Czy soboty wlicza się do urlopu wypoczynkowego?

Problem wliczania sobót do urlopu wypoczynkowego pojawia się najczęściej u pracowników, którzy nie pracują w klasycznym układzie od poniedziałku do piątku. Dotyczy to m.in. handlu, usług, gastronomii, transportu, ochrony, placówek medycznych oraz firm stosujących pracę zmianową albo nierównomierne grafiki.

Nie można więc odpowiedzieć automatycznie, że sobota zawsze „liczy się” albo zawsze „nie liczy się” do urlopu. Decydujące znaczenie ma to, czy w konkretnym harmonogramie pracownika sobota była dniem pracy, a jeśli tak – ile godzin pracy zaplanowano na ten dzień.

Czy soboty są wliczane przy obliczaniu wymiaru urlopu wypoczynkowego?

Zgodnie z art. 154² Kodeksu pracy urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu. Przy udzielaniu urlopu jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy.

W praktyce oznacza to, że jeśli sobota jest dla pracownika normalnym dniem pracy wynikającym z grafiku, urlop obejmuje także tę sobotę. Z puli urlopowej odejmuje się jednak godziny, a nie „sobotę” jako abstrakcyjny dzień kalendarzowy. Jeżeli pracownik miał w sobotę zaplanowane 5 godzin pracy, z puli urlopu powinno zostać odjęte 5 godzin.

Jeżeli natomiast sobota jest dla pracownika dniem wolnym wynikającym z rozkładu czasu pracy, nie udziela się na nią urlopu. Pracownik nie musi składać wniosku urlopowego na dzień, w którym i tak nie miał obowiązku pracy.

Jak liczyć urlop, gdy pracownik pracuje w soboty?

Urlop wypoczynkowy rozlicza się w godzinach. Dla pracownika pełnoetatowego roczny wymiar urlopu wynosi co do zasady 20 albo 26 dni, zależnie od stażu urlopowego. Po przeliczeniu na godziny jest to odpowiednio 160 albo 208 godzin urlopu. Przy niepełnym etacie wymiar ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, a niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia.

Jeżeli w grafiku pracownika występują różne długości dniówek, pracodawca powinien odjąć z puli urlopu liczbę godzin przypadających do przepracowania w konkretnych dniach objętych urlopem. Przykładowo, gdy w poniedziałek zaplanowano 8 godzin, a w sobotę 5 godzin, urlop obejmujący te dni obniży pulę urlopu łącznie o 13 godzin.

Nieprawidłowe jest uproszczenie, że każdy dzień nieobecności zawsze „kosztuje” 8 godzin urlopu. Osiem godzin służy do przeliczenia ustawowego dnia urlopu na pulę godzinową, ale przy udzielaniu urlopu liczy się rzeczywisty dobowy wymiar pracy zaplanowany w danym dniu.

Urlop w niedzielę lub święto

Ta sama zasada dotyczy niedziel i świąt. Urlop może zostać udzielony na niedzielę lub święto tylko wtedy, gdy zgodnie z obowiązującym pracownika rozkładem czasu pracy jest to dla niego dzień pracy. Jeżeli pracownik w niedzielę albo święto nie miał zaplanowanej pracy, nie składa na ten dzień wniosku urlopowego.

Ma to znaczenie zwłaszcza przy pracy zmianowej, w handlu, ochronie, transporcie, gastronomii, hotelarstwie czy w zakładach pracujących w ruchu ciągłym. W takich przypadkach weekend nie zawsze jest czasem wolnym, a dni wolne mogą wypadać w środku tygodnia.

Praca w sobotę a dzień wolny

Trzeba odróżnić dwie sytuacje. Pierwsza występuje wtedy, gdy sobota jest z góry zaplanowanym dniem pracy w harmonogramie. Wówczas urlop na tę sobotę jest co do zasady możliwy i prawidłowo obniża pulę urlopu o zaplanowane godziny pracy.

Druga sytuacja dotyczy pracy w dniu wolnym od pracy wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. Jeżeli pracownik wykonuje pracę w takim dniu, pracodawca powinien udzielić mu w zamian innego dnia wolnego do końca okresu rozliczeniowego, w terminie uzgodnionym z pracownikiem. Sam fakt, że pracownik okazjonalnie pracował w sobotę i dostał dzień wolny, nie oznacza automatycznie, że każda sobota staje się dla niego dniem urlopowym.

Dlatego przy sporze o soboty trzeba sprawdzić nie tylko listę obecności, ale przede wszystkim harmonogram czasu pracy, obowiązujący system czasu pracy, okres rozliczeniowy i sposób rozliczenia pracy w dniu wolnym.

Praca sześć dni w tygodniu i przekroczenie norm czasu pracy

W opisanej sprawie pracownica była zatrudniona na pełny etat i pracowała sześć dni w tygodniu: przez pięć dni po 9 godzin oraz w soboty po 5 godzin. Taki układ wymaga szczególnej weryfikacji. Zgodnie z art. 129 Kodeksu pracy czas pracy co do zasady nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, z wyjątkami przewidzianymi w przepisach o systemach czasu pracy.

Jeżeli pracownik regularnie pracuje po 9 godzin dziennie i dodatkowo w soboty, należy ustalić, czy pracodawca stosuje dopuszczalny system czasu pracy, czy prawidłowo tworzy harmonogramy, czy zachowuje przeciętnie pięciodniowy tydzień pracy oraz czy ewentualna praca ponad normy jest rozliczana jako nadgodziny albo rekompensowana zgodnie z przepisami.

W konsekwencji odpowiedź dla pracownika zależy od dokumentów. Jeśli soboty są w harmonogramie dniami pracy, mogą być objęte urlopem. Jeśli soboty są dniami wolnymi, a praca w nie ma charakter dodatkowy albo wynika ze szczególnych potrzeb pracodawcy, pracownik powinien otrzymać prawidłową rekompensatę, a urlopu na dni wolne nie powinno się udzielać.

Co zrobić, gdy pracodawca źle rozlicza urlop?

W pierwszej kolejności warto poprosić pracodawcę o pokazanie rozliczenia urlopu w godzinach oraz o wskazanie, jakie dni w harmonogramie były dniami pracy. Pracownik może też sprawdzić, czy w ewidencji czasu pracy ujęto dni wolne, pracę w soboty oraz oddane dni wolne.

Jeżeli z dokumentów wynika, że pracodawca odjął urlop za dni, które nie były dniami pracy, pracownik może złożyć wniosek o skorygowanie ewidencji urlopowej. Przy bardziej złożonych sporach, zwłaszcza dotyczących nadgodzin, pracy w dni wolne i naruszenia przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, warto zgromadzić grafiki, paski płacowe, ewidencję czasu pracy, wnioski urlopowe oraz korespondencję z pracodawcą.

Podsumowanie

Sobota wlicza się do urlopu wypoczynkowego tylko wtedy, gdy jest dla pracownika dniem pracy zgodnie z harmonogramem. Tak samo należy oceniać niedziele i święta. Jeżeli dany dzień jest wolny, urlopu się na niego nie udziela.

Przy urlopie najbezpieczniej posługiwać się rozliczeniem godzinowym. Pozwala ono uniknąć błędu polegającego na mechanicznym odejmowaniu „dni urlopu” bez sprawdzenia, ile godzin pracownik miał w tych dniach faktycznie przepracować. W większych zakładach znaczenie może mieć również plan urlopów, ale nawet on nie zmienia zasady, że urlop obejmuje tylko dni pracy pracownika.

FAQ

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141.

2. Art. 154² Kodeksu pracy - zasady udzielania urlopu w dni pracy i rozliczenia godzinowego.

3. Art. 129 Kodeksu pracy - podstawowe normy czasu pracy i przeciętnie pięciodniowy tydzień pracy.

4. Art. 151³ Kodeksu pracy - rekompensata pracy w dniu wolnym od pracy wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy.