Zakup 51% udziałów w samochodzie z licytacji

Co oznacza zakup 51% udziałów w samochodzie?

Samochód może być przedmiotem współwłasności w częściach ułamkowych. Wynika to z art. 195 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, zgodnie z którym własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom. Jeżeli kupuje Pan 51% udziałów, staje się Pan współwłaścicielem większościowym, a nie jedynym właścicielem auta.

Udział 51% ma znaczenie przede wszystkim przy czynnościach zwykłego zarządu. Zgodnie z art. 201 Kodeksu cywilnego do czynności zwykłego zarządu rzeczą wspólną potrzebna jest zgoda większości współwłaścicieli, a art. 204 Kodeksu cywilnego wskazuje, że większość oblicza się według wielkości udziałów. Nie oznacza to jednak, że współwłaściciel większościowy może dowolnie zabrać samochód, używać go wyłącznie dla siebie albo sprzedać całe auto.

Jeżeli drugi współwłaściciel jest bankiem, leasingodawcą, osobą prywatną albo członkiem rodziny dłużnika, praktyczne znaczenie zakupu może być zupełnie inne. Bank zwykle nie będzie fizycznie korzystał z auta, ale jego udział albo zabezpieczenie może utrudniać sprzedaż pojazdu. Osoba prywatna może natomiast żądać dopuszczenia do współposiadania, rozliczenia kosztów albo sądowego ustalenia sposobu korzystania.

Czy mając 51% udziałów, można samodzielnie korzystać z auta?

Nie w taki sposób, jak właściciel całego samochodu. Art. 206 Kodeksu cywilnego stanowi, że każdy współwłaściciel jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Oznacza to, że drugi współwłaściciel, nawet posiadający 49%, także ma prawo do korzystania z pojazdu.

Jeżeli samochód znajduje się u drugiego współwłaściciela, zakup udziału nie daje prawa do siłowego odebrania auta. Samowolne naruszenie posiadania może prowadzić do roszczeń posesoryjnych na podstawie art. 344 § 1 Kodeksu cywilnego, a art. 342 Kodeksu cywilnego zakazuje samowolnego naruszania posiadania, nawet gdy posiadacz jest w złej wierze. W praktyce należy najpierw wezwać współwłaściciela do uzgodnienia sposobu korzystania, a przy braku porozumienia skierować sprawę do sądu.

Współwłaściciele mogą zawrzeć porozumienie określające sposób używania auta, na przykład że jedna osoba korzysta z samochodu w dni robocze, druga w weekendy, albo że jeden współwłaściciel używa pojazdu wyłącznie i płaci drugiemu uzgodnione wynagrodzenie. Takie porozumienie jest często najtańszym i najszybszym rozwiązaniem.

Sprzedaż udziału i sprzedaż całego samochodu

Zgodnie z art. 198 Kodeksu cywilnego każdy współwłaściciel może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli. Może Pan więc sprzedać nabyty udział 51%, darować go albo obciążyć, o ile nie ma szczególnych ograniczeń wynikających z dokumentów licytacyjnych, zabezpieczeń albo przepisów szczególnych.

Inaczej wygląda sprzedaż całego samochodu. Art. 199 Kodeksu cywilnego wymaga zgody wszystkich współwłaścicieli na rozporządzanie rzeczą wspólną oraz na inne czynności przekraczające zwykły zarząd. Sprzedaż całego auta jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd, dlatego brak zgody współwłaściciela 49% blokuje zwykłą sprzedaż całego pojazdu. Współwłaściciele, których udziały wynoszą co najmniej połowę, mogą wtedy żądać rozstrzygnięcia przez sąd na podstawie art. 199 zdanie drugie Kodeksu cywilnego.

Trzeba też pamiętać o dokumentach pojazdu. Nabywca udziału powinien otrzymać dokument potwierdzający nabycie, na przykład postanowienie o przybiciu i przysądzeniu własności albo inny dokument z postępowania egzekucyjnego, zależnie od rodzaju licytacji. Przy zwykłej umowie sprzedaży udziału istotne jest precyzyjne oznaczenie samochodu, udziału, ceny i stron umowy.

Rejestracja, dokumenty i obowiązki po nabyciu udziału

Przed zakupem warto ustalić, czy pojazd jest zarejestrowany, kto figuruje w dowodzie rejestracyjnym, czy wydano kartę pojazdu dla starszych pojazdów, gdzie znajduje się dowód rejestracyjny i czy pojazd ma ważne badanie techniczne oraz ubezpieczenie OC. Współwłasność samochodu musi być możliwa do wykazania dokumentami.

Art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym przewiduje, że rejestracji pojazdu dokonuje starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę właściciela. Od 1 stycznia 2024 r. art. 73aa ust. 1 pkt 1 tej ustawy nakłada na właściciela pojazdu nabytego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obowiązek złożenia wniosku o rejestrację w terminie 30 dni od dnia nabycia. W przypadku przedsiębiorców prowadzących obrót pojazdami termin może wynosić 90 dni, zgodnie z art. 73aa ust. 3 Prawa o ruchu drogowym.

Niedochowanie obowiązków rejestracyjnych może skutkować administracyjną karą pieniężną przewidzianą w art. 140mb Prawa o ruchu drogowym. W typowej sytuacji kara za niezłożenie wniosku w terminie wynosi 500 zł, a przy opóźnieniu przekraczającym 180 dni 1000 zł. W przypadku przedsiębiorców zajmujących się obrotem pojazdami kary mogą być wyższe. Przy zakupie jedynie udziału w pojeździe warto przed licytacją skontaktować się z właściwym wydziałem komunikacji, ponieważ praktyka urzędów może zależeć od dokumentów nabycia i danych pozostałego współwłaściciela.

Jeżeli nabycie następuje na podstawie umowy sprzedaży udziału, a czynność nie jest opodatkowana VAT, może powstać obowiązek zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych. Wynika to z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 4 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Stawka PCC przy sprzedaży rzeczy ruchomych wynosi 2%, a deklarację PCC-3 składa się co do zasady w terminie 14 dni na podstawie art. 10 ust. 1 tej ustawy. Zwolnienie dla rzeczy ruchomych o podstawie opodatkowania nieprzekraczającej 1000 zł wynika z art. 9 pkt 6 tej ustawy.

Co zrobić, gdy współwłaściciel nie zgadza się na korzystanie albo sprzedaż auta?

Jeżeli spór dotyczy bieżącego używania samochodu, można żądać sądowego uregulowania zarządu rzeczą wspólną. Art. 200 Kodeksu cywilnego nakłada na każdego współwłaściciela obowiązek współdziałania w zarządzie rzeczą wspólną. Jeżeli nie ma zgody wymaganej do czynności zwykłego zarządu, każdy ze współwłaścicieli może żądać upoważnienia sądowego na podstawie art. 201 zdanie drugie Kodeksu cywilnego.

Jeżeli problem jest głębszy i wspólne posiadanie samochodu jest niepraktyczne, najważniejszym narzędziem jest zniesienie współwłasności. Art. 210 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności. W przypadku samochodu najczęściej realne są dwa rozwiązania: przyznanie auta jednemu współwłaścicielowi ze spłatą drugiego albo sprzedaż samochodu i podział uzyskanej ceny.

Art. 211 Kodeksu cywilnego dopuszcza podział rzeczy wspólnej, ale przy samochodzie fizyczny podział nie ma sensu. Dlatego zastosowanie ma art. 212 § 2 Kodeksu cywilnego, który pozwala przyznać rzecz jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo zarządzić sprzedaż rzeczy stosownie do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. W sprawie o zniesienie współwłasności sąd bada wartość pojazdu, udziały stron, sposób korzystania z rzeczy i możliwość spłat.

Czy taki zakup ma sens?

Zakup 51% udziałów może mieć sens, jeżeli cena jest odpowiednio niższa od wartości rynkowej całego samochodu, zna Pan sytuację prawną pojazdu i jest realna szansa na porozumienie z drugim współwłaścicielem albo na skuteczne zniesienie współwłasności. Taki zakup jest jednak bardziej ryzykowny niż zakup całego samochodu.

Największe ryzyka to brak dostępu do pojazdu, konflikt z drugim współwłaścicielem, brak dokumentów, trudności z rejestracją, konieczność prowadzenia sprawy sądowej oraz koszty przechowywania, napraw, OC i badań technicznych. Zgodnie z art. 207 Kodeksu cywilnego pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów, a w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną.

Przed przystąpieniem do licytacji warto ustalić co najmniej: kto ma pozostałe 49%, czy samochód jest sprawny, gdzie fizycznie się znajduje, czy są kluczyki i dokumenty, czy pojazd jest obciążony zastawem rejestrowym, zabezpieczeniem bankowym albo innymi prawami osób trzecich oraz czy cena udziału uwzględnia ryzyko procesu o zniesienie współwłasności.

FAQ

Źródła

• Art. 195, art. 198, art. 199, art. 200, art. 201, art. 204, art. 206, art. 207, art. 210, art. 211 i art. 212 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 342 i art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 73 ust. 1, art. 73aa ust. 1 pkt 1, art. 73aa ust. 3 oraz art. 140mb ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym.
• Art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 4 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 9 pkt 6 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.
• Art. 622-625 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, dotyczące postępowania o zniesienie współwłasności.