Darowizna pieniędzy między małżonkami z konta jednego z nich

Czy można zrobić darowiznę pieniędzy między małżonkami, jeśli środki są już na koncie jednego z nich?

Tak, ale trzeba odróżnić dwie kwestie: skuteczność cywilnoprawną darowizny oraz warunki zwolnienia podatkowego. To, że pieniądze znajdują się na rachunku osobistym żony albo męża, nie rozstrzyga jeszcze, czy są to środki z majątku osobistego, czy nadal z majątku wspólnego.

Jeżeli między małżonkami obowiązuje wspólność ustawowa, to co do zasady do majątku wspólnego należą przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków albo przez jednego z nich – tak stanowi art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Do majątku wspólnego wchodzą też w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków – art. 31 § 2 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Oznacza to, że pieniądze zgromadzone na indywidualnym rachunku jednego małżonka bardzo często nadal są składnikiem majątku wspólnego. Sam rachunek bankowy jest tylko narzędziem przechowywania i dysponowania środkami.

Własność środków a rachunek bankowy

Zgodnie z art. 725 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Z kolei art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe stanowi, że posiadacz rachunku bankowego swobodnie dysponuje środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku, chyba że umowa stanowi inaczej.

W praktyce bankowej posiadacz rachunku może więc rozporządzać środkami, ale na gruncie relacji majątkowych między małżonkami nadal trzeba ocenić, z jakiego majątku te środki pochodzą. Jeżeli pochodzą z wynagrodzeń lub innych dochodów osiąganych podczas małżeństwa, zwykle są objęte wspólnością ustawową.

To ważne zwłaszcza przy zakupie nieruchomości, kredycie lub późniejszym podziale majątku.

Czy darowizna z majątku wspólnego do majątku osobistego małżonka jest dopuszczalna?

Tak. Co do zasady możliwe jest dokonanie darowizny pomiędzy małżonkami także wtedy, gdy przedmiot darowizny pochodzi z majątku wspólnego, a ma wejść do majątku osobistego jednego z nich. Umowa darowizny jest uregulowana w art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.

Jeżeli darowizna ma być dokonana bez zachowania aktu notarialnego, trzeba pamiętać o art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, ale umowa darowizny zawarta bez tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione.

W praktyce oznacza to, że pisemna umowa darowizny pieniędzy między małżonkami może być ważna, jeśli pieniądze zostały rzeczywiście przekazane. Problem pojawia się jednak przy podatku, gdy brak dowodu przekazania środków w sposób wymagany przez przepisy.

Zwolnienie z podatku od darowizny między małżonkami

Małżonkowie należą do tzw. zerowej grupy podatkowej. Zwolnienie przewiduje art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Aby skorzystać ze zwolnienia przy darowiźnie pieniędzy, obdarowany powinien:

1. zgłosić nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego – art. 4a ust. 1 pkt 1 tej ustawy,
2. udokumentować otrzymanie środków pieniężnych dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek inny niż płatniczy w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym – art. 4a ust. 1 pkt 2 tej ustawy.

W sprawach darowizn pieniężnych to drugi warunek jest najczęściej problematyczny. Jeżeli środki już wcześniej znajdowały się na rachunku obdarowanego, urząd skarbowy może uznać, że nie ma wymaganego dowodu przekazania pieniędzy.

Znaczenie ma tu uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2023 r., sygn. III FPS 3/22, w której sąd podkreślił znaczenie ustawowego sposobu udokumentowania przekazania środków pieniężnych. W praktyce dla bezpieczeństwa podatkowego najlepiej mieć klasyczny ślad transferu pieniędzy wykonany po zawarciu darowizny.

Co jeśli pieniądze już są na koncie obdarowanego?

W takiej sytuacji samo podpisanie umowy darowizny może nie wystarczyć do skorzystania ze zwolnienia z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, bo może brakować dowodu przekazania środków. To jest właśnie najczęstszy problem w opisanym stanie faktycznym.

Jeżeli środki już leżą na rachunku żony, a mają być uznane za darowiznę od męża, trzeba tak ułożyć czynność, aby dało się wykazać realne przekazanie pieniędzy zgodnie z ustawą podatkową. Najbezpieczniejsze są trzy rozwiązania.

Najbezpieczniejsze rozwiązania w praktyce

W praktyce często stosuje się wariant techniczny: środki wracają na rachunek drugiego małżonka, a następnie po podpisaniu umowy darowizny są przelewane z powrotem na rachunek obdarowanego z odpowiednim tytułem przelewu. Taka operacja sama w sobie nie jest zakazana, ale powinna odzwierciedlać rzeczywisty zamiar stron i być spójna z dokumentami.

Czy w SD-Z2 zgłasza się całą kwotę czy tylko połowę?

To zależy od tego, jak zostanie skonstruowana czynność i z jakiego majątku faktycznie ma nastąpić przysporzenie. Jeżeli pieniądze pochodzą z majątku wspólnego, a mają zostać przesunięte do majątku osobistego jednego z małżonków, w praktyce pojawia się stanowisko, że przysporzenie od drugiego małżonka dotyczy ekonomicznie tylko tej części, która wcześniej nie należała już do obdarowanego. Takie podejście bywa akceptowane w interpretacjach indywidualnych.

Nie jest to jednak schemat, który można bezpiecznie zastosować automatycznie w każdej sprawie. Znaczenie mają: źródło środków, treść umowy, ustrój majątkowy małżeński, cel przekazania pieniędzy oraz sposób opisania czynności w zgłoszeniu. Gdy w grę wchodzi większa kwota lub zakup nieruchomości, warto dobrać rozwiązanie indywidualnie.

Przy okazji warto pamiętać, że odrębne skutki może mieć późniejsze finansowanie zakupu lub spłaty kredytu przez drugiego małżonka – zobacz także: pomoc męża w spłacie kredytu.

Jak sporządzić umowę darowizny pieniędzy między małżonkami?

W zwykłej formie pisemnej umowa powinna możliwie precyzyjnie wskazywać:

• datę i miejsce zawarcia,
• dane małżonków,
• ustalony ustrój majątkowy małżeński,
• kwotę darowizny,
• źródło środków i wolę przesunięcia ich do majątku osobistego obdarowanego,
• sposób wykonania darowizny, najlepiej przez wskazanie przelewu na konkretny rachunek,
• cel darowizny, jeśli ma znaczenie praktyczne, np. zakup nieruchomości do majątku osobistego obdarowanego,
• podpisy stron.

Jeżeli celem jest nabycie nieruchomości do majątku osobistego jednego małżonka, sama umowa darowizny pieniędzy nie zawsze załatwia całą sprawę. Trzeba jeszcze zadbać o zgodność aktu zakupu z rzeczywistym zamiarem stron i ich ustrojem majątkowym. W pokrewnych sytuacjach przydatne mogą być też zagadnienia takie jak darowizna dla męża lub darowizna dla żony.

Zakup nieruchomości za pieniądze z darowizny

Jeżeli darowizna ma sfinansować zakup mieszkania, domu lub działki, trzeba uważać na kilka kwestii praktycznych. Po pierwsze, notariusz przy umowie sprzedaży może pytać o pochodzenie środków i o ustrój majątkowy małżeński. Po drugie, jeśli nieruchomość ma wejść do majątku osobistego jednego małżonka, powinno to wyraźnie wynikać z podstawy nabycia i oświadczeń składanych przy akcie.

W razie sporu po latach brak spójności między darowizną, przelewami i aktem notarialnym może utrudnić wykazanie, czy nieruchomość weszła do majątku wspólnego, czy osobistego. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy środki były mieszane z innymi pieniędzmi albo gdy małżonkowie równolegle finansowali zakup z kredytu.

Przykłady

Poniżej dwa typowe warianty pokazujące, jak ta sama sprawa może zakończyć się bezpiecznie albo problematycznie.

FAQ

Czy sama umowa darowizny wystarczy, jeśli pieniądze są już na moim koncie?

Nie zawsze. Dla ważności cywilnej może wystarczyć wykonana darowizna, ale dla zwolnienia podatkowego zwykle potrzebny jest jeszcze dowód przekazania środków w sposób wskazany w art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Ile czasu jest na zgłoszenie darowizny od małżonka?

Co do zasady 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, na formularzu SD-Z2 – zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Czy darowizna między małżonkami musi być u notariusza?

Nie. Może być dokonana także bez aktu notarialnego, ale wtedy trzeba zadbać o prawidłowe wykonanie darowizny i dokumenty. Akt notarialny bywa jednak najbezpieczniejszy przy większych kwotach lub gdy darowizna ma związek z nieruchomością.

Czy pieniądze z wynagrodzenia na osobnym koncie są majątkiem osobistym?

Zwykle nie. Jeżeli małżonków łączy wspólność ustawowa, pobrane wynagrodzenie za pracę i inne dochody osiągnięte w czasie małżeństwa wchodzą do majątku wspólnego na podstawie art. 31 § 2 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy można bezpiecznie zrobić taki przelew „techniczny” między kontami małżonków?

Tak, bywa to stosowane, ale kolejność czynności i dokumenty muszą być spójne. Przy większych kwotach lub zakupie nieruchomości warto wcześniej przeanalizować całą operację, żeby nie stworzyć problemu podatkowego albo dowodowego.

Podsumowanie

Jeżeli pieniądze pochodzą z majątku wspólnego, ale mają stać się majątkiem osobistym jednego małżonka, sama obecność środków na jego rachunku nie rozwiązuje sprawy. Na gruncie prawa cywilnego darowizna jest możliwa, lecz na gruncie podatkowym trzeba dodatkowo spełnić warunki zwolnienia z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

W opisanej sytuacji najbezpieczniej jest tak przeprowadzić czynność, aby istniał wyraźny dowód przekazania środków albo skorzystać z aktu notarialnego. Im większa kwota i im ważniejszy cel darowizny, tym bardziej warto dopracować dokumenty przed wykonaniem przelewu, a nie dopiero po fakcie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
3. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe – Dz.U. 1997 nr 140 poz. 939
4. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
5. Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2023 r., III FPS 3/22.