Urlop w systemie zmianowym po nocce i w weekendy

Jak udziela się urlopu w systemie zmianowym

Podstawową zasadę określa art. 154(2) § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Zgodnie z tym przepisem urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, i w wymiarze godzinowym odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy w danym dniu.

W praktyce oznacza to, że w systemie zmianowym nie liczy się wyłącznie „od poniedziałku do piątku”. Liczy się konkretny grafik. Dniem pracy jest dzień wskazany w indywidualnym harmonogramie pracownika. Jeżeli więc pracownik ma zaplanowaną pracę w sobotę, niedzielę albo święto, to właśnie na taki dzień można udzielić urlopu. Jeżeli natomiast dany dzień jest wolny z grafiku, urlopu się na niego nie udziela.

To ważne także przy pracy zmianowej, bo dzień pracy nie zawsze pokrywa się z typowym dniem roboczym. Zobacz również: dni wolne w pracy zmianowej.

Urlop po nocnej zmianie – od którego dnia

Przy nocnej zmianie trzeba odróżnić dzień kalendarzowy od dnia pracy według grafiku. Jeżeli pracownik ma zmianę od 26 czerwca od 22:00 do 27 czerwca do 6:00, to godziny od 0:00 do 6:00 w dniu 27 czerwca nadal są czasem pracy wynikającym z harmonogramu.

Dlatego jeśli pracownik chce być zwolniony z obowiązku pracy także w godzinach 0:00–6:00 dnia 27 czerwca, to urlop musi objąć 27 czerwca. Nie można przyjąć, że urlop zaczyna się dopiero 28 czerwca, skoro część zaplanowanej zmiany przypada jeszcze na 27 czerwca.

Inaczej mówiąc: w opisanym stanie faktycznym, aby nie wykonywać pracy na końcówce nocnej zmiany, urlop powinien zostać udzielony już na dzień 27 czerwca. Wynika to bezpośrednio z art. 154(2) § 1 Kodeksu pracy, bo właśnie wtedy występują godziny pracy zaplanowane w rozkładzie.

Jeżeli jednak pracodawca i pracownik posługują się w zakładzie konkretnym sposobem oznaczania zmian w harmonogramie albo system kadrowy przypisuje całą nocną zmianę do dnia jej rozpoczęcia, warto sprawdzić, jak formalnie oznaczono tę zmianę w grafiku i ewidencji czasu pracy. Sama metoda ewidencyjna nie może jednak pozbawiać pracownika prawa do prawidłowego rozliczenia urlopu na godziny faktycznie zaplanowane do przepracowania.

Urlop w godzinach – ile odlicza się z puli

Zgodnie z art. 154(2) § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy. Jednocześnie na podstawie art. 154(2) § 1 Kodeksu pracy urlopu udziela się w takim wymiarze godzinowym, jaki pracownik miał zaplanowany w danym dniu.

To oznacza, że:

• pracownik z prawem do 20 dni urlopu ma pulę 160 godzin,
• pracownik z prawem do 26 dni urlopu ma pulę 208 godzin,
• jeśli w danym dniu miał zaplanowane 8 godzin pracy, z puli schodzi 8 godzin,
• jeśli miał zaplanowane 12 godzin pracy, z puli schodzi 12 godzin.

Tak działa urlop także w systemie równoważnym i zmianowym. Nie ma znaczenia, że potocznie mówi się o „jednym dniu urlopu”. W rozliczeniu liczą się godziny.

Przy obliczeniach godzinowych znaczenie może mieć także wymiar etatu. W takim przypadku pomocny może być materiał o tym, jaki jest wymiar urlopu na niepełnym etacie.

Czy weekendy liczą się do urlopu w pracy zmianowej

Tak, ale tylko wtedy, gdy zgodnie z grafikiem są to dni pracy. Wynika to nadal z art. 154(2) § 1 Kodeksu pracy. Jeżeli w sobotę lub niedzielę pracownik miał zaplanowaną zmianę, a zamiast pracy korzysta z urlopu, z puli urlopowej trzeba odliczyć liczbę godzin zaplanowaną na tę zmianę.

Jeżeli więc w weekend pracownik miał pracować 12 godzin, to urlop za ten dzień „kosztuje” 12 godzin z puli. Jeżeli weekend jest wolny z harmonogramu, nie odpisuje się nic.

Nie ma też zasady, że soboty i niedziele zawsze „wchodzą” lub „nie wchodzą” do urlopu. W systemie zmianowym odpowiedź zależy wyłącznie od grafiku pracownika na konkretny okres rozliczeniowy.

Jak rozumieć „10 dni urlopu od 20 lipca”

Tu trzeba rozróżnić dwie rzeczy:

Jeżeli więc pracownik wpisuje we wniosku urlop od 20 lipca przez 10 kolejnych dni kalendarzowych, to okres nieobecności trwa od 20 do 29 lipca włącznie. Z puli urlopowej odpisuje się jednak tylko te godziny, które przypadają na zaplanowane w tym czasie zmiany.

Jeżeli w tym przedziale występują dni wolne wynikające z harmonogramu, pozostają one częścią okresu wypoczynku, ale nie zużywają godzin urlopowych.

Warto też pamiętać o art. 162 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, zgodnie z którym na wniosek pracownika urlop może być podzielony na części, ale co najmniej jedna część wypoczynku powinna trwać nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych. Ten przepis dotyczy długości nieprzerwanego wypoczynku, a nie sposobu godzinowego odpisywania urlopu.

Odpowiedź na przedstawione pytania

1. Czy po nocnej zmianie 26 czerwca od 22:00 do 27 czerwca do 6:00 urlop zaczyna się 27 czy 28 czerwca?

Jeżeli urlop ma obejmować także godziny od 0:00 do 6:00 w dniu 27 czerwca, to powinien zacząć się 27 czerwca, bo wtedy nadal przypada część zaplanowanej zmiany. Sam fakt, że zmiana rozpoczęła się dzień wcześniej, nie zmienia tego, że 27 czerwca pracownik miał jeszcze wykonywać pracę.

2. Jak liczyć weekendy?

Weekendy „liczą się” do urlopu tylko wtedy, gdy zgodnie z grafikiem są dniami pracy. Jeżeli w sobotę albo niedzielę przypada zmiana 12-godzinna, z puli odpisuje się 12 godzin. Jeżeli weekend jest wolny z harmonogramu, nie odpisuje się nic.

3. Jeśli zaplanowano urlop 10 dni od 20 lipca, to do kiedy trwa?

Jeżeli chodzi o 10 kolejnych dni kalendarzowych, okres urlopu trwa od 20 lipca do 29 lipca włącznie. Natomiast liczba godzin odpisanych z puli zależy od tego, ile zmian roboczych i po ile godzin przypada w tym czasie zgodnie z harmonogramem.

FAQ

Czy można wziąć urlop na dzień, który jest wolny z grafiku?

Nie. Zgodnie z art. 154(2) § 1 Kodeksu pracy urlopu udziela się wyłącznie na dni pracy wynikające z rozkładu czasu pracy.

Czy 12-godzinna zmiana w weekend zabiera 1 dzień urlopu czy 1,5 dnia?

W ewidencji urlopowej odpisuje się 12 godzin. Ponieważ zgodnie z art. 154(2) § 2 Kodeksu pracy 1 dzień urlopu odpowiada 8 godzinom, potocznie można powiedzieć, że to równowartość 1,5 dnia, ale formalnie rozlicza się godziny.

Czy sobota i niedziela zawsze wchodzą do urlopu?

Nie zawsze. Wchodzą do okresu wypoczynku jako dni kalendarzowe, ale z puli urlopowej odpisuje się je tylko wtedy, gdy zgodnie z grafikiem były dniami pracy.

Czy 14 dni nieprzerwanego urlopu musi oznaczać 14 dni roboczych?

Nie. Art. 162 Kodeksu pracy mówi o 14 kolejnych dniach kalendarzowych wypoczynku, a nie o 14 dniach pracy odpisywanych z puli urlopowej.

Podsumowanie

W systemie zmianowym o sposobie liczenia urlopu decyduje grafik. Jeżeli nocna zmiana kończy się rano następnego dnia, to ten kolejny dzień nadal może być dniem pracy w części obejmującej końcówkę zmiany. W takiej sytuacji urlop, który ma zwolnić pracownika także z tej części pracy, powinien objąć właśnie ten dzień. Weekendy rozlicza się tak samo jak inne dni – tylko według harmonogramu i według liczby zaplanowanych godzin.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 154(2) § 1–2 oraz art. 162 – ISAP.

2. Tekst przepisu art. 154(2) Kodeksu pracy – Lex / SIP.