Sprzedaż leków na receptę przez osobę prywatną – co grozi?

Czy osoba prywatna może sprzedać lek na receptę?

Prawo farmaceutyczne szczegółowo określa, kto i w jakich warunkach może prowadzić obrót produktami leczniczymi. Zgodnie z art. 68 ust. 1 tej ustawy obrót detaliczny produktami leczniczymi prowadzony jest zasadniczo w aptekach ogólnodostępnych, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. Osoba prywatna, która kupiła lek na własną receptę, nie uzyskuje przez to uprawnienia do dalszego sprzedawania tego produktu innym osobom.

Jeszcze węższe zasady dotyczą sprzedaży wysyłkowej. Art. 68 ust. 3 Prawa farmaceutycznego pozwala aptekom ogólnodostępnym i punktom aptecznym na wysyłkową sprzedaż produktów leczniczych wydawanych bez przepisu lekarza, z wyjątkiem produktów, których wydawanie jest ograniczone wiekiem pacjenta. Prywatna sprzedaż leku na receptę przez portal ogłoszeniowy, media społecznościowe lub komunikator nie mieści się w tym modelu.

Nie zmienia tego fakt, że lek został wcześniej legalnie kupiony w polskiej aptece, opakowanie jest nieotwarte, termin ważności nie upłynął albo sprzedający chce tylko odzyskać część poniesionych kosztów. Przy niektórych preparatach dostępnych bez recepty istnieją ponadto szczególne ograniczenia ilościowe – osobno omawiamy limity sprzedaży preparatów z pseudoefedryną.

Czy każda sprzedaż leku na receptę przez osobę prywatną jest przestępstwem?

Trzeba rozdzielić dwie kwestie. Pierwsza to pytanie, czy prywatna odsprzedaż leku mieści się w legalnym systemie obrotu produktami leczniczymi. Druga – odrębna – dotyczy tego, czy konkretny czyn wypełnia znamiona określonego przestępstwa i którego przepisu.

Nie należy zatem przyjmować automatycznego schematu: sprzedaż leku na receptę oznacza zawsze odpowiedzialność z art. 124, 125 albo 127a Prawa farmaceutycznego. Każdy z tych przepisów ma inne znamiona. Znaczenie mogą mieć między innymi rodzaj produktu, jego status prawny, sposób oferowania i przekazania, wysyłka, liczba transakcji, liczba odbiorców, działanie dla zysku, stopień zorganizowania i ciągłości, źródło pochodzenia leku oraz to, czy preparat zawiera substancję objętą szczególną kontrolą.

W praktyce jednorazowa próba sprzedaży dwóch pozostałych po terapii opakowań legalnie kupionego leku jest innym stanem faktycznym niż regularne pozyskiwanie różnych leków, publikowanie wielu ogłoszeń i odsprzedawanie ich wielu osobom z marżą. Nie oznacza to, że pierwszy wariant jest dozwolony, ale kwalifikacja karna nie może być ustalana wyłącznie na podstawie samego faktu sprzedaży.

Jakie przepisy mogą mieć zastosowanie?

Art. 127a § 2 Prawa farmaceutycznego – sprzedaż wysyłkowa

Przy sprzedaży internetowej połączonej z wysyłką jednym z podstawowych przepisów wymagających analizy jest art. 127a § 2 Prawa farmaceutycznego. Przewiduje on odpowiedzialność osoby, która bez wymaganego zezwolenia na prowadzenie apteki albo punktu aptecznego prowadzi wysyłkową sprzedaż produktów leczniczych. Ustawowe zagrożenie obejmuje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat.

Nie należy jednak upraszczać tej regulacji do stwierdzenia, że nadanie jednej paczki z lekiem automatycznie oznacza popełnienie przestępstwa z art. 127a § 2. Organ prowadzący postępowanie musi ustalić, czy konkretny sposób działania realizował znamiona prowadzenia wysyłkowej sprzedaży w rozumieniu tego przepisu.

Art. 125 Prawa farmaceutycznego – działalność gospodarcza bez zezwolenia

Art. 125 ust. 2 pkt 2 Prawa farmaceutycznego przewiduje taką samą odpowiedzialność jak ust. 1 wobec osoby, która wykonuje działalność gospodarczą w zakresie obrotu produktami leczniczymi bez wymaganego zezwolenia. Zagrożenie to grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

Kluczowe jest tutaj pojęcie działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 3 Prawa przedsiębiorców działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Przy ocenie art. 125 znaczenie mają więc przede wszystkim zarobkowość, zorganizowanie, działanie we własnym imieniu i ciągłość. Sam fakt, że ktoś raz wystawił pozostały lek na sprzedaż, nie powinien być utożsamiany automatycznie z wykonywaniem działalności gospodarczej.

Art. 124 Prawa farmaceutycznego – produkt bez wymaganego pozwolenia

Zgodnie z art. 124 Prawa farmaceutycznego odpowiedzialność może dotyczyć wprowadzenia do obrotu albo przechowywania w celu wprowadzenia do obrotu produktu leczniczego, dla którego brak wymaganego pozwolenia na dopuszczenie do obrotu. Zagrożenie obejmuje grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat.

Nie jest to więc przepis, który należy automatycznie przypisywać do każdej odsprzedaży leku legalnie kupionego w polskiej aptece i prawidłowo dopuszczonego do obrotu. Samo stwierdzenie, że produkt pochodzi z niepewnego źródła, również nie jest równoznaczne z brakiem wymaganego pozwolenia. Szczególnej analizy wymagają natomiast produkty niewprowadzone legalnie na polski rynek oraz przypadki importu. Jeżeli problem dotyczy zagranicznej przesyłki, osobno wyjaśniamy sprowadzanie leków zza granicy.

Leki psychotropowe, opioidowe i inne preparaty zawierające substancje kontrolowane

Nie każdy lek na receptę podlega przepisom ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Sytuacja może jednak wyglądać zasadniczo inaczej, gdy konkretny preparat zawiera środek odurzający, substancję psychotropową albo inną substancję objętą kontrolą przewidzianą w tej ustawie.

Art. 58 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii penalizuje między innymi udzielanie innej osobie, wbrew przepisom ustawy, środka odurzającego lub substancji psychotropowej i przewiduje karę pozbawienia wolności do 3 lat. Jeżeli natomiast sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, art. 59 ust. 1 przewiduje za udzielanie takiej substancji karę od roku do 10 lat pozbawienia wolności. W wypadku mniejszej wagi art. 59 ust. 3 przewiduje grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat.

O zastosowaniu tych przepisów nie decyduje sama informacja, że lek jest wydawany na receptę. Najpierw trzeba ustalić jego skład, status zawartej substancji oraz charakter konkretnego przekazania. Sprzedaż zwykłego antybiotyku na receptę i odpłatne przekazanie preparatu zawierającego kontrolowaną substancję psychotropową nie mogą być oceniane według tego samego automatycznego schematu.

Jaka kara grozi za sprzedaż leków?

Nie istnieje jedna kara właściwa dla wszystkich przypadków prywatnej sprzedaży leków. Poniższa tabela pokazuje najważniejsze przepisy, które mogą wymagać analizy. Nie oznacza to, że wszystkie stosuje się jednocześnie.

Nie oznacza to, że wszystkie powyższe przepisy stosuje się równocześnie. Właściwa kwalifikacja zależy od konkretnego stanu faktycznego i od spełnienia wszystkich znamion danego czynu zabronionego.

Jak obliczana jest grzywna?

Jeżeli podstawą wymiaru grzywny jest Kodeks karny, grzywnę wymierza się w stawkach dziennych. Co do zasady ich liczba wynosi od 10 do 540, a wysokość jednej stawki od 10 do 2000 zł. Ustalając wysokość stawki, sąd bierze pod uwagę między innymi dochody, warunki osobiste i rodzinne, sytuację majątkową oraz możliwości zarobkowe sprawcy.

Istotny jest jednak art. 33 § 1a Kodeksu karnego. Jeżeli przestępstwo jest zagrożone zarówno grzywną, jak i pozbawieniem wolności, ustawowe minimum liczby stawek zależy od maksymalnego zagrożenia więzieniem. Przy zagrożeniu do 2 lat minimum wynosi 100 stawek, a przy zagrożeniu przekraczającym 2 lata – 150 stawek. Oznacza to przykładowo, że przy wymierzaniu grzywny za czyn z art. 124 lub art. 127a § 2 Prawa farmaceutycznego punktem wyjścia jest co najmniej 100 stawek, natomiast przy art. 125 – co najmniej 150 stawek, o ile ustawa nie stanowi inaczej.

Jednorazowa sprzedaż a regularny handel lekami

Liczba transakcji może mieć bardzo duże znaczenie, szczególnie przy ocenie art. 125 Prawa farmaceutycznego. Organ może badać między innymi liczbę ogłoszeń, okres ich publikowania, liczbę odbiorców, powtarzalność sprzedaży, sposób pozyskiwania leków, wysokość i regularność wpływów, istnienie zapasów przeznaczonych do sprzedaży, wykorzystywanie kilku kont oraz sposób organizowania przesyłek.

Jedna incydentalna transakcja nie staje się tylko z tego powodu działalnością gospodarczą. Z drugiej strony regularne kupowanie lub pozyskiwanie leków od innych osób, tworzenie stałej oferty i sprzedaż z zyskiem mogą dostarczać argumentów za uznaniem działalności za zorganizowaną, zarobkową i ciągłą.

Dlatego podczas postępowania istotne są nie tylko same znalezione opakowania leków, ale również historia ogłoszeń, korespondencja, przelewy, potwierdzenia nadania oraz dokumenty wykazujące, skąd produkty pochodziły i w jakim celu pierwotnie je nabyto.

Wezwanie na Policję po sprzedaży leku – jako świadek czy podejrzany?

Przed przesłuchaniem trzeba ustalić, w jakim charakterze dana osoba została wezwana. Prawa podejrzanego i świadka są inne, dlatego nie należy stosować do obu sytuacji tych samych zasad.

Podejrzany lub oskarżony

Osoba występująca w charakterze podejrzanego ma prawo do obrony i może korzystać z pomocy obrońcy. Zgodnie z art. 175 Kodeksu postępowania karnego oskarżony może bez podawania przyczyny odmówić składania wyjaśnień albo odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania. Uprawnienie to ma praktyczne znaczenie również na etapie postępowania przygotowawczego wobec podejrzanego.

Nie oznacza to, że odmowa wyjaśnień zawsze jest najlepszą strategią. W niektórych sprawach przedstawienie recept, paragonów z apteki, dokumentacji medycznej oraz wyjaśnienie incydentalnego charakteru zdarzenia może działać na korzyść podejrzanego. Decyzję o zakresie wyjaśnień warto jednak podejmować po poznaniu zarzutu i podstawowych okoliczności sprawy.

Świadek

Świadek ma zasadniczo obowiązek zeznawać zgodnie z prawdą, ale art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego pozwala mu uchylić się od odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego albo osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

Jest to inne uprawnienie niż prawo podejrzanego do całkowitej odmowy składania wyjaśnień. Jeżeli z pytań zadawanych świadkowi wynika, że organy faktycznie koncentrują się na jego własnym zachowaniu, szczególnej ostrożności wymaga dalsze składanie zeznań dotyczących okoliczności mogących prowadzić do samooskarżenia.

Zatrzymana przesyłka i przeszukanie – jakie masz prawa?

Jeżeli przesyłka z lekiem została zatrzymana, organy mogą zabezpieczać dowody związane ze sprzedażą. Art. 217 Kodeksu postępowania karnego pozwala żądać wydania rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie lub podlegających zajęciu. W pierwszej kolejności osoba posiadająca daną rzecz jest wzywana do jej dobrowolnego wydania.

Przeszukania może dokonać prokurator albo – na polecenie sądu lub prokuratora – Policja, a w przypadkach przewidzianych ustawą także inny organ. Co do zasady osobie, u której ma zostać przeprowadzone przeszukanie, okazuje się postanowienie sądu lub prokuratora. W sytuacji niecierpiącej zwłoki możliwe jest przeprowadzenie czynności bez wcześniejszego postanowienia, z obowiązkiem późniejszego zwrócenia się o zatwierdzenie na zasadach określonych w art. 220 Kodeksu postępowania karnego.

Warto dopilnować prawidłowego sporządzenia dokumentacji czynności oraz tego, aby dokładnie wskazano zabrane przedmioty. Jeżeli przeszukanie lub zatrzymanie rzeczy narusza prawa zainteresowanej osoby, art. 236 Kodeksu postępowania karnego przewiduje możliwość wniesienia zażalenia.

Nie należy niszczyć korespondencji, leków, dokumentów ani urządzeń mogących mieć znaczenie dowodowe. Warto natomiast zabezpieczyć dla własnych potrzeb recepty, potwierdzenia legalnego zakupu, dokumentację leczenia, historię korespondencji i potwierdzenia przesyłek, aby możliwe było odtworzenie rzeczywistego przebiegu zdarzeń.

Czy warto samodzielnie zgłosić się na Policję?

Samodzielne zgłoszenie się na Policję nie jest rozwiązaniem, które można automatycznie rekomendować każdej osobie. Dobrowolne ujawnienie okoliczności może zostać uwzględnione przy ocenie postawy sprawcy, ale może również spowodować przekazanie organom informacji, których wcześniej nie posiadały, albo uruchomić dodatkowe wątki postępowania.

Jeżeli organy zatrzymały już przesyłkę, przed podjęciem decyzji warto ustalić przede wszystkim, jaki dokładnie lek znajdował się w paczce, czy produkt był dopuszczony do obrotu, czy zawiera substancję kontrolowaną, ile transakcji faktycznie przeprowadzono i czy istnieją cechy działalności gospodarczej. Dopiero na tej podstawie można racjonalnie oceniać korzyści i ryzyka związane z aktywnym zgłoszeniem się do organów.

Warunkowe umorzenie, art. 335 i art. 387 KPK

W drobniejszej sprawie jednym z możliwych rozstrzygnięć może być warunkowe umorzenie postępowania, ale nie jest ono dostępne automatycznie. Art. 66 Kodeksu karnego wymaga między innymi, aby wina i społeczna szkodliwość czynu nie były znaczne, okoliczności popełnienia czynu nie budziły wątpliwości, a sprawca nie był wcześniej karany za przestępstwo umyślne i dawał pozytywną prognozę przestrzegania prawa.

Dodatkowo warunkowego umorzenia nie stosuje się do przestępstwa zagrożonego karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności. Oznacza to, że sam limit ustawowego zagrożenia nie wyklucza rozważania tej instytucji przy art. 124, 125 czy 127a § 2 Prawa farmaceutycznego, jeżeli spełnione są wszystkie pozostałe przesłanki. Inaczej wygląda podstawowy typ z art. 59 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, którego górna granica wynosi 10 lat.

Trzeba też odróżnić dwa konsensualne tryby zakończenia sprawy. Art. 335 Kodeksu postępowania karnego pozwala prokuratorowi – po spełnieniu ustawowych warunków i uzgodnieniu z oskarżonym kar lub innych środków – wystąpić do sądu z wnioskiem o wydanie wyroku skazującego bez prowadzenia zwykłego postępowania w pełnym zakresie.

Art. 387 Kodeksu postępowania karnego dotyczy natomiast wniosku składanego przez oskarżonego podczas rozprawy. W sprawie o przestępstwo zagrożone karą nieprzekraczającą 15 lat pozbawienia wolności oskarżony może, do chwili określonej w tym przepisie, wnioskować o wydanie wyroku skazującego i określoną karę bez przeprowadzania pełnego postępowania dowodowego. Sąd może uwzględnić taki wniosek tylko po spełnieniu ustawowych warunków.

Przyjęcie uzgodnionej kary powinno poprzedzać sprawdzenie, czy kwalifikacja prawna jest prawidłowa i czy proponowane rozstrzygnięcie rzeczywiście jest korzystniejsze niż dalsze prowadzenie obrony albo ubieganie się o warunkowe umorzenie.

KRK i konsekwencje zawodowe

Prawomocne skazanie jest ujmowane w Krajowym Rejestrze Karnym do czasu zatarcia skazania. Przy grzywnie zatarcie następuje co do zasady po roku od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. Przy karze ograniczenia wolności zasadniczy termin wynosi 3 lata, a przy karze pozbawienia wolności – 10 lat. W określonych przypadkach możliwe jest wcześniejsze zatarcie kary pozbawienia wolności na wniosek.

Jeżeli wykonanie kary pozbawienia wolności zostało warunkowo zawieszone, art. 76 Kodeksu karnego przewiduje zatarcie skazania z mocy prawa po upływie roku od zakończenia okresu próby. Jeżeli orzeczono także grzywnę, środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie nie może nastąpić przed ich wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania; podobna zasada dotyczy środka zabezpieczającego.

Warunkowe umorzenie postępowania nie jest wyrokiem skazującym. Nie oznacza jednak, że informacja o takim rozstrzygnięciu w ogóle nie występuje w KRK. Ustawa o Krajowym Rejestrze Karnym przewiduje gromadzenie danych o osobach, wobec których prawomocnie warunkowo umorzono postępowanie karne.

W zwykłym zatrudnieniu w prywatnej firmie nie istnieje ogólna zasada automatycznego informowania pracodawcy o każdym postępowaniu karnym pracownika. Art. 21 Kodeksu postępowania karnego przewiduje jednak szczególne obowiązki zawiadomienia między innymi w postępowaniach prowadzonych z urzędu przeciw funkcjonariuszom publicznym, osobom zatrudnionym w instytucjach państwowych, samorządowych i społecznych, żołnierzom czy członkom samorządów zawodowych. W przypadku zawodów regulowanych konsekwencje karne mogą więc łączyć się również z konsekwencjami zawodowymi lub dyscyplinarnymi.

Co zrobić z niewykorzystanymi lekami?

Niewykorzystanego leku na receptę nie należy wystawiać na sprzedaż ani traktować jak zwykłej rzeczy używanej. Szczególnej ostrożności wymagają leki zawierające środki odurzające lub substancje psychotropowe, ponieważ ich przekazanie innej osobie może prowadzić do odpowiedzialności także na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Przeterminowanych i przeznaczonych do usunięcia leków nie należy wyrzucać do zwykłych odpadów ani do kanalizacji. Ministerstwo Zdrowia wskazuje na specjalne punkty lub pojemniki zbiórki znajdujące się między innymi w niektórych aptekach, urzędach, przychodniach i szpitalach. Nie każda apteka prowadzi taką zbiórkę, dlatego informację o lokalnych punktach najlepiej sprawdzić na stronie właściwej gminy.

FAQ

Podsumowanie

Prywatna sprzedaż leku na receptę nie jest zwykłą odsprzedażą niepotrzebnego przedmiotu i nie mieści się w ustawowym systemie legalnego obrotu produktami leczniczymi. Jednocześnie przy odpowiedzialności karnej nie wolno automatycznie przypisywać każdej sprawie art. 124, 125 i 127a Prawa farmaceutycznego. Każdy z tych przepisów dotyczy innego stanu faktycznego i wymaga ustalenia własnych znamion.

Szczególnie ważne jest ustalenie, czy sprzedaż była wysyłkowa, czy miała cechy działalności gospodarczej, czy produkt posiadał wymagane dopuszczenie do obrotu oraz czy zawierał kontrolowany środek odurzający lub substancję psychotropową. W tej ostatniej sytuacji odpowiedzialność na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii może być znacznie surowsza.

Jeżeli przesyłka została już zatrzymana albo Policja prowadzi czynności, warto przed podjęciem decyzji procesowych zebrać dokumentację legalnego pochodzenia leku, ustalić swój status w postępowaniu i dokładną podstawę prawną ewentualnego zarzutu. Dopiero wtedy można oceniać zasadność wyjaśnień, warunkowego umorzenia lub konsensualnego zakończenia sprawy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. 2026 poz. 612 z późniejszymi zmianami – Dziennik Ustaw.
2. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. 2025 poz. 1480 – Dziennik Ustaw.
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. 2025 poz. 383 z późniejszymi zmianami – Dziennik Ustaw.
4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. 2026 poz. 490 z późniejszymi zmianami – Dziennik Ustaw.
5. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. 2023 poz. 1939 z późniejszymi zmianami – Dziennik Ustaw.
6. Ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. 2024 poz. 276 z późniejszymi zmianami – Dziennik Ustaw.
7. Ministerstwo Zdrowia, Przechowywanie i utylizacja leków – gov.pl.