Niewypłacanie zasiłku macierzyńskiego przez pracodawcę

Kto powinien wypłacać zasiłek macierzyński?

Zasiłek macierzyński może wypłacać ZUS albo płatnik składek, czyli najczęściej pracodawca. Zgodnie z art. 61 ustawy zasiłkowej prawo do zasiłków i ich wysokość ustalają oraz wypłacają płatnicy składek zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych. Jeżeli płatnik zgłasza nie więcej niż 20 ubezpieczonych, wypłatą zajmuje się ZUS.

Liczbę ubezpieczonych ustala się na rok kalendarzowy według stanu na 30 listopada poprzedniego roku, a gdy płatnik wtedy nikogo nie zgłaszał - według stanu z pierwszego miesiąca zgłoszenia do ubezpieczenia chorobowego. Jeżeli firma zatrudnia około 60 osób, najczęściej to pracodawca będzie płatnikiem zasiłku, ale w razie wątpliwości warto sprawdzić, kto formalnie jest zobowiązany do wypłaty.

W praktyce trzeba też odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli pracodawca jest płatnikiem zasiłku, to nie zawsze oznacza, że ZUS wcześniej przelał mu odrębnie pieniądze przeznaczone dla pracownicy. Płatnik wypłaca świadczenie i rozlicza je w dokumentach składkowych. Nie zmienia to jednak faktu, że uprawniona osoba ma prawo żądać wypłaty w terminie.

Jeżeli pobierasz zasiłek macierzyński z więcej niż jednego tytułu, osobno trzeba ustalić, kto jest płatnikiem zasiłku z każdego tytułu i czy dokumenty zostały prawidłowo przekazane.

Termin wypłaty zasiłku macierzyńskiego

Art. 64 ust. 1 ustawy zasiłkowej stanowi, że zasiłki wypłacane przez płatników składek, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 1, wypłaca się w terminach przyjętych dla wypłaty wynagrodzeń lub dochodów. Jednocześnie wypłata powinna nastąpić nie później niż w ciągu 30 dni od daty złożenia dokumentów niezbędnych do stwierdzenia uprawnień do zasiłku.

Jeżeli więc pracodawca miał komplet dokumentów, a mimo to nie wypłacił świadczenia za dwa miesiące, mamy do czynienia z poważnym naruszeniem obowiązków płatnika. Dla oceny sprawy ważne będzie ustalenie: kiedy złożono wniosek o urlop lub zasiłek, czy pracodawca otrzymał wymagane dokumenty, jaki jest firmowy termin wypłaty wynagrodzenia oraz czy pracodawca wydał jakiekolwiek pisemne stanowisko.

Co zrobić, gdy pracodawca nie wypłaca zasiłku?

Najpierw warto wysłać do pracodawcy krótkie pisemne wezwanie do zapłaty. W piśmie należy wskazać okresy, za które zasiłek nie został wypłacony, żądać wypłaty zaległych kwot wraz z odsetkami i wyznaczyć krótki termin na reakcję. Pismo najlepiej wysłać tak, aby mieć dowód doręczenia, np. listem poleconym, przez e-mail z potwierdzeniem albo przez firmowy system kadrowy.

Równolegle można złożyć do ZUS wniosek o ustalenie uprawnień do zasiłku. Podstawą jest art. 63 ustawy zasiłkowej: ubezpieczony może wystąpić do ZUS, jeżeli uważa, że jego uprawnienia do zasiłku zostały naruszone. Taki wniosek jest szczególnie przydatny, gdy pracodawca kwestionuje prawo do zasiłku, zwleka z wypłatą, nie odpowiada na pisma albo powołuje się na problemy finansowe.

Można również złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy. PIP może skontrolować pracodawcę, zażądać dokumentów i ocenić, czy doszło do naruszenia praw pracownika. Skarga do PIP nie zastępuje jednak postępowania przed ZUS ani pozwu o zapłatę, dlatego przy większych zaległościach nie warto ograniczać się tylko do jednego działania.

Odsetki za opóźnienie i odpowiedzialność pracodawcy

Zgodnie z art. 64 ust. 2 ustawy zasiłkowej, jeżeli płatnik składek nie wypłacił zasiłku w terminie, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego zasiłku w wysokości i na zasadach określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. W praktyce w żądaniu kierowanym do pracodawcy lub ZUS warto wyraźnie wskazać, że domagasz się nie tylko zaległego zasiłku, lecz także odsetek.

Niewypłacanie należnych świadczeń pracowniczych może też stanowić wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Art. 282 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy przewiduje odpowiedzialność za niewypłacenie w ustalonym terminie wynagrodzenia za pracę lub innego świadczenia przysługującego pracownikowi. Co do zasady grozi za to grzywna od 1000 zł do 30 000 zł.

Nie każde opóźnienie będzie jednak automatycznie przestępstwem albo kradzieżą. Kwalifikacja zależy od okoliczności, dokumentów i zachowania pracodawcy. Dla pracownicy najważniejsze jest zebranie dowodów i uruchomienie właściwych ścieżek: ZUS, PIP oraz sądu pracy.

Pozew do sądu pracy

Jeżeli pracodawca mimo obowiązku nie wypłaca zasiłku, można dochodzić należności przed sądem pracy. W pozwie należy wskazać zaległe okresy, wysokość żądanych kwot, odsetki oraz dowody, np. umowę o pracę, dokumenty dotyczące urlopu macierzyńskiego, korespondencję z pracodawcą, paski płacowe, przelewy i ewentualne stanowisko ZUS.

Przy fragmencie o sądzie pracy warto podkreślić praktyczną zasadę: im wcześniej zostanie przygotowana dokumentacja, tym łatwiej wykazać zaległość. Sądowe dochodzenie wynagrodzenia i innych należnych świadczeń opiera się przede wszystkim na dokumentach oraz jasnym wykazaniu terminów wymagalności.

Jeżeli ZUS wyda decyzję w sprawie prawa do zasiłku, od decyzji przysługuje odwołanie do sądu rejonowego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję, zasadniczo w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.

Czy można rozwiązać umowę z winy pracodawcy?

Długotrwałe i zawinione niewypłacanie należnych świadczeń może uzasadniać rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika na podstawie art. 55 § 1¹ Kodeksu pracy, czyli z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków przez pracodawcę. W takim przypadku pracownikowi może przysługiwać odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, a przy umowie na czas określony - za czas, do którego umowa miała trwać, nie więcej jednak niż za okres wypowiedzenia.

To rozwiązanie wymaga ostrożności. Oświadczenie powinno być pisemne i wskazywać przyczynę, a termin na jego złożenie jest krótki - co do zasady miesiąc od uzyskania przez pracownika wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy. Przed zastosowaniem tego trybu warto ocenić, czy opóźnienie jest wystarczająco poważne i dobrze udokumentowane.

FAQ

Czy pracodawca może wstrzymać zasiłek macierzyński z powodu problemów finansowych?

Nie. Problemy finansowe firmy nie są podstawą do niewypłacenia zasiłku w terminie, jeżeli pracodawca jest płatnikiem zasiłku i otrzymał komplet dokumentów.

Czy ZUS zawsze przejmie wypłatę zasiłku za pracodawcę?

Nie zawsze. ZUS może ustalić uprawnienia do zasiłku i wydać decyzję, ale sam fakt opóźnienia po stronie pracodawcy nie oznacza automatycznie natychmiastowego przejęcia wypłaty. Wniosek do ZUS jest jednak ważnym krokiem formalnym.

Czy można żądać odsetek za opóźnienie?

Tak. Jeżeli płatnik składek nie wypłacił zasiłku w terminie, powinien zapłacić odsetki od zaległego zasiłku na zasadach wynikających z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Czy skarga do PIP wystarczy, aby odzyskać pieniądze?

Skarga do PIP może pomóc, ponieważ inspekcja może skontrolować pracodawcę i podjąć działania w razie naruszeń. Nie zastępuje jednak pozwu ani postępowania przed ZUS, jeżeli potrzebne jest formalne rozstrzygnięcie lub egzekucja należności.

Jakie dokumenty zebrać przed zgłoszeniem sprawy?

Warto przygotować umowę o pracę, wniosek o urlop macierzyński lub rodzicielski, dokumenty przekazane pracodawcy, korespondencję z działem kadr, potwierdzenia przelewów, paski płacowe oraz notatki z rozmów dotyczących zaległości.

Podsumowanie

Jeżeli pracodawca nie wypłaca zasiłku macierzyńskiego, nie należy czekać bez końca na poprawę sytuacji finansowej firmy. W pierwszej kolejności warto wysłać pisemne wezwanie do zapłaty, a następnie złożyć wniosek do ZUS, skargę do PIP i rozważyć pozew do sądu pracy. Podobnie jak przy sytuacji opisanej jako brak wypłaty, kluczowe znaczenie mają terminy, dokumenty i dowody potwierdzające zaległość.

W opisanym przypadku zaległość za dwa miesiące jest poważnym sygnałem, że trzeba podjąć działania formalne. W piśmie do pracodawcy oraz we wniosku do ZUS warto żądać zarówno wypłaty zaległego zasiłku, jak i odsetek.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, w szczególności art. 61, art. 63, art. 64 i art. 67: Internetowy System Aktów Prawnych / ELI.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, w szczególności art. 55 § 1¹ i art. 282 § 1 pkt 1: Internetowy System Aktów Prawnych.
• Informacje ZUS dotyczące płatników zasiłku macierzyńskiego i postępowania w sprawie wypłaty zasiłku: ZUS - płatnicy zasiłku macierzyńskiego.