Podwójna kara za brak OC a współwłaściciele pojazdu

Odpowiedzialność współwłaścicieli pojazdu za brak OC

W opisanej sytuacji kluczowe jest to, że przy pojeździe mającym kilku współwłaścicieli obowiązek zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych ciąży na posiadaczu pojazdu. Jeżeli pojazd ma kilku współposiadaczy, obowiązek ten dotyczy ich łącznie, a w praktyce skutki braku OC obciążają wszystkich współwłaścicieli.

Podstawę do żądania zapłaty od każdego ze współwłaścicieli daje art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, zgodnie z którym w przypadku posiadaczy pojazdu mechanicznego będących współposiadaczami ich odpowiedzialność za wykonanie obowiązków wynikających z ustawy jest solidarna. Z kolei ogólne skutki solidarności dłużników wynikają z art. 366 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

To oznacza, że UFG może żądać całej opłaty od jednego współwłaściciela, od kilku z nich albo od wszystkich łącznie. Jeżeli jeden współwłaściciel zapłaci całość należności za daną opłatę, obowiązek wobec UFG wygasa również wobec pozostałych w zakresie tej konkretnej należności. Nie oznacza to jednak, że Fundusz nie może wystawić pisma także do drugiego współwłaściciela, dopóki należność nie została skutecznie rozliczona.

W praktyce warto zachować potwierdzenie zapłaty i w razie otrzymania kolejnego wezwania dotyczącego tej samej opłaty niezwłocznie przesłać je do UFG z wyjaśnieniem, że zobowiązanie zostało już wykonane przez współdłużnika solidarnego.

Czy UFG może nałożyć dwie opłaty za jedną przerwę w OC?

Tak – jest to możliwe. Wynika to z konstrukcji opłaty za brak OC oraz z tego, że obowiązek posiadania ubezpieczenia istnieje nieprzerwanie. Zgodnie z art. 88 ust. 1 powołanej ustawy osoba, która nie spełniła obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego, jest obowiązana wnieść opłatę.

Wysokość opłaty dla posiadaczy samochodów osobowych zależy od minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w roku kontroli oraz od długości przerwy w ochronie. Zasady te określa art. 88 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 ustawy. W praktyce oznacza to, że opłata jest powiązana z rokiem, w którym UFG stwierdza niespełnienie obowiązku, a nie z jednym „historycznym” zdarzeniem rozumianym potocznie jako brak przedłużenia polisy.

Jeżeli więc przerwa w OC zaczęła się pod koniec jednego roku i trwała dalej w następnym roku, może powstać podstawa do naliczenia opłaty odrębnie za każdy z tych lat. Nie jest to „podwójna kara za to samo” w sensie prawnym, lecz konsekwencja tego, że obowiązek ubezpieczenia istniał nadal w kolejnym roku kalendarzowym.

W opisanym stanie faktycznym pierwsza opłata mogła dotyczyć stwierdzonego braku OC w jednym roku, a druga – kolejnego okresu pozostawania bez ubezpieczenia, już po wejściu w następny rok albo po odrębnej kontroli. Sam fakt, że przerwa była ciągła, nie wyklucza więc więcej niż jednej opłaty.

Jeżeli chcesz porównać odpowiedzialność z innymi sprawami związanymi z ruchem drogowym, zobacz także: OC przy kolizji i nieważnym prawie jazdy.

Dlaczego zapłata pierwszej opłaty nie zamyka sprawy automatycznie?

Zapłata opłaty za brak OC nie legalizuje wcześniejszego okresu bez ubezpieczenia i nie zastępuje zawarcia umowy. Wprost stanowi o tym art. 88 ust. 4 ustawy: wniesienie opłaty nie zwalnia z obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego. Jeżeli więc po pierwszym wykryciu braku OC pojazd nadal pozostawał bez ochrony, ryzyko kolejnej opłaty utrzymywało się dalej.

Z opisu wynika jednak, że po pierwszym zawiadomieniu polisa została wznowiona. Dlatego w praktyce trzeba sprawdzić trzy kwestie: od jakiej dokładnie daty nowa umowa OC zaczęła obowiązywać, jakiego okresu dotyczyła pierwsza opłata oraz jaką datę kontroli i jaki okres braku ubezpieczenia wskazano w drugim piśmie.

Jeżeli nowa polisa zaczęła obowiązywać dopiero od dnia zawarcia, a wcześniej istniała kilkumiesięczna luka, UFG mógł nałożyć opłatę za wcześniejszy brak. Jeżeli natomiast drugie wezwanie dotyczy dokładnie tego samego okresu i tej samej opłaty co pierwsze, można składać wyjaśnienia i żądać korekty.

Czy jeden współwłaściciel może wypowiedzieć OC bez zgody drugiego?

Co do zasady tak, ponieważ współwłaściciel jest posiadaczem pojazdu i stroną stosunku ubezpieczenia jako ubezpieczający albo współubezpieczony – zależnie od konstrukcji danej umowy i dokumentów. W praktyce zakłady ubezpieczeń przyjmują oświadczenia jednego ze współwłaścicieli, jeżeli z dokumentów wynika jego uprawnienie do działania w sprawie polisy.

Najczęściej chodzi o wypowiedzenie tzw. automatycznie wznowionej umowy OC. Zasady automatycznego odnowienia przewiduje art. 28 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, natomiast możliwość wypowiedzenia takiej umowy przez posiadacza pojazdu wynika z art. 28 ust. 1 w związku z dalszymi przepisami dotyczącymi składania oświadczeń ubezpieczycielowi. Jeżeli oświadczenie złożyła osoba ujawniona jako współwłaściciel pojazdu, zakład ubezpieczeń zwykle uznaje je za skuteczne.

To, czy w konkretnej sprawie wypowiedzenie zostało dokonane prawidłowo, zależy jednak od dokumentów: treści polisy, danych w dowodzie rejestracyjnym, formy wypowiedzenia i tego, czy rzeczywiście chodziło o umowę, którą można było wypowiedzieć w danym trybie. Jeżeli są wątpliwości, warto zażądać od ubezpieczyciela kopii wypowiedzenia, potwierdzenia jego wpływu i podstawy przyjęcia oświadczenia.

Dlaczego ubezpieczyciel nie musi osobno informować każdego współwłaściciela?

Przepisy ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych nie przewidują generalnego obowiązku zakładu ubezpieczeń, aby po otrzymaniu wypowiedzenia od jednego współwłaściciela odrębnie zawiadamiał drugiego współwłaściciela o rozwiązaniu umowy. Ustawa reguluje głównie obowiązek zawarcia OC, zasady automatycznego odnowienia, wypowiedzenia oraz odpowiedzialność za brak ubezpieczenia, ale nie tworzy szczególnej procedury powiadamiania każdego współposiadacza po przyjęciu wypowiedzenia przez innego współwłaściciela.

Z praktycznego punktu widzenia zakład ubezpieczeń komunikuje się zwykle z osobą, która składa oświadczenie, albo z danymi kontaktowymi wskazanymi przy polisie. Dlatego samo to, że drugi współwłaściciel nie został osobno powiadomiony, nie przesądza jeszcze o bezskuteczności wypowiedzenia.

Inaczej mogłoby być wtedy, gdyby z umowy lub korespondencji wynikał konkretny obowiązek doręczeń do obu współwłaścicieli albo gdyby wypowiedzenie było wadliwe z innych przyczyn. Taka ocena zawsze zależy od dokumentów i stanu faktycznego.

W podobnych sporach znaczenie mają też konsekwencje szkody komunikacyjnej i zakres odszkodowania po kolizji, dlatego warto od razu porządkować wszystkie dokumenty dotyczące pojazdu i polisy.

Co zrobić po otrzymaniu drugiego wezwania z UFG?

Najpierw trzeba ustalić, czy drugie pismo dotyczy:

• tego samego okresu braku OC,
• innego roku kalendarzowego,
• innej daty kontroli,
• tej samej należności dochodzonej od drugiego współwłaściciela z uwagi na solidarność.

W praktyce warto wysłać do UFG pismo z prośbą o doprecyzowanie podstawy naliczenia opłaty oraz wskazanie okresu braku ochrony. Do pisma dobrze dołączyć:

• kopię pierwszego zawiadomienia,
• potwierdzenie zapłaty pierwszej opłaty,
• kopię nowej polisy OC z datą początku ochrony,
• wniosek o wskazanie, czy nowe wezwanie dotyczy tej samej czy innej należności.

Jeżeli okaże się, że obie opłaty dotyczą różnych lat lub różnych okresów pozostawania bez OC, podważenie samej zasady naliczenia może być trudne. Jeżeli natomiast doszło do podwójnego dochodzenia tej samej należności, trzeba domagać się jej skorygowania.

Warto też pamiętać, że zaległe należności wobec UFG mogą trafić do przymusowego dochodzenia. W szerszym ujęciu mechanizm ten przypomina dochodzenie należności w postępowaniu przymusowym, czyli egzekucję, dlatego nie należy ignorować korespondencji z Funduszu.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, kiedy druga opłata z UFG jest dopuszczalna, a kiedy warto sprawdzić, czy nie doszło do błędu w rozliczeniu.

Podsumowanie

W opisanej sprawie najbardziej prawdopodobne są dwa warianty: albo UFG naliczył opłaty za brak OC w dwóch różnych latach, albo skierował korespondencję do dwóch współwłaścicieli z uwagi na ich solidarną odpowiedzialność. Sam fakt, że jeden współwłaściciel nie został poinformowany przez drugiego ani przez ubezpieczyciela, nie eliminuje skutków prawnych wypowiedzenia polisy ani obowiązku posiadania OC.

Jeżeli chcesz ocenić, czy drugie wezwanie jest prawidłowe, trzeba porównać dokładne daty wypowiedzenia, okres przerwy w ochronie, datę początku nowej polisy i treść obu pism z UFG. Bez tych dokumentów nie da się ostatecznie przesądzić, czy doszło do dwóch różnych opłat, czy do błędnego powielenia tej samej należności.

FAQ

Czy za brak OC można dostać karę dwa razy?

Tak. Jest to możliwe zwłaszcza wtedy, gdy przerwa w OC obejmuje dwa lata kalendarzowe albo gdy UFG stwierdza odrębne okresy niespełnienia obowiązku.

Czy drugi współwłaściciel odpowiada, jeśli to nie on wypowiedział polisę?

Tak. Na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych współwłaściciele odpowiadają solidarnie za wykonanie obowiązków wynikających z ustawy.

Czy po zapłacie opłaty UFG sprawa jest zawsze zakończona?

Nie. Zgodnie z art. 88 ust. 4 ustawy zapłata opłaty nie zwalnia z obowiązku zawarcia umowy OC. Jeśli pojazd nadal nie ma ochrony, ryzyko kolejnej opłaty pozostaje.

Czy ubezpieczyciel musi zawiadomić każdego współwłaściciela o wypowiedzeniu OC?

Co do zasady nie ma przepisu, który nakładałby taki ogólny obowiązek wobec każdego współwłaściciela z osobna. Ocena może być inna tylko wtedy, gdy z dokumentów umowy wynikały szczególne zasady doręczeń albo wypowiedzenie było wadliwe.

Czy warto pisać do UFG po otrzymaniu drugiego wezwania?

Tak. Trzeba poprosić o wskazanie okresu, którego dotyczy opłata, i dołączyć potwierdzenie wcześniejszej zapłaty oraz nową polisę OC. To pozwala ustalić, czy chodzi o tę samą należność, czy o odrębną opłatę.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych – Dz.U. 2003 nr 124 poz. 1152, w szczególności art. 28, art. 88 i art. 91
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 366 § 1 i § 2
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1966 r., sygn. akt II CR 387/66 – dotyczący ogólnych zasad solidarności dłużników