Ujawnienie wynagrodzenia pracownika na wniosek o informację publiczną

Wynagrodzenie w jednostce publicznej a informacja publiczna

Państwowy powiatowy inspektor sanitarny jest organem administracji rządowej na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Jednostka Państwowej Inspekcji Sanitarnej wykonuje zadania publiczne i gospodaruje środkami publicznymi, dlatego co do zasady podlega obowiązkom z ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne. Z kolei art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. a tej ustawy obejmuje informacją publiczną m.in. dane o majątku publicznym, w tym o majątku Skarbu Państwa i państwowych osób prawnych, a w praktyce orzeczniczej także informacje o wydatkach na wynagrodzenia.

To jednak nie oznacza, że zawsze wolno ujawnić pełne dane konkretnego pracownika. Co innego informacja o tym, ile urząd wydaje na wynagrodzenia albo ile zarabia osoba pełniąca funkcję publiczną, a co innego przekazanie osobie trzeciej szczegółowego zestawienia pensji pracownika technicznego, wraz z premiami, nagrodami i dodatkami.

Zagadnienia dostępu do danych urzędowych często łączą się z szerszym problemem, czym jest informacja publiczna i gdzie przebiega granica między jawnością a prywatnością.

Kiedy można ujawnić wynagrodzenie konkretnej osoby

Kluczowe znaczenie ma art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Przepis ten stanowi, że prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji, ani sytuacji, gdy osoba fizyczna rezygnuje z przysługującego jej prawa.

W praktyce oznacza to, że trzeba najpierw ustalić, czy dana osoba pełni funkcję publiczną. Jeżeli tak, zakres jawności jest znacznie szerszy. Jeżeli nie, pierwszeństwo co do zasady ma prywatność pracownika. Taką linię od lat utrzymują sądy administracyjne, podkreślając, że wyjątek od ochrony prywatności należy interpretować ściśle.

W orzecznictwie przyjmuje się, że funkcję publiczną pełni osoba, która nie tylko pracuje w jednostce publicznej, ale ma realny wpływ na wykonywanie zadań publicznych, podejmowanie rozstrzygnięć, dysponowanie środkami publicznymi albo kształtowanie treści działań organu. Sama praca w urzędzie, szpitalu, szkole czy inspekcji jeszcze o tym nie przesądza.

Stanowisko techniczne lub pomocnicze a ochrona prywatności

Jeżeli pracownik wykonuje zadania usługowe, techniczne albo pomocnicze i nie ma kompetencji decyzyjnych ani wpływu na sprawy publiczne, to ujawnienie jego danych osobowych wraz z dokładnym wynagrodzeniem może naruszać art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. W takich sprawach sądy często uznają, że ujawnienie powinno nastąpić najwyżej w formie zanonimizowanej albo zbiorczej, bez identyfikowania konkretnej osoby.

Opisane przez Pana stanowisko informatyka w PSSE co do zasady przemawia właśnie za takim wnioskiem, ale trzeba od razu zaznaczyć, że ostateczna ocena zawsze zależy od konkretnego zakresu obowiązków. Jeżeli informatyk jedynie obsługuje sprzęt, systemy, wsparcie użytkowników i czynności techniczne, to zwykle nie pełni funkcji publicznej. Gdyby jednak miał np. samodzielne uprawnienia do podejmowania rozstrzygnięć, wpływ na postępowania, zatwierdzanie wydatków lub bezpieczeństwo systemów w sposób związany z wykonywaniem władzy publicznej, ocena mogłaby być inna.

Czy anonimowy mail musiał być rozpoznany

Wniosek o udostępnienie informacji publicznej co do zasady może być złożony bez szczególnej formy, także elektronicznie, jeżeli z treści wynika, czego żąda wnioskodawca. W praktyce przy prostych informacjach sądy przez lata dopuszczały także wnioski niezawierające podpisu czy pełnych danych wnioskodawcy. Nie zmienia to jednak najważniejszego: nawet jeśli podmiot uznał wniosek za skuteczny, nadal musiał prawidłowo ocenić zakres jawności i przesłanki z art. 5 ust. 2 ustawy.

Inaczej mówiąc: ewentualna dopuszczalność anonimowego wniosku nie legalizuje ujawnienia danych, które powinny być chronione. Organ albo kierownik jednostki nadal odpowiada za zgodne z prawem rozpoznanie żądania.

Jeżeli problem dotyczy sposobu, w jaki urząd odpowiada na obywatelskie wnioski, warto porównać zasady obowiązujące przy zwykłej korespondencji i przy dostępie do informacji publicznej.

RODO i bezprawne ujawnienie danych o wynagrodzeniu

Informacja o wynagrodzeniu konkretnej osoby, połączona z jej imieniem i nazwiskiem, stanowi dane osobowe w rozumieniu art. 4 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, czyli RODO. Przekazanie takich danych osobie trzeciej jest formą przetwarzania danych na podstawie art. 4 pkt 2 RODO.

Każde przetwarzanie danych wymaga podstawy z art. 6 ust. 1 RODO. W realiach opisanej sprawy administrator musiałby wykazać, że ujawnienie było niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze, czyli podstawę z art. 6 ust. 1 lit. c RODO. Jeżeli jednak art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej wyłączał jawność danych konkretnego pracownika, to takiej podstawy do ujawnienia po prostu nie było.

Nieuprawnione przekazanie danych o wynagrodzeniu może też stanowić naruszenie ochrony danych osobowych w rozumieniu art. 4 pkt 12 RODO, czyli nieuprawnione ujawnienie danych osobowych. W takiej sytuacji administrator powinien ocenić, czy naruszenie powoduje ryzyko naruszenia praw lub wolności osoby fizycznej, a jeżeli tak – zastosowanie mogą mieć obowiązki z art. 33 i art. 34 RODO, czyli zgłoszenie naruszenia Prezesowi UODO oraz, w określonych przypadkach, zawiadomienie osoby, której dane dotyczą.

Jakie działania może podjąć pracownik

Jeżeli doszło do ujawnienia szczegółowych danych o wynagrodzeniu pracownika, który nie pełni funkcji publicznej, można rozważyć równolegle kilka ścieżek działania.

Dobra osobiste i zadośćuczynienie

Prawo do prywatności jest dobrem osobistym chronionym przez art. 23 Kodeksu cywilnego. Jeżeli dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, osoba zainteresowana może żądać zaniechania tego działania, a w razie dokonanego naruszenia także usunięcia jego skutków na podstawie art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego.

Ponadto art. 448 Kodeksu cywilnego pozwala dochodzić odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę albo żądać zasądzenia odpowiedniej sumy na cel społeczny. W praktyce trzeba wykazać sam fakt naruszenia, jego bezprawność oraz krzywdę, np. stres, poczucie upokorzenia, utratę poczucia bezpieczeństwa, pogorszenie relacji w miejscu pracy czy naruszenie sfery prywatnej.

Nie każde bezprawne ujawnienie automatycznie oznacza wysokie zadośćuczynienie. Sąd ocenia m.in. zakres ujawnionych danych, liczbę odbiorców, skutki dla pracownika i stopień zawinienia po stronie podmiotu, który dane ujawnił.

Czy można mówić o przestępstwie przekroczenia uprawnień

Art. 231 § 1 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność funkcjonariusza publicznego, który, przekraczając uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. Samo powołanie tego przepisu nie wystarcza jednak do przyjęcia odpowiedzialności karnej.

W sprawie karnej trzeba byłoby wykazać nie tylko bezprawność działania, ale także spełnienie wszystkich znamion czynu zabronionego, w tym stronę podmiotową. Dlatego na podstawie samego opisu sytuacji można powiedzieć jedynie, że taki wątek bywa analizowany, ale nie da się odpowiedzialnie przesądzić, czy doszło do czynu z art. 231 § 1 Kodeksu karnego.

Co warto zrobić w praktyce krok po kroku

1. Proszę zabezpieczyć treść odpowiedzi udzielonej na wniosek, najlepiej z pełnym nagłówkiem wiadomości, datą, zakresem ujawnionych danych i informacją, komu zostały przekazane.
2. Warto wystąpić do jednostki o wyjaśnienie, na jakiej podstawie prawnej ujawniono imię, nazwisko i poszczególne składniki wynagrodzenia oraz czy incydent został oceniony jako naruszenie ochrony danych osobowych.
3. Jeżeli doszło do ujawnienia danych bez podstawy, można złożyć skargę do Prezesa UODO.
4. Równolegle można rozważyć wezwanie do zaniechania naruszeń, usunięcia skutków i zapłaty zadośćuczynienia na podstawie art. 24 § 1 i art. 448 Kodeksu cywilnego.
5. Jeżeli sprawa spowodowała wymierną krzywdę lub szkodę, warto przeanalizować pozew cywilny oraz ewentualne roszczenie z art. 82 ust. 1 RODO.

W sporach o jawność urzędowych działań pomocne bywa też porównanie, jakie skargi mogą stanowić informację publiczną, a jakie dane powinny zostać ograniczone ze względu na prywatność.

FAQ

Czy wynagrodzenie każdego pracownika urzędu jest informacją publiczną?

Nie w takim samym zakresie. Informacją publiczną są dane o wydatkowaniu środków publicznych, ale ujawnienie danych konkretnego pracownika może być ograniczone przez art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, jeśli pracownik nie pełni funkcji publicznej.

Czy pracownik techniczny lub informatyk zwykle pełni funkcję publiczną?

Zwykle nie, ale decyduje nie nazwa stanowiska, tylko rzeczywisty zakres kompetencji. Jeżeli praca ma charakter pomocniczy i niedecyzyjny, ochrona prywatności jest co do zasady silniejsza.

Czy można złożyć skargę do UODO po ujawnieniu wynagrodzenia?

Tak. Jeżeli dane osobowe zostały ujawnione bez podstawy z art. 6 ust. 1 RODO, osoba, której dane dotyczą, może skorzystać z prawa do wniesienia skargi na podstawie art. 77 ust. 1 RODO.

Czy przysługuje odszkodowanie lub zadośćuczynienie?

Może przysługiwać, ale zależy to od skutków naruszenia. W grę wchodzą roszczenia z art. 82 ust. 1 RODO oraz z art. 24 § 1 i art. 448 Kodeksu cywilnego.

Czy urząd zawsze musi odpowiadać na anonimowy wniosek o informację publiczną?

W praktyce wiele takich wniosków jest rozpoznawanych, jeśli z treści jasno wynika żądanie. Nie zwalnia to jednak organu z obowiązku zbadania, czy żądane dane mogą być udostępnione bez naruszenia prywatności i przepisów o ochronie danych.

Źródła

1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483
2. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - Dz.U. 2001 nr 112 poz. 1198
3. Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej - Dz.U. 1985 nr 12 poz. 49
4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
5. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
6. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. - ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO)
7. Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych - Dz.U. 2018 poz. 1000
8. Wyrok NSA z 10 października 2024 r., sygn. akt III OSK 1189/24
9. Wyrok NSA z 9 maja 2024 r., sygn. akt III OSK 1160/23
10. Wyrok NSA z 16 lipca 2024 r., sygn. akt III OSK 203/23
11. Wyrok WSA w Opolu z 12 września 2024 r., sygn. akt I SAB/Op 72/24
12. Wyrok WSA w Łodzi z 25 września 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 438/24