Dołączenie wspólnika do działalności

Czy można dopisać wspólnika do jednoosobowej działalności?

Nie. Jednoosobowa działalność gospodarcza jest działalnością konkretnej osoby fizycznej. Przedsiębiorcą jest ta osoba, a nie odrębny podmiot gospodarczy. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna albo jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą.

W praktyce oznacza to, że w CEIDG nie istnieje procedura polegająca na dopisaniu wspólnika do dotychczasowej jednoosobowej działalności. Można natomiast wybrać inną formę dalszego prowadzenia firmy: spółkę cywilną, spółkę jawną, spółkę z o.o. albo pozostawienie działalności jednoosobowej i zawarcie z drugą osobą umowy o pracę, zlecenia, współpracy lub pełnomocnictwa.

Jeżeli celem jest rzeczywiste wspólne prowadzenie działalności i dzielenie się zyskami, kosztami oraz odpowiedzialnością, najczęściej rozważa się spółkę cywilną. Więcej zagadnień praktycznych dotyczących tej formy znajdziesz także w dziale spółka cywilna.

Najprostsza droga: założenie spółki cywilnej

Spółka cywilna powstaje przez zawarcie umowy między wspólnikami. Zgodnie z art. 860 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Art. 860 § 2 Kodeksu cywilnego wymaga, aby umowa spółki cywilnej była stwierdzona pismem.

Forma pisemna jest wystarczająca, jeżeli wspólnicy wnoszą pieniądze, rzeczy ruchome, prawo do używania określonych składników majątku albo własną pracę. Jeżeli jednak do spółki ma zostać wniesiona własność nieruchomości, potrzebny będzie akt notarialny, ponieważ przeniesienie własności nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego na podstawie art. 158 Kodeksu cywilnego.

Ważne jest też to, że spółka cywilna nie jest spółką prawa handlowego i co do zasady nie jest odrębnym przedsiębiorcą. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców za przedsiębiorców uznaje się wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.

Co powinna zawierać umowa spółki cywilnej?

Umowa powinna być możliwie konkretna. Samo ogólne stwierdzenie, że dwie osoby będą wspólnie prowadzić działalność, jest niewystarczające z perspektywy bezpieczeństwa stron. W umowie warto uregulować co najmniej:

• dane wspólników oraz nazwę, pod którą będą działać,
• cel gospodarczy spółki i przedmiot działalności, w tym odpowiednie kody PKD,
• wkłady wspólników, ich wartość i termin wniesienia,
• zasady udziału w zyskach i stratach,
• zasady prowadzenia spraw spółki oraz reprezentacji wobec kontrahentów i urzędów,
• limity czynności, które jeden wspólnik może podejmować samodzielnie,
• zasady korzystania z dotychczasowego majątku jednoosobowej działalności,
• procedurę wystąpienia wspólnika, rozliczeń i rozwiązania spółki,
• zakaz konkurencji, jeżeli ma obowiązywać.

Jeżeli jeden z przyszłych wspólników przez lata faktycznie pomagał w firmie, ale nie był jej formalnym właścicielem, umowa powinna jasno określać, czy jego dotychczasowa praca ma wpływać na udział w zyskach, wkład do spółki albo sposób rozliczenia początkowego. To jest kwestia umowna i zależy od uzgodnień stron.

Wkłady wspólników: pieniądze, rzeczy, usługi albo przedsiębiorstwo

Zgodnie z art. 861 § 1 Kodeksu cywilnego wkład wspólnika może polegać na wniesieniu do spółki własności lub innych praw albo na świadczeniu usług. Art. 861 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że jeżeli umowa spółki nie określa inaczej, wkłady wspólników mają jednakową wartość.

W realiach dotychczasowej jednoosobowej szkoły nauki jazdy wkładem mogą być na przykład pieniądze, wyposażenie biura, samochody szkoleniowe, prawo używania lokalu, prawo używania pojazdów, praca administracyjna, kontakty handlowe, know-how albo całe przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55¹ Kodeksu cywilnego.

Trzeba odróżnić przeniesienie własności składnika majątku na wspólników od oddania go tylko do używania. Jeżeli dotychczasowy właściciel samochodu szkoleniowego wniesie jedynie prawo do używania pojazdu, nadal pozostaje właścicielem pojazdu. Jeżeli wniesie własność, składnik majątku przechodzi do majątku objętego wspólnością łączną wspólników spółki cywilnej, o której mowa w art. 863 § 1 Kodeksu cywilnego.

Udział w zyskach, stratach i odpowiedzialność za długi

Jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, zgodnie z art. 867 § 1 Kodeksu cywilnego każdy wspólnik jest uprawniony do równego udziału w zyskach i w tym samym stosunku uczestniczy w stratach, bez względu na rodzaj i wartość wkładu. Umowa może jednak ustalić inne proporcje, na przykład 70% i 30%, jeżeli uzasadniają to wkłady, zakres pracy albo przejęcie dotychczasowego ryzyka biznesowego.

Zgodnie z art. 864 Kodeksu cywilnego za zobowiązania spółki cywilnej wspólnicy odpowiadają solidarnie. Oznacza to, że wierzyciel może dochodzić całości długu od każdego wspólnika, a późniejsze rozliczenia między wspólnikami następują już wewnętrznie. To jedna z najważniejszych różnic między spółką cywilną a spółką z o.o.

Jeżeli dotychczasowa jednoosobowa działalność ma już zobowiązania, trzeba ustalić, czy i w jakim zakresie przechodzą one do nowej spółki. Samo założenie spółki cywilnej nie powoduje automatycznego przejęcia wszystkich długów i umów przez nową strukturę. Przy przejęciu długu zastosowanie ma art. 519 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego, a co do zasady potrzebna jest zgoda wierzyciela.

Prowadzenie spraw spółki i reprezentacja

Zgodnie z art. 865 § 1 Kodeksu cywilnego każdy wspólnik jest uprawniony i zobowiązany do prowadzenia spraw spółki. Art. 865 § 2 Kodeksu cywilnego pozwala wspólnikowi prowadzić bez uchwały sprawy, które nie przekraczają zakresu zwykłych czynności spółki, chyba że przed zakończeniem takiej sprawy choćby jeden z pozostałych wspólników sprzeciwi się jej prowadzeniu.

W sprawach nagłych każdy wspólnik może działać samodzielnie. Wynika to z art. 865 § 3 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym każdy wspólnik może bez uprzedniej uchwały wykonać czynność nagłą, której zaniechanie mogłoby narazić spółkę na niepowetowane straty.

Warto w umowie określić, które czynności wymagają zgody obu wspólników. W praktyce mogą to być na przykład: zawarcie umowy kredytu, zakup pojazdu powyżej określonej kwoty, sprzedaż samochodu szkoleniowego, zatrudnienie pracownika, wypowiedzenie ważnej umowy najmu albo zawarcie umowy leasingu.

Nazwa spółki cywilnej i oznaczanie działalności

Spółka cywilna nie ma firmy w takim znaczeniu jak przedsiębiorca wpisany do CEIDG albo KRS. Firmą osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko, co wynika z art. 43⁴ Kodeksu cywilnego. Nie wyklucza to dodania określeń wskazujących na przedmiot działalności, miejsce jej prowadzenia albo innych oznaczeń.

W praktyce bezpiecznie jest używać oznaczenia zawierającego imiona i nazwiska wspólników oraz dopisek spółka cywilna albo s.c., na przykład: Anna Nowak, Jan Kowalski – Szkoła Jazdy Alfa s.c. W obrocie podatkowym można spotkać nazwy skrócone. W wyroku z dnia 14 września 2010 r., sygn. I FSK 1443/09, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że nazwa spółki cywilnej jako podatnika VAT nie musi uzewnętrzniać imion i nazwisk wspólników, skoro organy podatkowe mają dane wspólników ze zgłoszeń identyfikacyjnych. Dla bezpieczeństwa obrotu cywilnego nadal warto jednak ujawniać wspólników w pełnym oznaczeniu.

Rejestracja: CEIDG, REGON, NIP, VAT i PCC

Jeżeli przyszły wspólnik nie prowadzi jeszcze działalności gospodarczej, powinien uzyskać wpis w CEIDG przed rozpoczęciem działalności jako wspólnik spółki cywilnej. Dotychczasowy przedsiębiorca powinien zaktualizować swój wpis w CEIDG i dodać informację o prowadzeniu działalności w formie spółki cywilnej.

Sama spółka cywilna powinna uzyskać numer REGON oraz NIP. W praktyce po zawarciu umowy składa się zgłoszenie do rejestru REGON, a następnie zgłoszenie identyfikacyjne albo aktualizacyjne dla celów podatkowych. Jeżeli spółka będzie podatnikiem VAT, składa zgłoszenie VAT-R. Podatnikiem VAT może być spółka cywilna jako jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, co wynika z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.

Umowa spółki cywilnej podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Podstawę opodatkowania stanowi wartość wkładów do spółki, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Stawka wynosi 0,5% na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 9 tej ustawy. Deklarację PCC-3 należy złożyć i podatek zapłacić w terminie 14 dni od powstania obowiązku podatkowego, zgodnie z art. 10 ust. 1 tej ustawy.

ZUS i składki wspólnika, który jest emerytem

Wspólnik spółki cywilnej będący osobą fizyczną jest traktowany jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność. Wynika to z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgłoszenia do ubezpieczeń dokonuje się zasadniczo w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia, zgodnie z art. 36 ust. 4 tej ustawy.

Jeżeli wspólnik ma ustalone prawo do emerytury, jego sytuacja składkowa wymaga osobnej oceny. Co do zasady przedsiębiorca emeryt prowadzący działalność podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Ubezpieczenia emerytalne i rentowe mogą być dobrowolne, ale zależy to od konkretnego tytułu ubezpieczenia i ewentualnego zbiegu tytułów.

Szkoła nauki jazdy: wpis do rejestru OSK i decyzje administracyjne

Jeżeli działalność dotyczy szkoły nauki jazdy, trzeba pamiętać, że prowadzenie ośrodka szkolenia kierowców jest działalnością regulowaną. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami działalność gospodarcza w zakresie prowadzenia ośrodka szkolenia kierowców jest działalnością regulowaną w rozumieniu ustawy – Prawo przedsiębiorców i wymaga uzyskania wpisu do rejestru przedsiębiorców prowadzących ośrodek szkolenia kierowców.

Rejestr prowadzi starosta właściwy ze względu na miejsce wykonywania działalności objętej wpisem. Przy zmianie formy prowadzenia biznesu trzeba ustalić w starostwie, czy wystarczy aktualizacja danych, czy konieczny będzie nowy wpis dla wspólników spółki cywilnej. Ma to szczególne znaczenie, ponieważ z punktu widzenia prawa przedsiębiorcami są wspólnicy, a nie sama spółka cywilna.

Należy też sprawdzić umowy dotyczące placu manewrowego, sali wykładowej, pojazdów, instruktorów, ubezpieczeń i kasy fiskalnej. Jeżeli dotychczasowe umowy były zawarte przez jednego przedsiębiorcę, co do zasady trzeba je aneksować albo zawrzeć ponownie na wspólników działających w ramach spółki cywilnej.

Czy lepiej wybrać spółkę z o.o. albo spółkę jawną?

Spółka cywilna jest najprostsza i najtańsza organizacyjnie, ale wiąże się z solidarną odpowiedzialnością wspólników za zobowiązania. Jeżeli działalność jest większa, ma ryzyka finansowe, leasingi, kredyty albo istotny majątek, można rozważyć spółkę z o.o. albo spółkę jawną.

Jednoosobowy przedsiębiorca może przekształcić działalność w jednoosobową spółkę kapitałową, w szczególności spółkę z o.o., na podstawie art. 551 § 5 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych. Po takim przekształceniu można rozporządzać udziałami w spółce z o.o., na przykład sprzedać lub darować część udziałów drugiej osobie. Jest to jednak procedura bardziej kosztowna i formalna niż założenie spółki cywilnej.

Spółka jawna jest spółką osobową wpisywaną do KRS. Zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu spółek handlowych spółką jawną jest spółka osobowa prowadząca przedsiębiorstwo pod własną firmą, a niebędąca inną spółką handlową. Wspólnicy spółki jawnej także odpowiadają za zobowiązania spółki, ale konstrukcja prawna jest inna niż w spółce cywilnej.

Osoby planujące zmianę formy prowadzenia firmy mogą skorzystać również z materiałów w dziale łączenie, przekształcanie i podział przedsiębiorstw.

Co zrobić krok po kroku?

1. Ustalcie, czy chcecie rzeczywistej spółki, czy tylko współpracy na podstawie umowy.
2. Spiszcie majątek dotychczasowej działalności: pojazdy, sprzęt, umowy, należności, zobowiązania, licencje, wpisy, domeny, znaki i dokumentację.
3. Ustalcie wkłady, udziały w zysku i odpowiedzialność za istniejące zobowiązania.
4. Przygotujcie umowę spółki cywilnej albo zdecydujcie się na inną formę, na przykład spółkę z o.o.
5. Złóżcie wpisy lub aktualizacje w CEIDG, uzyskajcie REGON i NIP spółki.
6. Rozliczcie PCC, VAT, ZUS i rachunek bankowy.
7. Sprawdźcie w starostwie wpis do rejestru przedsiębiorców prowadzących OSK.
8. Aneksujcie albo zawrzyjcie ponownie umowy konieczne do prowadzenia szkoły nauki jazdy.

FAQ

Podsumowanie

Do jednoosobowej działalności gospodarczej nie da się technicznie dopisać wspólnika. Najczęściej trzeba zawrzeć umowę spółki cywilnej albo wybrać inną formę organizacyjną. W przypadku szkoły nauki jazdy należy dodatkowo uwzględnić przepisy o działalności regulowanej i wpisie do rejestru przedsiębiorców prowadzących ośrodek szkolenia kierowców.

Najważniejsze jest dobre przygotowanie umowy i uporządkowanie majątku, umów, zobowiązań, podatków, ZUS oraz zezwoleń. Bez tego wspólne prowadzenie firmy może szybko doprowadzić do sporów o zysk, odpowiedzialność za długi lub prawo do korzystania z dotychczasowego majątku.

Źródła

• art. 4 ust. 1 i 2, art. 43 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców,
• art. 43⁴, art. 55¹, art. 158, art. 519 § 1 i § 2, art. 860–875 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• art. 551 § 5 oraz art. 22 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych,
• art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k, art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. a, art. 7 ust. 1 pkt 9, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych,
• art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług,
• art. 8 ust. 6 pkt 1 i art. 36 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,
• art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych,
• art. 28 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami,
• wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2010 r., sygn. I FSK 1443/09.