Ochrona pracownika będącego członkiem rady nadzorczej z wyboru załogi

Jeżeli chodzi o spółkę powstałą po przekształceniu przedsiębiorstwa komunalnego, kluczowe jest najpierw ustalenie, czy w danym przypadku stosuje się ustawę z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników. To właśnie z tej ustawy wynika szczególna ochrona pracownika będącego członkiem rady nadzorczej wybranym przez pracowników.

Zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników, pracownikowi spółki będącemu członkiem rady nadzorczej spółka nie może wypowiedzieć stosunku pracy w okresie trwania kadencji rady nadzorczej ani w okresie roku po jej upływie. W tym samym czasie nie może również zmienić na niekorzyść pracownika warunków pracy lub płacy.

Kiedy ochrona rzeczywiście działa?

Ochrona nie wynika z samego faktu zasiadania w radzie nadzorczej każdej spółki. Działa wtedy, gdy mamy do czynienia z pracownikiem spółki objętej wskazaną ustawą oraz z członkiem rady nadzorczej wyłonionym w trybie przewidzianym dla reprezentacji pracowników.

W praktyce trzeba więc sprawdzić przede wszystkim:

• czy spółka powstała w trybie objętym ustawą o komercjalizacji,
• czy pracownik został wybrany do rady nadzorczej przez pracowników,
• od kiedy dokładnie rozpoczęła się jego kadencja,
• czy nie upłynął już roczny okres ochronny po zakończeniu kadencji.

Jeżeli potrzebujesz ustalić, czy mandat w radzie nadal trwa albo od kiedy wywołuje skutki, pomocny może być materiał o funkcjonowaniu rady nadzorczej od dnia wyboru do dnia wpisu do KRS.

Jak długo trwa ochrona pracownika?

Okres ochronny obejmuje dwa etapy:

To oznacza, że pracodawca nie może skutecznie wręczyć wypowiedzenia umowy o pracę w tym okresie, jeżeli pracownik jest objęty art. 15 tej ustawy. Istotny jest moment złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu, a nie sama data rozwiązania umowy.

Na czym dokładnie polega ta ochrona?

Zakaz dotyczy przede wszystkim wypowiedzenia stosunku pracy. Obejmuje także zakaz zmiany na niekorzyść warunków pracy lub płacy. Chodzi więc nie tylko o samo zwolnienie, ale również np. o obniżenie wynagrodzenia, degradację albo pogorszenie innych istotnych warunków zatrudnienia.

Podstawą jest tu wprost art. 15 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników.

Jeżeli w Twojej sprawie pojawia się równolegle problem składu organów lub mandatu członka rady, zobacz również: odwołanie członka rady nadzorczej spółki z o.o..

Czy ochrona jest absolutna?

Nie w każdym przypadku. Przepis mówi o zakazie wypowiedzenia stosunku pracy. Nie oznacza to automatycznie, że wyłączone są wszystkie sposoby rozwiązania umowy.

Jeżeli zachodzą przesłanki do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia, nadal trzeba badać przepisy art. 52 Kodeksu pracy oraz art. 53 Kodeksu pracy:

• art. 52 § 1 Kodeksu pracy – rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika, np. z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych,
• art. 53 § 1 Kodeksu pracy – rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z przyczyn niezawinionych przez pracownika, m.in. z powodu długotrwałej niezdolności do pracy po upływie ustawowych okresów.

To jednak zawsze wymaga bardzo ostrożnej oceny konkretnego stanu faktycznego. Sama ochrona z art. 15 ustawy o komercjalizacji nie daje pracownikowi pełnej nietykalności w każdym trybie rozwiązania stosunku pracy, ale znacząco ogranicza swobodę pracodawcy.

Co z wypowiedzeniem wręczonym przed rozpoczęciem kadencji?

W praktyce znaczenie ma chwila złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu. Jeżeli wypowiedzenie zostało złożone jeszcze przed rozpoczęciem okresu ochronnego, a rozwiązanie umowy nastąpi już w czasie kadencji, co do zasady nie oznacza to automatycznie naruszenia art. 15 ustawy. Ocenie podlega bowiem moment dokonania wypowiedzenia.

Takie sytuacje bywają jednak sporne, zwłaszcza gdy pojawia się pytanie o dokładny moment objęcia mandatu albo ważność wyboru. Dlatego w sprawach granicznych konieczna jest analiza dokumentów korporacyjnych i pracowniczych.

Czy ochrona działa przy zwolnieniach grupowych lub indywidualnych z przyczyn niedotyczących pracownika?

Tu sprawa jest bardziej złożona. Należy uwzględnić ustawę z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

W zależności od sytuacji faktycznej może dojść do kolizji przepisów ochronnych z regulacjami dotyczącymi zwolnień z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Nie można więc przyjąć automatycznie, że w każdej sytuacji ochrona całkowicie blokuje rozwiązanie stosunku pracy. Trzeba ustalić:

• czy pracodawca stosuje ustawę z 13 marca 2003 r.,
• czy chodzi o zwolnienie grupowe, czy indywidualne,
• czy możliwe jest wyłącznie wypowiedzenie zmieniające,
• jakie skutki dla pracownika przewidują przepisy szczególne.

W takich sprawach szczegóły mają decydujące znaczenie, a błędna ocena może prowadzić do sporu sądowego o przywrócenie do pracy lub odszkodowanie.

Jakie roszczenia ma pracownik, gdy pracodawca naruszy ochronę?

Jeżeli pracodawca wypowie umowę o pracę z naruszeniem ochrony, pracownik może dochodzić roszczeń przewidzianych w art. 45 § 1 Kodeksu pracy, czyli żądać uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, przywrócenia do pracy albo odszkodowania. Gdy umowa została rozwiązana bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów, zastosowanie mogą mieć również art. 56 § 1 Kodeksu pracy i kolejne przepisy dotyczące roszczeń pracownika.

Termin na odwołanie do sądu pracy jest krótki. Zgodnie z art. 264 § 1 Kodeksu pracy odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę wnosi się do sądu pracy w ciągu 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę, a zgodnie z art. 264 § 2 Kodeksu pracy żądanie w razie rozwiązania umowy bez wypowiedzenia wnosi się w ciągu 21 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o rozwiązaniu umowy.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak ochrona działa w praktyce i kiedy sama funkcja w radzie nadzorczej nie wystarczy do wygrania sprawy.

FAQ

Czy ochrona obejmuje tylko czas kadencji?

Nie. Zgodnie z art. 15 ustawy o komercjalizacji ochrona trwa także przez 1 rok po zakończeniu kadencji.

Czy pracodawca może obniżyć wynagrodzenie członkowi rady nadzorczej z wyboru załogi?

Co do zasady nie, jeżeli oznaczałoby to zmianę warunków pracy lub płacy na niekorzyść pracownika w okresie ochronnym, o którym mowa w art. 15 tej ustawy.

Czy możliwa jest dyscyplinarka mimo ochrony?

Tak, ale tylko wtedy, gdy rzeczywiście zachodzą przesłanki z art. 52 § 1 Kodeksu pracy. Sama ochrona przed wypowiedzeniem nie blokuje automatycznie każdego rozwiązania bez wypowiedzenia.

Czy każda spółka z udziałem gminy daje taką ochronę?

Nie zawsze. Trzeba ustalić, czy dana spółka podlega ustawie o komercjalizacji i czy członek rady został wybrany przez pracowników w trybie objętym tą ustawą.

Ile czasu ma pracownik na odwołanie do sądu pracy?

Zasadniczo 21 dni od doręczenia wypowiedzenia albo 21 dni od doręczenia pisma o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia, zgodnie z art. 264 § 1 i § 2 Kodeksu pracy.

Źródła

• art. 15 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników
• art. 45 § 1, art. 52 § 1, art. 53 § 1, art. 56 § 1, art. 264 § 1 i § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników