Powrót nauczyciela do pracy po urlopie rodzicielskim i wychowawczym

Stan prawny omówiony poniżej uwzględnia przepisy obowiązujące na dzień 19 czerwca 2026 r. Artykuł dotyczy nauczyciela zatrudnionego w placówce feryjnej, czyli takiej, w której organizacji pracy przewidziano ferie szkolne. W placówkach nieferyjnych zasady rozliczania urlopu są inne.

Urlop nauczyciela w szkole feryjnej po urlopie rodzicielskim

Zgodnie z art. 64 ust. 1 Karty Nauczyciela nauczycielowi zatrudnionemu w szkole, w której przewidziano ferie szkolne, przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze odpowiadającym okresowi ferii i w czasie ich trwania. Oznacza to, że w typowej szkole podstawowej nauczyciel nie składa zwykłego wniosku urlopowego na dowolne dni roku, tak jak pracownik zatrudniony na podstawie Kodeksu pracy.

Jeżeli jednak nauczyciel nie może skorzystać z urlopu w ferie z przyczyn wskazanych w Karcie Nauczyciela, trzeba sprawdzić prawo do urlopu uzupełniającego. Dotyczy to między innymi niezdolności do pracy z powodu choroby, urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego, urlopu rodzicielskiego, urlopu dla poratowania zdrowia oraz innych przypadków wymienionych w art. 66 Karty Nauczyciela.

Urlop uzupełniający w ciągu roku szkolnego

Art. 66 ust. 1 Karty Nauczyciela przewiduje, że w razie niewykorzystania urlopu wypoczynkowego w całości lub w części w okresie ferii szkolnych z przyczyn wymienionych w tym przepisie nauczycielowi przysługuje urlop w ciągu roku szkolnego w wymiarze uzupełniającym do 8 tygodni.

Nie oznacza to jednak, że każde zwolnienie lekarskie w ferie automatycznie daje tyle samo dni urlopu uzupełniającego, ile trwała choroba. W praktyce trzeba ustalić, ile urlopu nauczyciel faktycznie wykorzystał w czasie ferii zimowych i letnich. Jeżeli mimo nieobecności wykorzystał co najmniej 8 tygodni urlopu w ferie, urlop uzupełniający nie będzie przysługiwał. Jeżeli wykorzystał mniej, urlop uzupełniający ustala się maksymalnie do 8 tygodni.

W opisanej sytuacji nauczycielka od grudnia 2019 r. była niezdolna do pracy, następnie korzystała z urlopu macierzyńskiego, a potem z urlopu rodzicielskiego do 9 marca 2021 r. Jeżeli przez te nieobecności nie wykorzystała w roku szkolnym 2019/2020 urlopu wypoczynkowego w okresie ferii w wymaganym wymiarze, zasadniczo mogła domagać się urlopu uzupełniającego do 8 tygodni. Przy rozpoczęciu takiego urlopu 10 marca 2021 r. 8 tygodni kończyłyby się 4 maja 2021 r., a pierwszym dniem powrotu po tym urlopie byłby 5 maja 2021 r.

W aktualnych sprawach należy analogicznie podstawiać własne daty: dzień zakończenia urlopu rodzicielskiego, pierwszy dzień urlopu uzupełniającego oraz liczbę tygodni brakujących do 8 tygodni urlopu wypoczynkowego wykorzystanego w ferie.

Termin zakończenia urlopu wychowawczego nauczyciela

Urlop wychowawczy nauczyciela podlega szczególnym zasadom z Karty Nauczyciela. Zgodnie z art. 67a ust. 2 Karty Nauczyciela wniosek o urlop wychowawczy powinien być zgłoszony co najmniej na 1 miesiąc przed wskazanym terminem rozpoczęcia urlopu. Co do zasady termin zakończenia urlopu wychowawczego powinien przypadać na dzień poprzedzający rozpoczęcie roku szkolnego, czyli na 31 sierpnia.

Od tej zasady są ważne wyjątki. Po pierwsze, zasada zakończenia urlopu 31 sierpnia nie ma zastosowania, jeżeli urlop wychowawczy został udzielony w wymiarze nieprzekraczającym 1 miesiąca. Po drugie, zgodnie z art. 67c ust. 2 Karty Nauczyciela nauczycielowi, który w związku z rozpoczęciem urlopu wychowawczego nie mógł wykorzystać przypadającego w okresie letnich ferii szkolnych urlopu wypoczynkowego, do którego nabył prawo, termin zakończenia urlopu wychowawczego powinien przypadać na koniec zajęć szkolnych.

W praktyce oznacza to, że jeżeli nauczyciel po urlopie rodzicielskim i urlopie uzupełniającym chce uniknąć powrotu do szkoły na krótki okres przed wakacjami, można rozważyć wniosek o urlop wychowawczy do dnia zakończenia zajęć dydaktyczno-wychowawczych. W roku szkolnym 2020/2021 był to 25 czerwca 2021 r. Po tej dacie nauczyciel szkoły feryjnej korzystałby już z urlopu wypoczynkowego w czasie ferii letnich, a praktyczny powrót do pracy przypadałby od 1 września.

Jaka kolejność urlopów może być najkorzystniejsza?

W opisanym stanie faktycznym najbezpieczniejszy wariant wymagałby sprawdzenia dokumentacji urlopowej i kadrowej, ale co do zasady można rozważyć następującą kolejność:

• do 9 marca 2021 r. – urlop rodzicielski,
• od 10 marca 2021 r. do 4 maja 2021 r. – urlop uzupełniający w wymiarze 8 tygodni, jeżeli przysługiwał w pełnym wymiarze,
• od 5 maja 2021 r. do dnia zakończenia zajęć dydaktyczno-wychowawczych – urlop wychowawczy, jeżeli spełnione były warunki i wniosek został złożony w terminie,
• od dnia po zakończeniu zajęć do 31 sierpnia – urlop wypoczynkowy w czasie ferii letnich,
• od 1 września – powrót do pracy.

Taki wariant jest korzystny wtedy, gdy nauczycielowi rzeczywiście przysługuje urlop uzupełniający i gdy zastosowanie ma wyjątek pozwalający zakończyć urlop wychowawczy z końcem zajęć szkolnych. Jeżeli którykolwiek z tych warunków nie jest spełniony, dyrektor może oczekiwać powrotu w innym terminie albo wskazać konieczność zakończenia urlopu wychowawczego 31 sierpnia.

Urlop rodzicielski po zmianach w Kodeksie pracy

Dla spraw aktualnych trzeba pamiętać, że przepisy o urlopie rodzicielskim w Kodeksie pracy zmieniły się po publikacji pierwotnej wersji artykułu. Obecnie, co do zasady, pracownicy-rodzice mają łącznie prawo do 41 tygodni urlopu rodzicielskiego przy urodzeniu jednego dziecka albo 43 tygodni przy porodzie mnogim. Przy dziecku objętym zaświadczeniem z ustawy „Za życiem” wymiar ten jest wyższy.

Każdemu z rodziców przysługuje także wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, którego nie można przenieść na drugiego rodzica. Te reguły mają znaczenie przy nowych sprawach, natomiast w sprawach sprzed zmian trzeba sprawdzić przepisy obowiązujące w dacie korzystania z urlopu oraz decyzje ZUS dotyczące zasiłku macierzyńskiego.

Obniżenie wymiaru czasu pracy zamiast urlopu wychowawczego

Alternatywą dla urlopu wychowawczego może być wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy na podstawie art. 186⁷ Kodeksu pracy. Pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy, ale nie niżej niż do połowy pełnego wymiaru. Wniosek składa się na 21 dni przed rozpoczęciem pracy w obniżonym wymiarze.

U nauczycieli rozwiązanie to trzeba jednak oceniać ostrożnie, bo obniżenie wymiaru zajęć wpływa na organizację pracy szkoły, arkusz organizacyjny, przydział godzin i wynagrodzenie. Nie zawsze będzie to praktycznie lepsze niż urlop wychowawczy do końca zajęć albo powrót po urlopie uzupełniającym.

FAQ

Podsumowanie

Nauczyciel zatrudniony w szkole feryjnej po urlopie rodzicielskim powinien najpierw ustalić, czy z powodu choroby, urlopu macierzyńskiego albo rodzicielskiego nie wykorzystał urlopu wypoczynkowego w ferie. Jeżeli tak, może przysługiwać mu urlop uzupełniający do 8 tygodni. Dopiero po tym warto oceniać, czy potrzebny jest urlop wychowawczy i na jaką datę powinien zostać udzielony.

W opisanej sprawie prawidłowy wariant mógł polegać na wykorzystaniu urlopu uzupełniającego po urlopie rodzicielskim, a następnie urlopu wychowawczego do końca zajęć szkolnych, tak aby od wakacji nauczycielka korzystała już z urlopu wypoczynkowego w czasie ferii letnich i wróciła do pracy od 1 września. Jeżeli problemem była choroba w czasie ferii, pomocne może być także osobne omówienie, jak działa L4 w ferie.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, w szczególności art. 64, art. 66, art. 67a i art. 67c.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 182^1a, art. 186 i art. 186⁷.
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – urlop rodzicielski.