Dyrektor szkoły a działalność gospodarcza – czy trzeba zawiesić firmę?

Czy dyrektor szkoły może prowadzić działalność gospodarczą?

Jeżeli chodzi o szkołę publiczną prowadzoną przez jednostkę samorządu terytorialnego, odpowiedź jest zasadniczo negatywna. Dyrektor takiej szkoły jest w praktyce kierownikiem jednostki organizacyjnej gminy, powiatu albo województwa. Z tego powodu obejmuje go ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne.

Ustawa ta nie zakazuje każdemu nauczycielowi prowadzenia firmy. Zakaz pojawia się dopiero wtedy, gdy dana osoba obejmuje funkcję wskazaną w przepisach, np. funkcję kierownika jednostki organizacyjnej samorządu. Dlatego nauczyciel przed wygraniem konkursu może prowadzić działalność gospodarczą, ale po objęciu stanowiska dyrektora szkoły samorządowej powinien ją zakończyć albo zawiesić w taki sposób, aby faktycznie jej nie prowadzić.

Inaczej może wyglądać sytuacja w szkole lub przedszkolu niepublicznym, gdzie dyrektor nie zawsze jest kierownikiem jednostki organizacyjnej samorządu terytorialnego. W takich sprawach trzeba osobno sprawdzić status placówki, organ prowadzący, podstawę zatrudnienia i zakres obowiązków dyrektora. Podobne rozróżnienia pojawiają się także przy ocenie, jakie kwalifikacje dyrektora są wymagane w placówkach prywatnych.

Co trzeba zrobić z firmą przed objęciem funkcji dyrektora?

Najbezpieczniejsze rozwiązanie to doprowadzenie do sytuacji, w której w dniu objęcia stanowiska dyrektora działalność nie jest już faktycznie prowadzona. W praktyce oznacza to zwykle zawieszenie działalności w CEIDG albo jej wykreślenie, a przy działalności prowadzonej wspólnie z innymi osobami także rezygnację z roli osoby zarządzającej, przedstawiciela lub pełnomocnika.

Nie chodzi wyłącznie o formalny wpis. Organ prowadzący albo organ kontrolny może badać, czy przedsiębiorca rzeczywiście przestał działać. Znaczenie mogą mieć m.in. wystawiane faktury, nowe umowy, obsługa klientów, reklama, prowadzenie strony internetowej, podpisywanie dokumentów, zarządzanie personelem, korzystanie z firmowego rachunku czy podejmowanie czynności w imieniu firmy.

Jeżeli działalność została tylko zawieszona, dyrektor powinien zachować szczególną ostrożność. Dopuszczalne mogą być czynności techniczne lub zachowawcze związane z okresem zawieszenia, ale nie powinny one w praktyce oznaczać dalszego prowadzenia działalności zarobkowej. Wątpliwe przypadki warto skonsultować przed objęciem funkcji, szczególnie gdy działalność jest powiązana z edukacją, szkoleniami, zamówieniami publicznymi albo usługami świadczonymi na rzecz szkół.

Jakich funkcji i aktywności nie może wykonywać dyrektor szkoły?

Zakaz nie ogranicza się wyłącznie do jednoosobowej działalności gospodarczej. Osoby objęte ustawą antykorupcyjną, w tym kierownicy jednostek organizacyjnych samorządu terytorialnego, nie mogą w okresie pełnienia funkcji:

• prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami,
• zarządzać taką działalnością,
• być przedstawicielem albo pełnomocnikiem w prowadzeniu działalności gospodarczej,
• być członkami zarządów, rad nadzorczych lub komisji rewizyjnych spółek prawa handlowego ani likwidatorami tych spółek, poza szczególnymi wyjątkami ustawowymi,
• być syndykami, zastępcami syndyków, nadzorcami albo zarządcami w postępowaniach restrukturyzacyjnych i upadłościowych,
• wykonywać zajęć w spółkach prawa handlowego, jeżeli mogłoby to wywołać podejrzenie stronniczości lub interesowności,
• być członkami organów spółdzielni, z wyjątkiem rad nadzorczych spółdzielni mieszkaniowych,
• być członkami zarządów fundacji prowadzących działalność gospodarczą,
• posiadać w spółkach prawa handlowego więcej niż 10% akcji albo udziałów przedstawiających więcej niż 10% kapitału zakładowego w każdej ze spółek.

Wyjątek dotyczy działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, w formie i zakresie gospodarstwa rodzinnego. Nie oznacza to jednak ogólnego zwolnienia z obowiązku ujawniania majątku albo dochodów w oświadczeniu majątkowym.

Osobno trzeba oceniać dodatkowe zatrudnienie dyrektora szkoły. Nie każde dodatkowe zajęcie jest działalnością gospodarczą, ale może rodzić konflikt interesów, problem z czasem pracy albo konieczność uzyskania zgody, jeżeli wynika to z przepisów szczególnych, regulaminów lub zakresu obowiązków.

Warto też odróżnić zakazy antykorupcyjne od innych pojęć używanych w prawie, takich jak funkcjonariusz publiczny, osoba pełniąca funkcję publiczną czy osoba publiczna. To nie zawsze są pojęcia tożsame i każde z nich może mieć inne skutki prawne.

Oświadczenie majątkowe dyrektora szkoły

Dyrektor szkoły samorządowej, jako kierownik jednostki organizacyjnej gminy albo powiatu, składa oświadczenie majątkowe. W przypadku gminy oświadczenie składa się wójtowi, burmistrzowi albo prezydentowi miasta. W przypadku powiatu odpowiednikiem jest starosta.

Pierwsze oświadczenie majątkowe składa się co do zasady w terminie 30 dni od dnia powołania, wyboru, zatrudnienia albo objęcia stanowiska. Jeżeli osoba przed objęciem funkcji prowadziła działalność gospodarczą, do pierwszego oświadczenia dołącza informację o sposobie i terminie zaprzestania jej prowadzenia.

Kolejne oświadczenia składa się co roku do 30 kwietnia, według stanu na 31 grudnia roku poprzedniego, a także przy odwołaniu ze stanowiska albo rozwiązaniu umowy o pracę. Jeżeli termin nie zostanie dochowany, właściwy organ wzywa do złożenia oświadczenia i wyznacza dodatkowy 14-dniowy termin.

Oświadczenie majątkowe obejmuje majątek odrębny oraz majątek objęty małżeńską wspólnością majątkową. Zawiera m.in. informacje o nieruchomościach, zasobach pieniężnych, udziałach, akcjach, dochodach, działalności gospodarczej, stanowiskach w spółkach, mieniu ruchomym powyżej 10 000 zł i zobowiązaniach pieniężnych powyżej 10 000 zł. Część informacji z oświadczeń jest jawna i publikowana w BIP, z wyłączeniem danych chronionych, takich jak adres zamieszkania czy położenie nieruchomości.

Działalność gospodarcza małżonka dyrektora szkoły

Przepisy nie wprowadzają ogólnego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej przez małżonka dyrektora szkoły. Sam fakt, że mąż albo żona dyrektora prowadzi firmę, nie oznacza automatycznie naruszenia zakazu przez dyrektora.

Trzeba jednak uważać na powiązania z jednostką samorządu, szkołą albo spółkami z udziałem gminnych lub powiatowych osób prawnych. Przepisy samorządowe przewidują szczególne ograniczenia dotyczące członkostwa we władzach zarządzających, kontrolnych i rewizyjnych oraz pełnomocnictw w określonych spółkach. Ryzykowne mogą być także umowy zawierane z jednostką, którą dyrektor zarządza, jeżeli tworzą konflikt interesów albo podejrzenie stronniczości.

Nieaktualne jest natomiast proste powoływanie się na dawny art. 24j ustawy o samorządzie gminnym dotyczący odrębnych oświadczeń o działalności gospodarczej członków rodziny, ponieważ ten przepis jest obecnie uchylony. Aktualna ocena powinna opierać się przede wszystkim na oświadczeniach majątkowych, ustawie antykorupcyjnej, przepisach samorządowych oraz konkretnych powiązaniach majątkowych i organizacyjnych.

Czy wystarczy zawiesić działalność w CEIDG?

W wielu sytuacjach zawieszenie działalności w CEIDG będzie praktycznym i wystarczającym sposobem zaprzestania prowadzenia firmy, ale tylko wtedy, gdy za zawieszeniem idzie rzeczywiste niewykonywanie działalności. Jeżeli dyrektor nadal pozyskuje klientów, wystawia faktury, podpisuje umowy albo zarządza działalnością przez inną osobę, samo formalne zawieszenie nie zabezpiecza go przed zarzutem naruszenia zakazu.

Jeżeli działalność jest prosta, jednoosobowa i nie ma zobowiązań długoterminowych, zawieszenie może być rozwiązaniem rozsądnym. Jeżeli jednak działalność wiąże się z pracownikami, stałymi umowami, spółką, pełnomocnictwami albo usługami edukacyjnymi, warto przed objęciem funkcji uporządkować dokumenty i uzyskać pisemne potwierdzenie podjętych czynności.

Co grozi za naruszenie zakazu?

Naruszenie zakazów przez kierownika jednostki organizacyjnej gminy, powiatu albo województwa może skutkować odwołaniem ze stanowiska albo rozwiązaniem umowy o pracę. Właściwy organ powinien podjąć działania najpóźniej po upływie miesiąca od dnia, w którym uzyskał informację o przyczynie odwołania albo rozwiązania umowy.

W określonych przypadkach odwołanie albo rozwiązanie umowy w tym trybie jest równoznaczne z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Oznacza to, że skutki naruszenia mogą być poważne nie tylko organizacyjnie, ale także pracowniczo i reputacyjnie.

Podsumowując: nauczyciel, który prowadzi działalność gospodarczą i zostaje dyrektorem szkoły samorządowej, nie powinien tej działalności kontynuować. Najbezpieczniej jest przed objęciem funkcji zawiesić albo zakończyć działalność, zaprzestać realnego wykonywania czynności gospodarczych, zrezygnować z ewentualnych funkcji i pełnomocnictw oraz prawidłowo ujawnić tę zmianę w oświadczeniu majątkowym.

FAQ

Czy nauczyciel może prowadzić działalność gospodarczą?

Tak, co do zasady sam status nauczyciela nie wyklucza prowadzenia działalności gospodarczej. Problem pojawia się wtedy, gdy nauczyciel obejmuje funkcję dyrektora szkoły samorządowej i staje się kierownikiem jednostki organizacyjnej samorządu terytorialnego.

Czy dyrektor szkoły musi zlikwidować firmę?

Nie zawsze konieczna jest likwidacja. W wielu przypadkach wystarczy zawieszenie działalności, ale tylko wtedy, gdy dyrektor faktycznie przestaje ją prowadzić, zarządzać nią i reprezentować ją wobec osób trzecich.

Czy sam wpis w CEIDG oznacza naruszenie zakazu?

Sam wpis nie zawsze przesądza sprawę, ponieważ znaczenie ma rzeczywiste prowadzenie działalności. W praktyce jednak aktywny wpis bez zawieszenia może powodować poważne wątpliwości, dlatego przed objęciem funkcji dyrektora warto uporządkować status firmy formalnie i faktycznie.

Czy małżonek dyrektora szkoły może prowadzić firmę?

Co do zasady tak. Trzeba jednak uważać na umowy ze szkołą, jednostką samorządu, spółkami komunalnymi oraz na sytuacje, które mogą tworzyć konflikt interesów albo naruszać szczególne ograniczenia dotyczące spółek z udziałem gminnych lub powiatowych osób prawnych.

Kiedy dyrektor składa oświadczenie majątkowe?

Pierwsze oświadczenie składa się zasadniczo w terminie 30 dni od powołania, zatrudnienia albo objęcia funkcji. Kolejne składa się co roku do 30 kwietnia według stanu na 31 grudnia poprzedniego roku oraz przy odwołaniu ze stanowiska albo rozwiązaniu umowy.

Co grozi za niezaprzestanie prowadzenia działalności?

Dyrektor szkoły samorządowej może zostać odwołany albo może dojść do rozwiązania stosunku pracy. W określonych przypadkach skutki są porównywalne z rozwiązaniem umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Czy zakaz dotyczy dyrektora szkoły prywatnej?

Nie zawsze. Jeżeli szkoła albo przedszkole nie jest jednostką organizacyjną samorządu terytorialnego, trzeba osobno ocenić podstawę prawną pełnienia funkcji. Nie można automatycznie przenosić zasad dotyczących dyrektora szkoły gminnej na każdą placówkę prywatną.

Źródła

• Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, w szczególności art. 2, art. 4, art. 5 i art. 7 – tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 499 ze zm.
• Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, w szczególności art. 24f, art. 24h, art. 24i i art. 24k – tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 662.
• Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, w szczególności przepisy o oświadczeniach majątkowych kierowników jednostek organizacyjnych powiatu – tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 1684 ze zm.
• Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, w szczególności przepisy dotyczące funkcji i zadań dyrektora szkoły – tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 1043 ze zm.