Kto płaci za udrożnienie kanalizacji deszczowej?

Od czego zależy, kto płaci za udrożnienie kanalizacji?

Nie rozstrzyga tego samo to, kto korzysta z kanalizacji. Beneficjentem drożnego kolektora mogą być właściciele domów, gmina, zarządca drogi, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne albo wszyscy użytkownicy danego układu, ale koszt usunięcia awarii powinien obciążać ten podmiot, który zgodnie z prawem, umową albo stanem własności odpowiada za utrzymanie zatkanego odcinka.

W praktyce trzeba ustalić trzy rzeczy: gdzie dokładnie powstał zator, jaki charakter ma zatkany przewód oraz kto nim włada. Inaczej ocenia się niedrożność na prywatnym przyłączu, inaczej awarię wspólnej instalacji kilku właścicieli, a inaczej zatkanie kolektora w drodze gminnej, który jest częścią sieci albo systemu odwodnienia drogi.

Jeżeli zator znajduje się w kolektorze położonym w drodze gminnej i ten kolektor jest elementem infrastruktury gminnej albo pozostaje w posiadaniu zakładu gospodarki komunalnej, zasadniczo to gmina, zarządca drogi albo właściwy operator powinien zorganizować i sfinansować udrożnienie. Właściciele domów nie powinni być obciążani kosztami tylko dlatego, że ich rynny, odpływy lub instalacje są do tego kolektora podłączone.

Kanalizacja deszczowa a kanalizacja sanitarna

W opisanej sprawie ważne jest to, że chodzi o kanalizację deszczową. Nie zawsze stosuje się do niej te same reguły co do kanalizacji sanitarnej służącej do odprowadzania ścieków bytowych. Po zmianach związanych z Prawem wodnym wody opadowe i roztopowe mają odrębny status, dlatego przy kanalizacji deszczowej trzeba sprawdzić, czy dany system jest elementem zbiorowego odprowadzania ścieków, kanalizacji ogólnospławnej, urządzeń kanalizacyjnych przedsiębiorstwa, czy raczej urządzeniem odwodnienia drogi albo lokalnym systemem gminnym.

Jeżeli przewód służy kanalizacji sanitarnej albo ogólnospławnej i pozostaje w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, zastosowanie mają przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Ta sama ustawa bywa też istotna przy ustalaniu zasad umowy, obowiązków odbiorcy i operatora oraz rozliczania opłat za wodę i usługi kanalizacyjne.

Jeżeli natomiast zatkany kolektor jest elementem odwodnienia drogi gminnej, znaczenie ma również ustawa o drogach publicznych. Do zadań zarządcy drogi należy między innymi utrzymanie drogi i urządzeń związanych z drogą. W takim przypadku pierwszym adresatem zgłoszenia powinien być zarządca drogi, urząd gminy albo zakład komunalny, który faktycznie zarządza odwodnieniem.

Przyłącze kanalizacyjne, sieć i pierwszy punkt podziału odpowiedzialności

Dla kanalizacji sanitarnej kluczowe są definicje ustawowe. Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków przyłączem kanalizacyjnym jest odcinek przewodu łączącego wewnętrzną instalację kanalizacyjną w nieruchomości odbiorcy usług z siecią kanalizacyjną, za pierwszą studzienką, licząc od strony budynku, a w przypadku jej braku do granicy nieruchomości gruntowej. Sieć to przewody wodociągowe lub kanalizacyjne wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, będące w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego.

Oznacza to, że nie wystarczy stwierdzić, że studzienka leży w drodze gminnej. Trzeba ustalić, czy jest to pierwsza studzienka od strony budynku, czy studzienka sieciowa, czy element odwodnienia drogi. Jeżeli po stronie właściciela znajduje się przyłącze lub wspólny prywatny odcinek doprowadzający wody z kilku domów do kolektora, koszt jego udrożnienia może obciążać właściciela albo współwłaścicieli. Jeżeli natomiast zator powstał już w sieci albo kolektorze publicznym, obowiązek powinien obciążać podmiot odpowiedzialny za tę sieć.

Takie rozróżnienie potwierdza orzecznictwo. W uchwale z 22 czerwca 2017 r., III SZP 2/16, Sąd Najwyższy wskazał, jak należy rozumieć przyłącze kanalizacyjne i wodociągowe. Z kolei w orzecznictwie sądów ochrony konkurencji podkreślano, że przerzucanie na odbiorców kosztów utrzymania elementów sieci może stanowić nadużycie pozycji przedsiębiorstwa, jeżeli dany odcinek faktycznie należy już do infrastruktury, za którą odpowiada przedsiębiorstwo.

Obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego

Art. 5 ust. 1 ustawy stanowi, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma obowiązek zapewnić zdolność posiadanych urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody oraz odprowadzania ścieków w sposób ciągły i niezawodny. To obejmuje utrzymanie, eksploatację i usuwanie awarii urządzeń będących w posiadaniu przedsiębiorstwa.

Z kolei art. 5 ust. 2 przewiduje, że jeżeli umowa o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków nie stanowi inaczej, odbiorca usług odpowiada za zapewnienie niezawodnego działania posiadanych instalacji i przyłączy wodociągowych albo instalacji i przyłączy kanalizacyjnych, włącznie z urządzeniem pomiarowym. W praktyce oznacza to, że właściciel domu odpowiada za swój odcinek instalacji i przyłącza, ale nie za sieć, której nie posiada i której nie utrzymuje.

Umowa z przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym może regulować szczegółowe obowiązki stron, ale nie powinna dowolnie przerzucać na konsumenta kosztów, które ustawowo należą do operatora sieci. Jeżeli postanowienie umowy narzuca odbiorcy obowiązek utrzymywania urządzeń, których nie posiada, może wymagać oceny pod kątem zgodności z prawem cywilnym i ochroną konsumenta.

Studzienka w drodze gminnej i kolektor wspólny dla kilku domów

W opisanym stanie faktycznym każdy dom w zabudowie szeregowej jest podłączony do jednego kolektora, a studzienka znajduje się w drodze gminnej. Jeżeli ten kolektor jest częścią gminnej kanalizacji deszczowej albo sieci pozostającej w zarządzie ZGK, koszt udrożnienia powinien zasadniczo ponieść podmiot zarządzający tą infrastrukturą. Nie ma podstaw, aby automatycznie dzielić fakturę za WUKO między wszystkich właścicieli domów tylko dlatego, że ich nieruchomości korzystają z odpływu.

Inaczej należy ocenić sytuację, gdy przewód łączący około 10 domów z siecią publiczną jest prywatnym wspólnym odcinkiem instalacji właścicieli, nawet jeśli przebiega przez pas drogowy na podstawie zgody, służebności albo innego tytułu. Wówczas koszty jego utrzymania mogą być kosztami wspólnymi właścicieli, a zasady rozliczenia trzeba ustalić na podstawie dokumentów własnościowych, umów, projektu przyłącza, protokołów odbioru i ewentualnych regulaminów.

W budynkach wielolokalowych, wspólnotach i spółdzielniach znaczenie mają również regulaminy rozliczeń, uchwały, umowy z zarządcą oraz tytuł prawny do lokalu. Przy lokalach spółdzielczych praktyczne znaczenie może mieć także prawo do lokalu spółdzielczego i zakres obowiązków spółdzielni wobec mieszkańców.

Kiedy koszt może obciążyć właścicieli domów?

Właściciele mogą zostać obciążeni kosztami udrożnienia przede wszystkim wtedy, gdy zator powstał na odcinku należącym do ich instalacji, przyłącza albo prywatnego wspólnego przewodu. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której dokumentacja techniczna pokazuje, że zatkany odcinek nie został przekazany gminie, przedsiębiorstwu ani zarządcy drogi.

Koszt może też obciążyć konkretną osobę, jeżeli niedrożność powstała wskutek jej zawinionego działania, na przykład wrzucania do kanalizacji odpadów budowlanych, tłuszczów, gruzu, ziemi, gałęzi, liści w nadmiernej ilości lub innych substancji, które nie powinny trafiać do przewodu. W takim przypadku podmiot, który poniósł koszt udrożnienia, może dochodzić zwrotu od sprawcy szkody na zasadach ogólnych.

Nie wystarczy jednak ogólne stwierdzenie, że „ktoś z mieszkańców musiał zatkać kanalizację”. Potrzebne są dowody: protokół z prac, dokumentacja zdjęciowa lub nagranie z inspekcji TV, określenie miejsca zatoru i opis przyczyny. Bez tego obciążenie właścicieli kosztami może być sporne.

Jakich dokumentów żądać przed zapłatą za WUKO?

Przed przyjęciem faktury do zapłaty warto wystąpić do gminy, ZGK, przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego albo zarządcy drogi o udostępnienie dokumentów pozwalających określić odpowiedzialność. Najważniejsze są: mapa przebiegu przewodów, projekt przyłącza lub kanalizacji deszczowej, protokół odbioru, umowa o odprowadzanie ścieków albo korzystanie z kanalizacji, regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków, dokumentacja z udrożnienia oraz protokół z lokalizacją zatoru.

W piśmie warto zapytać wprost, czy zatkany kolektor jest siecią publiczną, urządzeniem kanalizacyjnym przedsiębiorstwa, urządzeniem odwodnienia drogi czy prywatnym przewodem właścicieli. Należy też poprosić o wskazanie podstawy prawnej i faktycznej obciążenia właścicieli kosztami.

Co zrobić, gdy gmina albo ZGK przerzuca koszt na mieszkańców?

Najpierw warto zgłosić sprawę pisemnie i zażądać stanowiska. W piśmie należy opisać, że studzienka lub kolektor znajduje się w drodze gminnej, wskazać datę awarii, zażądać protokołu z udrożnienia oraz wyjaśnienia, dlaczego koszt ma ponieść właściciel lub grupa właścicieli. Jeżeli z dokumentów wynika, że niedrożność dotyczyła sieci, kolektora publicznego albo odwodnienia drogi, można odmówić dobrowolnej zapłaty i zażądać korekty obciążenia.

Jeżeli spór dotyczy przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, pomocne może być także odwołanie się do treści umowy, regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków oraz taryfy. Jeżeli sprawa dotyczy infrastruktury drogowej, adresatem powinien być zarządca drogi gminnej. W sporach bardziej skomplikowanych konieczna może być analiza dokumentacji technicznej i ewentualne wezwanie do zapłaty albo odpowiedź na wezwanie wystawione przez zarządcę.

Podsumowanie

W przypadku zatkanego kolektora kanalizacji deszczowej w drodze gminnej koszt udrożnienia powinien co do zasady ponieść podmiot odpowiedzialny za ten kolektor: gmina, zarządca drogi, ZGK albo inny operator. Właściciele domów mogą odpowiadać za koszt tylko wtedy, gdy zator znajduje się na ich prywatnym przyłączu, wspólnym prywatnym odcinku instalacji albo gdy można wykazać, że to oni doprowadzili do niedrożności.

Najbezpieczniej nie rozstrzygać sprawy wyłącznie na podstawie położenia studzienki. Kluczowe są dokumenty: mapa sieci, projekt, protokół odbioru, umowa, regulamin i protokół z udrożnienia. Dopiero one pozwalają ustalić, czy faktura za WUKO została przypisana prawidłowo.

FAQ

Czy za udrożnienie kanalizacji w drodze gminnej zawsze płaci gmina?

Nie zawsze, ale często tak będzie. Jeżeli zatkany odcinek jest częścią drogi, odwodnienia drogi albo gminnej kanalizacji deszczowej, odpowiedzialność zwykle spoczywa na gminie lub zarządcy. Jeżeli jednak w pasie drogowym znajduje się prywatny przewód właścicieli, koszt może obciążać właścicieli.

Czy ZGK może obciążyć wszystkich mieszkańców kosztem WUKO?

Może to zrobić tylko wtedy, gdy ma ku temu podstawę prawną, umowną albo wynikającą z dokumentów technicznych. Sam fakt korzystania z kolektora przez mieszkańców nie wystarcza. Trzeba ustalić, czy zator był na odcinku prywatnym, wspólnym czy publicznym.

Czy studzienka w drodze gminnej oznacza, że jest to sieć publiczna?

Nie zawsze. Studzienka w drodze gminnej może być elementem sieci, odwodnienia drogi, urządzenia należącego do przedsiębiorstwa albo prywatnego przyłącza umieszczonego w pasie drogowym. Decyduje dokumentacja i faktyczne władanie urządzeniem.

Kto odpowiada za przyłącze kanalizacyjne?

Co do zasady odbiorca odpowiada za posiadane instalacje i przyłącza. Zakres przyłącza kanalizacyjnego zależy jednak od tego, czy na nieruchomości jest pierwsza studzienka od strony budynku. Dlatego w sporach o koszty konieczne jest ustalenie przebiegu przyłącza i miejsca zatoru.

Czy kanalizacja deszczowa jest traktowana tak samo jak sanitarna?

Nie w każdym przypadku. Wody opadowe i roztopowe mają odrębny status prawny, dlatego przy kanalizacji deszczowej trzeba dodatkowo sprawdzić, czy chodzi o sieć kanalizacyjną, kanalizację ogólnospławną, system odwodnienia drogi czy prywatne odprowadzenie deszczówki.

Jak udowodnić, gdzie powstał zator?

Najlepiej żądać protokołu z udrożnienia, dokumentacji zdjęciowej, nagrania z inspekcji TV i mapy sieci. Bez ustalenia lokalizacji zatoru trudno przesądzić, kto powinien ponieść koszt usługi WUKO.

Czy meldunek mieszkańców ma znaczenie dla kosztów kanalizacji?

Samo zameldowanie zwykle nie przesądza o odpowiedzialności za awarię kanalizacji. Może mieć znaczenie przy niektórych regulaminach rozliczeń opłat w budynkach wielorodzinnych, ale koszt udrożnienia konkretnego zatoru zależy przede wszystkim od miejsca awarii i odpowiedzialności za dany odcinek.

Źródła

• Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 757, w szczególności art. 2, art. 5 i art. 6: tekst ustawy.
• Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 960, w szczególności przepisy dotyczące wód opadowych i roztopowych: tekst ustawy.
• Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 889, w szczególności art. 20 dotyczący obowiązków zarządcy drogi: tekst ustawy.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2017 r., III SZP 2/16, dotycząca definicji przyłącza kanalizacyjnego i wodociągowego.
• Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 16 lipca 2020 r., II SA/Ol 300/20.
• Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 22 listopada 2018 r., XVII AmA 55/16.