Jak przekazać aptekę córce i przenieść zezwolenie

Na czym polega przekazanie apteki córce

W opisanej sytuacji nie chodzi o proste „przepisanie” samego zezwolenia. Zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej jest związane z przedsiębiorstwem apteki i może zostać przeniesione tylko w trybie określonym w art. 104a ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne. Z przepisu wynika, że organ zezwalający przenosi zezwolenie na rzecz podmiotu, który nabył całą aptekę ogólnodostępną, jeżeli spełnione są ustawowe warunki.

To oznacza, że najpierw trzeba ułożyć transakcję przekazania apteki jako przedsiębiorstwa – najczęściej przez darowiznę albo sprzedaż – a dopiero potem przeprowadzić postępowanie administracyjne o przeniesienie zezwolenia przed właściwym wojewódzkim inspektorem farmaceutycznym.

Jeżeli zastanawia się Pani również, kto może być właścicielem apteki, trzeba to zweryfikować jeszcze przed podpisaniem umowy, bo ograniczenia podmiotowe mają tu zasadnicze znaczenie.

Warunki przeniesienia zezwolenia na aptekę

Zgodnie z art. 104a ust. 1 ustawy – Prawo farmaceutyczne organ przenosi zezwolenie, jeżeli łącznie:

• nabywca nabył całą aptekę ogólnodostępną w rozumieniu przedsiębiorstwa z art. 55¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• nabywca spełnia wymagania z art. 99 ust. 3, 3a, 4–4b oraz art. 101 pkt 2–5 ustawy – Prawo farmaceutyczne,
• nabywca złoży pisemne oświadczenie o przyjęciu wszystkich warunków zawartych w zezwoleniu,
• adres prowadzenia apteki nie ulega zmianie.

Stronami tego postępowania są – zgodnie z art. 104a ust. 2 ustawy – Prawo farmaceutyczne – dotychczasowy posiadacz zezwolenia i nabywca apteki.

W praktyce najważniejsze są trzy kwestie:

1. córka musi nabyć całe przedsiębiorstwo apteki, a nie tylko część wyposażenia czy sam towar;
2. adres apteki musi pozostać ten sam;
3. córka musi spełniać wymogi właścicielskie i antykoncentracyjne wynikające z Prawa farmaceutycznego.

Czy córka jako farmaceutka może przejąć aptekę

Co do zasady po zmianach określanych jako „Apteka dla Aptekarza” zezwolenie na prowadzenie nowej apteki ogólnodostępnej może uzyskać farmaceuta posiadający prawo wykonywania zawodu albo spółka jawna lub partnerska, której wspólnikami są wyłącznie farmaceuci – tak wynika z art. 99 ust. 4 ustawy – Prawo farmaceutyczne. Dodatkowo obowiązują ograniczenia antykoncentracyjne z art. 99 ust. 3 i 3a tej ustawy.

Przy przeniesieniu zezwolenia z art. 104a ustawy – Prawo farmaceutyczne organ bada spełnienie właśnie tych wymogów. Dlatego sama okoliczność, że córka jest farmaceutką, nie zawsze wystarczy. Trzeba jeszcze sprawdzić m.in. czy:

• posiada prawo wykonywania zawodu farmaceuty,
• nie zachodzą ograniczenia kapitałowe i antykoncentracyjne,
• nie istnieją powiązania zakazane przez przepisy Prawa farmaceutycznego,
• spełnione są wymogi z art. 101 pkt 2–5 ustawy – Prawo farmaceutyczne.

Jeżeli stan faktyczny jest bardziej złożony, np. córka już uczestniczy w innych podmiotach prowadzących apteki albo ma powiązania korporacyjne, ocenę trzeba zrobić indywidualnie przed zawarciem umowy.

Przekazanie apteki jako przedsiębiorstwa

Podstawą cywilnoprawną jest przeniesienie przedsiębiorstwa. Zgodnie z art. 55¹ Kodeksu cywilnego przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje ono w szczególności nazwę przedsiębiorstwa, ruchomości, prawa z umów najmu, wierzytelności, środki pieniężne, koncesje, licencje, zezwolenia, tajemnice przedsiębiorstwa oraz księgi i dokumenty.

Z kolei art. 55² Kodeksu cywilnego stanowi, że czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w jego skład, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z przepisów szczególnych.

W praktyce oznacza to, że umowa darowizny albo sprzedaży powinna możliwie precyzyjnie wymieniać składniki przejmowanego przedsiębiorstwa, w szczególności:

• wyposażenie apteki, sprzęt, meble, urządzenia,
• zapasy towarów, w tym produkty lecznicze i wyroby medyczne,
• oprogramowanie i licencje, o ile są zbywalne lub możliwa jest cesja,
• oznaczenie przedsiębiorstwa, bazę organizacyjną i dokumentację,
• prawa i obowiązki z umów, jeżeli możliwe jest ich przeniesienie,
• należności i zobowiązania – jeżeli strony tak ukształtują transakcję i pozwalają na to przepisy oraz zgody kontrahentów.

Samo zezwolenie nie przechodzi automatycznie przez umowę cywilną. Do jego „przejścia” konieczna jest odrębna decyzja administracyjna w trybie art. 104a ustawy – Prawo farmaceutyczne.

Apteka w wynajmowanym lokalu

Skoro apteka działa w lokalu wynajmowanym, trzeba bardzo uważnie sprawdzić umowę najmu. Zgodnie z art. 55¹ pkt 3 Kodeksu cywilnego prawa wynikające z umów najmu mogą wchodzić w skład przedsiębiorstwa, ale w praktyce przeniesienie praw i obowiązków z umowy najmu zwykle wymaga zgody wynajmującego albo zawarcia aneksu czy umowy trójstronnej.

To ważne z dwóch powodów:

• adres apteki nie może się zmienić, jeśli zezwolenie ma być przeniesione na podstawie art. 104a ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo farmaceutyczne,
• córka musi mieć skuteczny tytuł prawny do lokalu, aby dalej prowadzić w nim aptekę.

Najbezpieczniej jest zsynchronizować trzy elementy: umowę przekazania przedsiębiorstwa, dokumenty do WIF oraz aneks lub zgodę wynajmującego dotyczącą lokalu.

Darowizna czy sprzedaż – co wybrać

Jeżeli celem jest rodzinne przekazanie apteki córce, darowizna bywa rozwiązaniem prostszym niż sprzedaż, ale tylko wtedy, gdy cała operacja zostanie poprawnie przeprowadzona pod względem farmaceutycznym, cywilnym i podatkowym.

Z punktu widzenia podatku od spadków i darowizn córka należy do tzw. grupy „zerowej”. Zwolnienie wynika z art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Aby skorzystać ze zwolnienia, nabycie trzeba zgłosić naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Jeżeli umowa darowizny jest zawarta w formie aktu notarialnego, obowiązki informacyjne są w praktyce częściowo realizowane z udziałem notariusza, ale nie w każdej konfiguracji zwalnia to z potrzeby weryfikacji obowiązków podatkowych. Dlatego warto potwierdzić to przy konkretnym modelu umowy.

Przy sprzedaży pojawiają się inne konsekwencje, w tym rozliczenia ceny, podatków dochodowych i ewentualnie innych obciążeń. To już wymaga osobnej analizy księgowej i podatkowej.

Czy można pozostać kierownikiem apteki po przekazaniu córce

Co do zasady jest to możliwe, ale trzeba oddzielić dwie role: właściciela/prowadzącego aptekę oraz kierownika apteki. Po przekazaniu przedsiębiorstwa córka staje się podmiotem prowadzącym aptekę, natomiast Pani może nadal pełnić funkcję kierownika apteki, jeżeli spełnia Pani ustawowe wymagania dla kierownika.

Wymogi dla kierownika apteki wynikają obecnie przede wszystkim z ustawy z dnia 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty oraz z ustawy – Prawo farmaceutyczne. Ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego, w tym od posiadanego prawa wykonywania zawodu, stażu pracy i braku przeszkód ustawowych. Po zmianie podmiotu prowadzącego aptekę trzeba też dopełnić obowiązków organizacyjnych i zgłoszeniowych wobec organów oraz w dokumentacji apteki.

Jak wygląda procedura krok po kroku

W praktyce procedura zwykle przebiega następująco:

1. Weryfikacja córki pod kątem wymogów z art. 99 ust. 3, 3a, 4–4b i art. 101 pkt 2–5 ustawy – Prawo farmaceutyczne.
2. Analiza przedsiębiorstwa apteki – ustalenie, jakie składniki wchodzą do transakcji i jakie zgody osób trzecich są potrzebne.
3. Sprawdzenie umowy najmu i uzyskanie zgody wynajmującego albo zawarcie aneksu/cesji.
4. Przygotowanie umowy darowizny lub sprzedaży przedsiębiorstwa z dokładnym opisem składników.
5. Złożenie wniosku do wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego o przeniesienie zezwolenia wraz z wymaganymi załącznikami i oświadczeniami.
6. Dopełnienie formalności podatkowych, kadrowych, kontraktowych i organizacyjnych po wydaniu decyzji.

W zależności od województwa WIF może oczekiwać określonego zestawu dokumentów i oświadczeń. Warto wcześniej sprawdzić praktykę właściwego inspektoratu.

Jak wycenić wartość apteki

Przepisy nie narzucają jednej obowiązkowej metody wyceny apteki na potrzeby rodzinnego przekazania przedsiębiorstwa. Wartość należy jednak określić rzetelnie, bo ma to znaczenie dla treści umowy, podatków oraz bezpieczeństwa całej operacji.

Przy darowiźnie organ podatkowy może zakwestionować wartość, jeśli uzna ją za nierealną. Zasady weryfikacji wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych wynikają z art. 8 ust. 1–4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

W praktyce przy wycenie apteki bierze się pod uwagę co najmniej:

• wartość zapasów magazynowych według rzeczywistego stanu i przydatności,
• wartość wyposażenia, sprzętu i oprogramowania,
• wartość należności oraz poziom zobowiązań,
• czas trwania i stabilność umowy najmu,
• rentowność apteki, obrót, marżę i powtarzalność przychodów,
• wartość organizacyjną przedsiębiorstwa, czyli tzw. goodwill.

Praktyczny model ustalenia wartości

W rodzinnych przekazaniach aptek najczęściej stosuje się praktyczne podejście, a nie rozbudowaną wycenę inwestycyjną. Roboczo można przyjąć dwa poziomy:

Jeśli chce Pani jedynie ustalić bezpieczną wartość do darowizny rodzinnej, zwykle wystarcza porządne zestawienie:

• spisu z natury i wartości magazynu,
• zestawienia wyposażenia i środków trwałych,
• stanu należności i zobowiązań,
• opisu umów i praw związanych z działalnością,
• uzasadnionej kwoty odpowiadającej wartości funkcjonującego przedsiębiorstwa.

Jeżeli jednak wartość apteki jest znaczna albo istnieje ryzyko sporu podatkowego, rodzinnego lub majątkowego, rozsądne będzie zlecenie wyceny rzeczoznawcy albo biegłemu specjalizującemu się w wycenie przedsiębiorstw.

Na co uważać przy przekazywaniu apteki

Najczęstsze błędy to:

• próba przekazania samego zezwolenia bez przekazania całego przedsiębiorstwa,
• pominięcie wymogów właścicielskich po stronie córki,
• brak uregulowania najmu lokalu,
• niepełny wykaz składników przedsiębiorstwa w umowie,
• zaniżenie wartości przedsiębiorstwa bez uzasadnienia,
• brak synchronizacji dat umowy, wniosku do WIF i obowiązków podatkowych.

Trzeba też pamiętać, że przejęcie przedsiębiorstwa może uruchamiać skutki wobec pracowników i kontrahentów. W zależności od modelu przekazania zastosowanie mogą mieć także przepisy prawa pracy, w tym art. 23¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, dotyczący przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę.

FAQ

Czy można przepisać samo zezwolenie na aptekę na córkę?

Nie w prosty sposób. Zezwolenie przenosi wojewódzki inspektor farmaceutyczny w trybie art. 104a ustawy – Prawo farmaceutyczne, a warunkiem jest wcześniejsze nabycie przez córkę całej apteki jako przedsiębiorstwa.

Czy darowizna apteki dla córki jest zwolniona z podatku?

Może być zwolniona na podstawie art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, jeśli córka zgłosi nabycie w terminie 6 miesięcy na formularzu SD-Z2 i spełnione zostaną ustawowe warunki.

Czy po przekazaniu apteki mogę nadal być jej kierownikiem?

Tak, jest to możliwe, jeśli nadal spełnia Pani wymagania do pełnienia funkcji kierownika apteki. Właściciel apteki i kierownik to dwie odrębne role.

Czy potrzebna jest zgoda właściciela lokalu?

Bardzo często tak. Jeżeli apteka działa w wynajmowanym lokalu, trzeba sprawdzić umowę najmu i zasady przeniesienia praw oraz obowiązków na córkę.

Jak ustalić wartość apteki do darowizny?

Najczęściej bierze się pod uwagę wartość magazynu, wyposażenia, należności, zobowiązań i wartość funkcjonującego przedsiębiorstwa. Przy większej wartości albo ryzyku sporu warto zamówić profesjonalną wycenę.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne, w szczególności art. 99, art. 101 i art. 104a – ISAP

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 55¹ i art. 55² – ISAP

3. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 4a i art. 8 – ISAP

4. Ustawa z dnia 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty – ISAP

5. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, art. 23¹ – ISAP