Darowizna samochodu między małżonkami przy wspólności majątkowej

Jeżeli samochód został kupiony w czasie trwania małżeństwa i między małżonkami obowiązuje ustawowa wspólność majątkowa, to co do zasady należy on do majątku wspólnego, a nie wyłącznie do osoby wpisanej w dowodzie rejestracyjnym. Wynika to z art. 31 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

To oznacza, że sama rejestracja auta na męża nie daje podstaw do przyjęcia, że tylko on jest właścicielem pojazdu. Dowód rejestracyjny ma znaczenie ewidencyjne i administracyjne, ale nie przesądza o stanie własności cywilnoprawnej.

Czy można przekazać żonie samochód w darowiźnie przy wspólności majątkowej?

Tak, ale trzeba to prawidłowo nazwać i ująć w umowie. Jeżeli auto wchodzi do majątku wspólnego, to nie jest to klasyczna darowizna „męża dla żony” z jego majątku osobistego. W praktyce dochodzi do nieodpłatnego przesunięcia składnika z majątku wspólnego do majątku osobistego jednego z małżonków.

Podstawą do takiego działania jest to, że małżonkowie współdziałają w zarządzie majątkiem wspólnym, a czynność rozporządzająca składnikiem majątku wspólnego wymaga udziału obojga małżonków. Wynika to z art. 36 § 1 i § 2 oraz art. 37 § 1 pkt 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 4 tej ustawy zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych. Samochód nie mieści się co do zasady w kategorii drobnej darowizny zwyczajowo przyjętej.

W praktyce więc umowę powinni podpisać oboje małżonkowie jako osoby rozporządzające składnikiem majątku wspólnego, a w treści trzeba wyraźnie wskazać, że pojazd zostaje przekazany do majątku osobistego żony albo męża.

Kiedy samochód nie jest wspólny, mimo że trwa małżeństwo?

Nie każdy pojazd używany przez małżonków należy do majątku wspólnego. Samochód może być majątkiem osobistym jednego z małżonków, jeżeli został nabyty w przypadkach wskazanych w art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w szczególności:

• przed zawarciem małżeństwa – art. 33 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• w drodze dziedziczenia, zapisu lub darowizny, chyba że darczyńca albo spadkodawca postanowił inaczej – art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• w zamian za składnik majątku osobistego – art. 33 pkt 10 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli więc samochód od początku należy do majątku osobistego męża, wtedy możliwa jest zwykła darowizna tego auta na rzecz żony. Taka sytuacja wymaga jednak możliwości wykazania, że pojazd rzeczywiście był składnikiem majątku osobistego, a nie wspólnego.

Jak powinna wyglądać umowa?

Dla darowizny samochodu wystarczy co do zasady forma pisemna. Zgodnie z art. 890 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, ale umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. W obrocie pojazdami umowy pisemne są powszechnie stosowane i wystarczające do wykazania przeniesienia własności.

W umowie warto wskazać wprost:

• dane obojga małżonków,
• dokładne oznaczenie pojazdu: marka, model, numer VIN, numer rejestracyjny, rok produkcji,
• że pojazd stanowi składnik majątku wspólnego małżonków,
• że oboje małżonkowie przenoszą nieodpłatnie własność pojazdu do majątku osobistego żony albo męża,
• dzień wydania pojazdu i dokumentów,
• wartość pojazdu na dzień umowy.

Jeżeli chcecie Państwo, aby jeden samochód należał wyłącznie do męża, a drugi wyłącznie do żony, najbezpieczniej sporządzić dwie odrębne umowy albo jeden dokument obejmujący dwa wyraźnie opisane przesunięcia majątkowe.

Czy trzeba mieć rozdzielność majątkową?

Nie. Rozdzielność majątkowa nie jest warunkiem skutecznego przekazania konkretnego składnika z majątku wspólnego do majątku osobistego jednego z małżonków. Rozdzielność byłaby potrzebna wtedy, gdy małżonkowie chcą trwale zlikwidować wspólność ustawową albo szerzej uporządkować swoje stosunki majątkowe na przyszłość.

Jeżeli chodzi tylko o jeden lub dwa konkretne samochody, wystarczające może być prawidłowe zawarcie umowy. Trzeba jednak pamiętać, że ocena skutków może się różnić, gdy równolegle istnieją inne spory, np. o podział majątku, odpowiedzialność za długi lub rozliczenia między małżonkami.

Skutki podatkowe darowizny samochodu między małżonkami

Małżonek należy do tzw. „grupy zerowej” w podatku od spadków i darowizn. Zwolnienie wynika z art. 4a ust. 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

W przypadku darowizny rzeczy ruchomej, takiej jak samochód, zwolnienie co do zasady może mieć zastosowanie po spełnieniu warunków ustawowych. W praktyce szczególną ostrożność warto zachować przy darowiznach o większej wartości i zachować pełną dokumentację umowy oraz daty nabycia. Dla bezpieczeństwa dowodowego można również złożyć zgłoszenie SD-Z2 do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, choć w konkretnym stanie faktycznym obowiązki formalne należy ocenić indywidualnie pod kątem tego, czy mamy do czynienia z klasyczną darowizną między osobami fizycznymi czy z przesunięciem w obrębie ustroju wspólności majątkowej.

Jeżeli pojazd jest związany z działalnością gospodarczą, amortyzowany, ujęty w ewidencji środków trwałych albo jego przekazanie wywołuje skutki w VAT lub PIT/CIT, potrzebna jest odrębna analiza podatkowa. Sam artykuł dotyczy przede wszystkim skuteczności cywilnoprawnej między małżonkami.

Czy trzeba zgłosić zmianę właściciela samochodu?

Tak, po zawarciu umowy warto dopełnić formalności rejestracyjnych i ubezpieczeniowych. Na gruncie ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym właściciel pojazdu ma obowiązki związane ze zgłoszeniem nabycia lub zbycia pojazdu do właściwego organu rejestrującego. Zakres i tryb formalności zależą od rodzaju czynności oraz aktualnej praktyki starostwa lub urzędu miasta.

Niezależnie od tego należy poinformować ubezpieczyciela o zmianie właściciela pojazdu. Ma to znaczenie dla danych w polisie OC oraz ewentualnego rozliczenia składki.

Czy wpis w dowodzie rejestracyjnym wystarczy?

Nie. Samo przerejestrowanie albo wpisanie jednego małżonka jako właściciela nie tworzy jeszcze skutecznej podstawy cywilnoprawnej, jeżeli brak umowy przenoszącej własność. Najpierw trzeba uporządkować własność w sensie cywilnym, a dopiero potem aktualizować dane w rejestrach administracyjnych.

To szczególnie ważne przy późniejszej sprzedaży auta, podziale majątku, egzekucji albo sporze z ubezpieczycielem.

Najbezpieczniejsze rozwiązanie w opisanej sytuacji

Jeżeli oba samochody należą obecnie do majątku wspólnego, a celem jest to, aby jeden należał wyłącznie do męża, a drugi wyłącznie do żony, najbezpieczniej:

1. ustalić, czy na pewno oba pojazdy są składnikami majątku wspólnego,
2. sporządzić odpowiednią umowę lub dwie umowy, w których oboje małżonkowie przenoszą własność poszczególnych aut z majątku wspólnego do majątków osobistych,
3. określić wartość każdego pojazdu,
4. zachować komplet dokumentów,
5. zgłosić zmianę we właściwym urzędzie i ubezpieczycielowi.

Jeżeli między wartością obu samochodów istnieje duża różnica, warto dodatkowo przemyśleć, czy nie trzeba opisać rozliczeń między małżonkami, aby w przyszłości nie powstał spór co do nieodpłatnych przysporzeń lub nierówności rozliczeń.

FAQ

Czy samochód zarejestrowany tylko na męża jest automatycznie jego własnością?

Nie. Jeżeli został kupiony w czasie trwania wspólności ustawowej, to co do zasady należy do majątku wspólnego na podstawie art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy wystarczy dopisać żonę w urzędzie jako właściciela?

Nie. Najpierw musi istnieć podstawa cywilnoprawna przeniesienia własności, czyli odpowiednia umowa. Sam wpis administracyjny nie zastępuje umowy.

Czy potrzebny jest notariusz?

Co do zasady nie. Dla samochodu wystarcza umowa pisemna, a art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala uznać darowiznę za ważną po jej wykonaniu także bez aktu notarialnego.

Czy darowizna samochodu między małżonkami jest opodatkowana?

Małżonek korzysta ze zwolnienia przewidzianego w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, ale przy większej wartości pojazdu warto dochować formalności i zachować pełną dokumentację.

Czy można jedną umową przekazać dwa samochody?

Tak, jeżeli dokument precyzyjnie opisuje oba pojazdy, ich wartość oraz to, do czyjego majątku osobistego trafia każdy z nich. Dla przejrzystości praktycznej często wygodniejsze są jednak dwie odrębne umowy.

Źródła

• art. 31 § 1, art. 33 pkt 1, 2 i 10, art. 36 § 1 i § 2, art. 37 § 1 pkt 4 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy,
• art. 888 § 1 i art. 890 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• art. 4a ust. 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn,
• ustawa z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, w zakresie obowiązków związanych ze zgłoszeniem zmian dotyczących właściciela pojazdu.