Zakup tabletek wczesnoporonnych a wezwanie na policję

Podstawą oceny takiej sytuacji są przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne oraz, pomocniczo, ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

W opisanym stanie faktycznym kluczowe są dwie odrębne kwestie: po pierwsze, legalność obrotu tabletkami, po drugie, Pana prawa i obowiązki podczas przesłuchania. Samo wezwanie na policję nie oznacza jeszcze, że przedstawiono Panu zarzut albo że odpowie Pan karnie.

Co oznacza wezwanie na policję w charakterze świadka?

Jeżeli wezwanie wskazuje, że ma Pan zostać przesłuchany w charakterze świadka, to na tym etapie formalnie nie jest Pan podejrzanym. Świadek ma obowiązek stawić się na wezwanie organu prowadzącego postępowanie na podstawie art. 177 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Jednocześnie świadek nie ma obowiązku dostarczać materiału przeciwko sobie. Wynika to z art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego, zgodnie z którym świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą, w rozumieniu art. 115 § 11 Kodeksu karnego, na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

To bardzo ważne: prawo do uchylenia się dotyczy konkretnego pytania, a nie całego przesłuchania. Jeżeli więc pojawi się pytanie, na które odpowiedź mogłaby Panu realnie zaszkodzić, może Pan powiedzieć: „korzystam z prawa do uchylenia się od odpowiedzi na to pytanie na podstawie art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego”.

Czy zakup tabletek wczesnoporonnych jest przestępstwem?

Nie ma przepisu, który wprost penalizowałby samo „nabycie tabletek wczesnoporonnych” jako odrębny typ czynu zabronionego w każdej sytuacji. Dlatego nie można automatycznie przyjąć, że sam kupujący popełnia przestępstwo tylko dlatego, że zamówił taki preparat.

Trzeba jednak odróżnić sytuację kupującego od odpowiedzialności osoby, która lek sprzedaje lub wprowadza do obrotu. Zgodnie z art. 124 ustawy – Prawo farmaceutyczne: „kto wprowadza do obrotu lub przechowuje w celu wprowadzenia do obrotu produkt leczniczy bez pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2”.

Znaczenie ma też art. 3 ust. 1 ustawy – Prawo farmaceutyczne, zgodnie z którym do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są dopuszczone, z zastrzeżeniem wyjątków ustawowych, produkty lecznicze, które uzyskały odpowiednie pozwolenie na dopuszczenie do obrotu.

W praktyce postępowania karne częściej dotyczą sprzedających, pośredników lub osób prowadzących nielegalny obrót lekami niż nabywców. Nie jest to jednak reguła absolutna, bo ocena zależy od tego, co dokładnie kupiono, od kogo, w jaki sposób, czy lek był dopuszczony do obrotu, czy był to produkt na receptę i czy pojawiają się dodatkowe okoliczności.

Jeżeli wezwanie na policję dotyczy transakcji internetowej, warto porównać tę sytuację także z problemem, jaki rodzi zakup leków przez internet, zwłaszcza gdy sprzedaż odbywa się poza legalnym kanałem dystrybucji.

Czy tabletki wczesnoporonne można legalnie kupić przez internet?

Co do zasady obrót produktami leczniczymi w Polsce jest ściśle reglamentowany. Dodatkowo sprzedaż wysyłkowa ma szczególne ograniczenia. Zgodnie z art. 68 ust. 3 Prawa farmaceutycznego sprzedaż wysyłkowa dotyczy wyłącznie produktów leczniczych wydawanych bez przepisu lekarza, i to na warunkach określonych w ustawie oraz przepisach wykonawczych.

Oznacza to, że zakup przez internet produktów leczniczych wymagających recepty albo pochodzących spoza legalnego łańcucha dystrybucji może wskazywać na nielegalny obrót po stronie sprzedawcy. Właśnie dlatego policja często przesłuchuje kupujących jako świadków w sprawie źródła pochodzenia leków, sposobu kontaktu ze sprzedawcą i płatności.

Nie należy jednak przyjmować automatycznie, że każdy zakup internetowy oznacza odpowiedzialność karną nabywcy. Inaczej ocenia się np. zakup od legalnej apteki internetowej, a inaczej transakcję przez komunikator, serwis ogłoszeniowy lub prywatny profil.

Jak zachować się na przesłuchaniu?

Najbezpieczniejsza zasada jest prosta: mówić prawdę, nie zgadywać i korzystać z przysługujących praw procesowych.

Warto pamiętać, że zgodnie z art. 150 § 1 Kodeksu postępowania karnego z czynności przesłuchania sporządza się protokół. Przed podpisaniem należy dokładnie sprawdzić, czy zapisano wypowiedzi prawidłowo. Ma Pan prawo żądać sprostowania lub uzupełnienia protokołu, jeżeli nie oddaje on wiernie przebiegu czynności.

Czy można odmówić składania zeznań?

Trzeba odróżnić odmowę zeznań od uchylenia się od odpowiedzi na pytanie.

Prawo do odmowy zeznań w całości przysługuje osobie najbliższej dla oskarżonego lub podejrzanego na podstawie art. 182 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Jeżeli nie jest Pan osobą najbliższą dla osoby, której sprawa dotyczy, to z reguły nie może Pan po prostu odmówić całych zeznań.

Natomiast niezależnie od tego może Pan korzystać z art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego i uchylać się od odpowiedzi na poszczególne pytania, jeżeli groziłoby to samooskarżeniem albo naraziłoby osobę najbliższą.

W praktyce właśnie ten drugi mechanizm ma największe znaczenie w sprawach dotyczących zakupu leków poza legalnym obrotem.

Co grozi za fałszywe zeznania?

Tutaj trzeba zachować szczególną ostrożność. Zgodnie z art. 233 § 1 Kodeksu karnego kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Dlatego nie należy „ustalać wersji” pod oczekiwania organu ani próbować minimalizować ryzyka przez podanie nieprawdziwych informacji. Jeżeli odpowiedź miałaby Pana obciążyć, właściwym rozwiązaniem jest skorzystanie z uprawnienia z art. 183 § 1 K.p.k., a nie składanie nieprawdziwego oświadczenia.

Znaczenie ma także prawidłowe pouczenie świadka. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślano wagę pouczenia o prawie uchylenia się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić świadka na odpowiedzialność karną.

Czy z opisanego stanu faktycznego wynika odpowiedzialność karna kupującego?

Na podstawie samej informacji, że zamówił Pan tabletki, które ostatecznie nie zostały użyte, nie da się automatycznie przyjąć odpowiedzialności karnej kupującego. W szczególności przedstawiony opis nie pozwala wprost przypisać Panu czynu z art. 124 Prawa farmaceutycznego, bo przepis ten dotyczy wprowadzania do obrotu lub przechowywania w celu wprowadzenia do obrotu produktu leczniczego bez pozwolenia, a nie zwykłego nabycia na własny użytek.

Jednak ostateczna ocena zależy od szczegółów, których w pytaniu nie ma, np.:

• jakiego dokładnie preparatu dotyczyła transakcja,
• czy był to produkt leczniczy dopuszczony do obrotu,
• skąd pochodził,
• w jaki sposób nastąpiła płatność i dostawa,
• czy pojawiały się dalsze działania związane z przekazywaniem lub odsprzedażą.

Jeżeli sprawa ma związek z planowanym użyciem leku przez inną osobę, mogą pojawiać się dodatkowe wątki prawne, których nie da się rzetelnie ocenić bez pełnego stanu faktycznego. W takich sytuacjach nie warto iść na przesłuchanie bez wcześniejszego przygotowania.

Co mówić na policji, żeby sobie nie zaszkodzić?

Nie ma jednej „bezpiecznej formuły”, którą można zastosować w każdej sprawie. Bezpieczne jest tylko działanie zgodne z prawdą i z przepisami procesowymi.

Praktycznie warto trzymać się następujących zasad:

• potwierdzać tylko to, czego jest Pan pewien,
• nie oceniać prawnie własnego zachowania, jeżeli nie jest to konieczne,
• nie tłumaczyć się na zapas,
• jeżeli pytanie może Pana obciążać — powołać się na art. 183 § 1 K.p.k.,
• po przesłuchaniu dokładnie przeczytać protokół.

Jeżeli nie wie Pan, skąd pochodził lek, czy był legalny albo jakie informacje ma policja, nie wolno tego zgadywać. Można powiedzieć wprost, że nie ma Pan wiedzy w tym zakresie lub że nie pamięta Pan szczegółów.

FAQ

Czy muszę iść na policję, jeśli dostałem wezwanie jako świadek?

Tak, co do zasady świadek ma obowiązek stawić się na wezwanie na podstawie art. 177 § 1 Kodeksu postępowania karnego, chyba że istnieje usprawiedliwiona przeszkoda, którą trzeba odpowiednio wykazać.

Czy mogę nic nie mówić na przesłuchaniu?

Nie zawsze. Jeżeli nie przysługuje Panu prawo odmowy zeznań z art. 182 § 1 K.p.k., nie może Pan odmówić wszystkiego. Może Pan jednak uchylać się od odpowiedzi na konkretne pytania na podstawie art. 183 § 1 K.p.k.

Czy za samo kupienie takich tabletek grozi kara?

Nie ma ogólnej zasady, że samo nabycie zawsze stanowi przestępstwo. Najczęściej główne ryzyko dotyczy nielegalnego obrotu po stronie sprzedającego, ale każda sprawa wymaga oceny jej szczegółów.

Czy policji mogę powiedzieć, że nie pamiętam?

Tak, jeżeli rzeczywiście Pan nie pamięta. Nie wolno jednak powoływać się na niepamięć, jeżeli miałoby to zastąpić prawdziwą odpowiedź lub ukryć fakty w sposób narażający na odpowiedzialność z art. 233 § 1 Kodeksu karnego.

Czy przed podpisaniem protokołu mogę zażądać poprawek?

Tak. Należy dokładnie przeczytać protokół i żądać sprostowania lub uzupełnienia, jeżeli nie oddaje wiernie przebiegu przesłuchania.

Źródła

• art. 177 § 1, art. 182 § 1, art. 183 § 1, art. 150 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
• art. 233 § 1, art. 115 § 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 3 ust. 1, art. 68 ust. 3, art. 124 ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne
• wyrok Sądu Najwyższego z 23 lutego 1987 r., sygn. II KR 22/87
• wyrok Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 1977 r., sygn. II KR 38/77