Wkład partnerki w zakup mieszkania a podatek od darowizny

Kiedy urząd może uznać wpłatę partnerki za darowiznę?

Z prawnego punktu widzenia punktem wyjścia jest definicja darowizny z art. 888 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.

Jeżeli więc przed ślubem jedna osoba przekazuje własne środki na zakup lokalu, a prawo własności nabywa wyłącznie druga osoba, organ podatkowy może przyjąć, że doszło do nieodpłatnego przysporzenia majątkowego. W praktyce taki stan faktyczny bywa kwalifikowany jako nabycie tytułem darowizny w rozumieniu art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

Samo późniejsze zawarcie małżeństwa nie usuwa automatycznie skutków podatkowych wcześniejszego zdarzenia. Wspólność ustawowa małżeńska powstaje co do zasady z chwilą zawarcia małżeństwa, zgodnie z art. 31 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, i obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania. Nie obejmuje jednak automatycznie tego, co jedna osoba przekazała drugiej jeszcze przed ślubem.

Jeżeli temat dotyczy planowania podobnej transakcji, warto porównać skutki podatkowe przy przeniesieniu własności na osoba niespokrewniona.

Dlaczego sam zamiar wspólnego zamieszkania zwykle nie wystarcza?

W sporze z urzędem liczą się przede wszystkim fakty możliwe do udowodnienia. Jeżeli akt notarialny wskazuje jednego nabywcę, a przelew lub wpłata pochodzi od drugiej osoby, urząd nie jest związany samym twierdzeniem, że strony „umawiały się inaczej” albo „traktowały mieszkanie jako wspólne”.

Organ ocenia dowody według art. 191 Ordynacji podatkowej, czyli na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Jednocześnie zgodnie z art. 122 Ordynacji podatkowej organ ma obowiązek podjąć wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a zgodnie z art. 187 § 1 tej ustawy – zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

To oznacza, że urząd nie może po prostu pominąć wyjaśnień strony, ale może uznać je za niewystarczające, jeśli pozostają w sprzeczności z dokumentami albo nie są poparte innymi dowodami.

Znaczenie aktu notarialnego i dokumentów towarzyszących

W opisanym typie sprawy kluczowe znaczenie ma to, kto został wpisany jako nabywca w akcie notarialnym. Jeżeli w akcie widnieje tylko jedna osoba, to co do zasady to ona nabywa własność lokalu. Sam fakt, że część ceny zapłaciła druga osoba, nie tworzy automatycznie współwłasności.

Jeżeli strony chciały osiągnąć inny efekt, powinno to wynikać z odpowiedniej konstrukcji prawnej i dokumentów, np. współnabycia, pożyczki, rozliczenia nakładów albo późniejszego przeniesienia udziału. Bez tego organ podatkowy może uznać, że wpłata była świadczeniem nieodpłatnym. Jeżeli partnerzy dopiero planują wspólne nabycie, warto od razu uregulować udziały i sposób finansowania; szerzej omawiamy zakup mieszkania przez parę w związku nieformalnym.

W praktyce warto zebrać i przeanalizować zwłaszcza:

• akt notarialny zakupu mieszkania,
• potwierdzenia przelewów i historię rachunku,
• korespondencję między stronami,
• ewentualną umowę pożyczki lub inne pisemne ustalenia,
• dokumenty pokazujące cel wpłaty i sposób późniejszych rozliczeń.

Czy zawsze chodzi o darowiznę?

Nie zawsze. To, czy urząd ma rację, zależy od konkretnego stanu faktycznego. W niektórych sytuacjach przekazanie pieniędzy może wynikać z innego stosunku prawnego niż darowizna, ale trzeba to wykazać.

Przykładowo środki mogły stanowić:

• pożyczkę w rozumieniu art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego,
• nakład na cudzą nieruchomość, który później podlega rozliczeniu na zasadach prawa cywilnego,
• element wzajemnych rozliczeń stron wynikających z odrębnego porozumienia,
• część ceny w planowanej, ale ostatecznie niezrealizowanej transakcji przeniesienia udziału.

Każda z tych wersji wymaga jednak dowodów. Jeśli wcześniej w toku postępowania strona sama opisała wpłatę w sposób odpowiadający darowiźnie, późniejsza zmiana stanowiska będzie dla organu mało przekonująca, choć formalnie nadal możliwa.

W przypadku darowizn między partnerami trzeba pamiętać, że przed ślubem co do zasady nie działa zwolnienie dla najbliższej rodziny z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Partner, narzeczony lub chłopak nie należy do tzw. grupy zerowej. W praktyce taki nabywca jest zwykle traktowany jak III grupa SD.

Jakie mogą być skutki podatkowe?

Przy darowiźnie od osoby niespokrewnionej zastosowanie ma III grupa podatkowa w rozumieniu art. 14 ust. 3 pkt 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Wysokość podatku zależy od czystej wartości nabytego majątku oraz aktualnej skali podatkowej z art. 15 tej ustawy.

W praktyce urząd ustala:

• wartość otrzymanej korzyści majątkowej,
• czy istniało zwolnienie lub kwota wolna,
• do której grupy podatkowej należy nabywca,
• czy doszło do zgłoszenia nabycia i w jakim terminie.

Jeżeli sprawa dotyczy środków przekazanych przez osobę niespokrewnioną z zagranicy albo wkładu w zakup nieruchomości, podobny problem omawia materiał o darowiźnie w relacji III grupa od obcej.

Czy urząd może „ignorować” wyjaśnienia strony?

Nie powinien ich ignorować, ale może ocenić je krytycznie. Strona ma prawo brać czynny udział w postępowaniu na podstawie art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej. Przed wydaniem decyzji organ powinien także umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów, zgodnie z art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej.

Jeżeli tego zabrakło, może to być zarzut odwoławczy. Podobnie wtedy, gdy uzasadnienie decyzji nie wyjaśnia, dlaczego organ odmówił wiary określonym dowodom – wymogi uzasadnienia wynikają z art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej.

W praktyce samo to, że urząd nie podzielił stanowiska podatnika, nie oznacza jeszcze naruszenia prawa. Trzeba sprawdzić, czy organ rzeczywiście:

• przeprowadził całe postępowanie dowodowe,
• odniósł się do wniosków dowodowych strony,
• umożliwił wypowiedzenie się przed decyzją,
• prawidłowo uzasadnił ustalenia faktyczne i prawne.

Odwołanie od decyzji – aktualne zasady i termin

Jeżeli decyzję wydał naczelnik urzędu skarbowego, odwołanie wnosi się do dyrektora izby administracji skarbowej za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Wynika to z art. 220 § 1 i art. 223 § 1 Ordynacji podatkowej.

Termin na wniesienie odwołania wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji – art. 223 § 2 Ordynacji podatkowej. Termin liczy się od faktycznego doręczenia, a nie od rozmowy telefonicznej z urzędnikiem.

Odwołanie powinno spełniać wymagania z art. 222 Ordynacji podatkowej, czyli zawierać:

• zarzuty przeciw decyzji,
• określenie istoty i zakresu żądania,
• wskazanie dowodów uzasadniających żądanie.

W odwołaniu warto oddzielić dwa poziomy argumentacji:

• faktyczny – że nie doszło do darowizny albo organ błędnie ustalił przebieg zdarzeń,
• proceduralny – że organ naruszył przepisy postępowania, np. art. 122, art. 187 § 1, art. 191, art. 200 § 1 albo art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej.

Co można podnosić w odwołaniu?

To zależy od dokumentów i przebiegu sprawy. Najczęstsze kierunki obrony to:

Jeżeli jednak z dokumentów jasno wynika, że partnerka bez żadnego tytułu prawnego sfinansowała część zakupu lokalu należącego wyłącznie do partnera, szanse na całkowite uchylenie decyzji mogą być ograniczone.

Na co uważać przy zmianie wersji wydarzeń?

Zmiana wcześniejszych wyjaśnień nie jest zakazana, ale bywa bardzo ryzykowna. Organ zwykle porówna pierwsze oświadczenia z późniejszą linią obrony i może uznać nową wersję za przyjętą wyłącznie dla uniknięcia podatku.

Dlatego lepiej nie opierać odwołania wyłącznie na nowej narracji, lecz na dokumentach, które istniały już w chwili transakcji lub bezpośrednio po niej. Im później powstaje dokument, tym mniejsza może być jego siła dowodowa.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, kiedy urząd częściej uznaje wpłatę za darowiznę, a kiedy istnieją realne argumenty do obrony.

FAQ

Czy późniejszy ślub likwiduje podatek od wcześniejszej darowizny?

Nie. Jeżeli przysporzenie nastąpiło przed ślubem, ocenia się je według stanu z dnia nabycia. Samo późniejsze małżeństwo nie cofa skutków podatkowych wcześniejszej darowizny.

Czy urząd musi odpowiedzieć na każde pismo strony osobnym pismem?

Nie zawsze. Organ powinien jednak uwzględnić i ocenić wyjaśnienia oraz dowody w toku postępowania i w uzasadnieniu decyzji odnieść się do istotnych kwestii sprawy.

Ile czasu jest na odwołanie od decyzji urzędu skarbowego?

14 dni od dnia doręczenia decyzji, zgodnie z art. 223 § 2 Ordynacji podatkowej.

Czy można wygrać sprawę bez pisemnej umowy pożyczki?

Tak, ale jest to trudniejsze. Wtedy większego znaczenia nabierają przelewy, korespondencja, świadkowie i spójność wszystkich okoliczności sprawy.

Czy partner lub narzeczony korzysta ze zwolnienia jak najbliższa rodzina?

Nie. Zwolnienie z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn dotyczy wyłącznie osób tam wymienionych, np. małżonka, zstępnych, wstępnych, rodzeństwa, pasierba, ojczyma i macochy.

Źródła

• art. 888 § 1, art. 720 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 31 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 4a ust. 1, art. 14 ust. 3 pkt 3, art. 15 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn
• art. 122, art. 123 § 1, art. 187 § 1, art. 191, art. 200 § 1, art. 210 § 4, art. 220 § 1, art. 222, art. 223 § 1–2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa