Kosiniakowe przy zawieszonej działalności i dobrowolnym ubezpieczeniu zdrowotnym

Czy przy zawieszonej działalności i dobrowolnym NFZ można dostać kosiniakowe?

Tak, samo zawieszenie działalności gospodarczej nie pozbawia prawa do świadczenia rodzicielskiego. Kluczowe jest to, czy po urodzeniu dziecka będzie Pani pobierać zasiłek macierzyński albo inne świadczenie wyłączające kosiniakowe. Zgodnie z art. 17c ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie rodzicielskie przysługuje matce dziecka, jeżeli spełnione są warunki przewidziane w tej ustawie.

Dobrowolna umowa z NFZ dotyczy ubezpieczenia zdrowotnego. Na podstawie art. 68 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych osoba nieobjęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym może ubezpieczyć się dobrowolnie. Takie ubezpieczenie daje dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej, ale nie jest ubezpieczeniem chorobowym i nie tworzy prawa do zasiłku macierzyńskiego z ZUS.

Zasiłek macierzyński jest świadczeniem z ubezpieczenia chorobowego. Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego urodziła dziecko. Jeżeli więc w dniu porodu nie będzie Pani objęta ubezpieczeniem chorobowym i nie nabędzie prawa do zasiłku macierzyńskiego, zasadniczo pozostaje droga do świadczenia rodzicielskiego.

Kosiniakowe a zasiłek macierzyński z ZUS

Świadczenie rodzicielskie jest rozwiązaniem dla osób, które po urodzeniu lub przyjęciu dziecka na wychowanie nie mają prawa do zasiłku macierzyńskiego. Jeżeli przedsiębiorczyni opłaca dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i urodzi dziecko w okresie tego ubezpieczenia, może powstać prawo do zasiłku macierzyńskiego z ZUS na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej. Wtedy kosiniakowe nie będzie przysługiwało, ponieważ art. 17c ust. 9 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącza świadczenie rodzicielskie, gdy co najmniej jeden z rodziców otrzymuje zasiłek macierzyński albo uposażenie za odpowiedni okres.

W praktyce trzeba odróżnić trzy sytuacje:

Jeżeli zastanawia się Pani nad odwieszeniem działalności i zgłoszeniem do ubezpieczenia chorobowego, warto porównać kosiniakowe z zasiłkiem macierzyńskim. Osobny problem omawia artykuł o tym, kiedy przysługuje macierzyński przedsiębiorcy.

Na jaki okres przysługuje świadczenie rodzicielskie?

Zgodnie z art. 17c ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie rodzicielskie przysługuje przez:

• 52 tygodnie w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, przysposobienia jednego dziecka albo objęcia opieką jednego dziecka,
• 65 tygodni w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie, przysposobienia dwojga dzieci albo objęcia opieką dwojga dzieci,
• 67 tygodni w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie, przysposobienia trojga dzieci albo objęcia opieką trojga dzieci,
• 69 tygodni w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie, przysposobienia czworga dzieci albo objęcia opieką czworga dzieci,
• 71 tygodni w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie, przysposobienia pięciorga i więcej dzieci albo objęcia opieką pięciorga i więcej dzieci.

Wysokość świadczenia wynosi 1000 zł miesięcznie, co wynika z art. 17c ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jeżeli świadczenie przysługuje za niepełny miesiąc, jego kwotę ustala się proporcjonalnie zgodnie z art. 17c ust. 6 tej ustawy.

Gdzie i kiedy złożyć wniosek?

Wniosek o świadczenie rodzicielskie składa się do organu właściwego w sprawach świadczeń rodzinnych, czyli najczęściej do urzędu gminy, urzędu miasta, ośrodka pomocy społecznej albo centrum świadczeń właściwego według miejsca zamieszkania. Podstawę formalną stanowi art. 23 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który przewiduje ustalanie prawa do świadczeń rodzinnych na wniosek oraz określa dokumenty niezbędne do postępowania.

Najbezpieczniej złożyć wniosek w terminie 3 miesięcy od dnia urodzenia dziecka. Zgodnie z art. 24 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli wniosek o świadczenie rodzicielskie zostanie złożony w terminie 3 miesięcy od dnia urodzenia dziecka, prawo do świadczenia ustala się od miesiąca urodzenia dziecka. Gdy wniosek zostanie złożony później, świadczenie przysługuje od miesiąca złożenia wniosku.

Do wniosku zwykle potrzebne są: dane rodziców, dane dziecka, dokument potwierdzający urodzenie dziecka, oświadczenia wymagane przez organ oraz informacje pozwalające ustalić, czy nie przysługuje zasiłek macierzyński lub inne świadczenie wyłączające. Zakres dokumentów może się różnić w zależności od sytuacji rodzinnej, miejsca zamieszkania drugiego rodzica, pobytu za granicą albo wcześniejszego pobierania innych świadczeń.

Kiedy świadczenie rodzicielskie nie przysługuje?

Przeszkody w uzyskaniu kosiniakowego wskazuje art. 17c ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie rodzicielskie nie przysługuje między innymi wtedy, gdy:

• co najmniej jeden z rodziców dziecka albo opiekun faktyczny otrzymuje zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu, urlopowi na warunkach urlopu macierzyńskiego lub urlopowi rodzicielskiemu,
• dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej, z wyjątkiem sytuacji przewidzianych dla osób uprawnionych w ustawie,
• rodzic lub opiekun faktyczny nie sprawuje albo zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym z powodu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli uniemożliwia ona sprawowanie tej opieki,
• na to samo dziecko ustalono już prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego albo zasiłku dla opiekuna,
• osobom wychowującym dziecko przysługuje za granicą świadczenie podobne do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo umowy międzynarodowe stanowią inaczej.

Jeżeli organ odmówi świadczenia, trzeba sprawdzić podstawę odmowy w decyzji. Od decyzji wydanej w sprawie świadczeń rodzinnych służy odwołanie na zasadach Kodeksu postępowania administracyjnego. W praktyce przy podobnych sporach pomocny może być schemat działania opisany w materiale o tym, jak przygotować odwołanie od decyzji dotyczącej świadczeń związanych z rodzicielstwem.

Czy można pracować lub prowadzić działalność podczas pobierania kosiniakowego?

Ustawa nie wprowadza prostego zakazu każdej aktywności zarobkowej. Decydujący jest art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli rodzic lub opiekun faktyczny nie sprawuje albo zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki.

Oznacza to, że każdą sytuację trzeba oceniać indywidualnie. Inaczej organ może potraktować incydentalne czynności organizacyjne, a inaczej regularną pracę w pełnym wymiarze, która faktycznie powoduje, że osobista opieka nad dzieckiem nie jest sprawowana. Jeżeli planuje Pani odwiesić działalność w okresie pobierania świadczenia, warto wcześniej ustalić, czy zakres pracy nie stworzy ryzyka utraty prawa do kosiniakowego.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najważniejsze jest to, że dobrowolna umowa z NFZ nie jest ubezpieczeniem chorobowym. Jeżeli działalność gospodarcza jest zawieszona, a Pani nie podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w ZUS i nie uzyska zasiłku macierzyńskiego, może Pani po porodzie złożyć wniosek o świadczenie rodzicielskie. Wniosek warto złożyć w ciągu 3 miesięcy od urodzenia dziecka, aby zachować prawo do wypłaty od miesiąca urodzenia.

Przed złożeniem wniosku warto zebrać dokumenty dotyczące urodzenia dziecka, statusu ubezpieczeniowego i ewentualnych świadczeń drugiego rodzica. Jeżeli organ ma wątpliwości, może badać, czy nie zachodzą przesłanki odmowy z art. 17c ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Źródła

• Art. 17c ust. 1, ust. 3, ust. 5, ust. 6 i ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
• Art. 23 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 24 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
• Art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
• Art. 11 ust. 2 oraz art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Art. 68 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.