Czy po odrzuceniu spadku trzeba iść na rozprawę spadkową?

Czy po odrzuceniu spadku trzeba uczestniczyć w rozprawie?

Co do zasady nie. Jeżeli oświadczenie o odrzuceniu spadku zostało złożone skutecznie i w terminie, osoba odrzucająca spadek jest traktowana tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku. Wynika to wprost z art. 1020 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. W praktyce oznacza to, że taka osoba co do zasady nie dziedziczy i nie powinna być ostatecznie uznana za uczestnika postępowania wyłącznie dlatego, że należała do pierwotnie branej pod uwagę grupy spadkobierców.

Jednocześnie samo otrzymanie wezwania oznacza, że sąd najprawdopodobniej nie ma jeszcze w aktach informacji albo pełnych dokumentów potwierdzających odrzucenie spadku. W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku sąd z urzędu ustala, kto jest spadkobiercą, a krąg uczestników wyznacza według tego, czy wynik postępowania dotyczy ich praw. Podstawą jest art. 510 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Dlaczego sąd wzywa osobę, która odrzuciła spadek?

To częsta sytuacja. Sąd nie opiera się wyłącznie na twierdzeniach zawartych we wniosku, lecz sam bada, kto może wchodzić w rachubę jako spadkobierca ustawowy albo testamentowy. Jeżeli z akt nie wynika jeszcze jednoznacznie, że dana osoba odrzuciła spadek, może zostać wezwana na rozprawę.

W sprawie spadkowej szczególnie często zdarza się to wtedy, gdy odrzucenie spadku następowało kolejno przez kilka osób. Po odrzuceniu spadku przez jednego spadkobiercę do dziedziczenia mogą dojść jego zstępni albo dalsi krewni, więc sąd musi sprawdzić całą sekwencję następstw wynikającą z art. 931–935 oraz art. 1020 Kodeksu cywilnego.

Zobacz również: sprawa spadkowa - przebieg i koszty

Jak należy zareagować na wezwanie z sądu?

Nie warto po prostu nie przychodzić. Najbezpieczniejsze rozwiązanie to złożenie do sądu pisma procesowego przed terminem rozprawy. W takim piśmie należy:

• wskazać sygnaturę sprawy,
• podać, że spadek został skutecznie odrzucony,
• powołać art. 1020 Kodeksu cywilnego,
• wyjaśnić, że nie kwestionuje Pani testamentu, jeśli rzeczywiście tak jest,
• wnieść o pominięcie Pani w dalszym udziale w sprawie lub o rozpoznanie sprawy bez Pani obecności,
• dołączyć dokument potwierdzający odrzucenie spadku.

W praktyce można też dodać, że wobec skutecznego odrzucenia spadku wynik postępowania nie dotyczy już Pani praw, a więc brak jest podstaw do dalszego traktowania Pani jako osoby zainteresowanej w rozumieniu art. 510 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jakie dokumenty dołączyć do pisma?

Najlepiej dołączyć wypis aktu notarialnego, jeżeli oświadczenie o odrzuceniu spadku zostało złożone przed notariuszem, albo odpis protokołu, jeżeli oświadczenie złożono przed sądem. To właśnie takie dokumenty potwierdzają skuteczne złożenie oświadczenia.

Warto dołączyć również dokumenty dotyczące innych osób z Pani linii, jeżeli także odrzuciły spadek, na przykład matki i pełnoletnich dzieci. Ma to znaczenie, bo sąd bada cały łańcuch powołania do spadku.

Samo zwykłe ksero bywa niewystarczające, jeśli sąd będzie chciał oprzeć ustalenia na dokumencie urzędowym. Najlepiej złożyć wypis albo urzędowo poświadczony odpis dokumentu.

Czy można złożyć jedno pismo także w imieniu matki i dzieci?

Tak, ale tylko wtedy, gdy ma Pani do tego podstawę. Co do zasady każda pełnoletnia osoba działa we własnym imieniu. Jeżeli więc matka i pełnoletnie dzieci mają zostać formalnie zwolnieni z udziału w sprawie, najbezpieczniej, aby:

• każda z tych osób podpisała wspólne pismo, albo
• Pani działała jako ich pełnomocnik na podstawie pełnomocnictwa procesowego udzielonego zgodnie z art. 87 § 1 i nast. Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli nie ma Pani pełnomocnictw, może Pani w swoim piśmie poinformować sąd, że również te osoby odrzuciły spadek i załączyć ich dokumenty, ale sąd może oczekiwać osobnego stanowiska albo podpisu każdej osoby pełnoletniej.

Inaczej wygląda sytuacja małoletnich. W ich imieniu działają przedstawiciele ustawowi, lecz odrzucenie spadku w imieniu małoletniego co do zasady wymaga uprzedniego zezwolenia sądu opiekuńczego, ponieważ jest to czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu. Wynika to z art. 101 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w związku z art. 156 tego aktu. W opisanym stanie faktycznym dzieci są jednak pełnoletnie, więc ten wyjątek nie ma zastosowania.

Czy brak stawiennictwa może mieć skutki negatywne?

W postępowaniu nieprocesowym sąd może rozpoznać sprawę także pod nieobecność uczestnika, jeśli został on prawidłowo zawiadomiony. Nie oznacza to jednak, że wezwanie można lekceważyć. Jeżeli nie złoży Pani żadnego pisma i nie stawi się na rozprawę, sąd może nadal prowadzić sprawę bez Pani wyjaśnień, a ewentualne uporządkowanie akt może potrwać dłużej.

W sprawach spadkowych zwykle nie chodzi o „ukarane” za niestawiennictwo, lecz o to, aby sąd miał komplet danych. Dlatego pismo z dokumentami jest praktycznie najlepszym sposobem zakończenia problemu.

Co napisać w piśmie do sądu?

Treść może być krótka i rzeczowa. W piśmie warto wskazać, że:

• złożyła Pani skuteczne oświadczenie o odrzuceniu spadku po zmarłym,
• na podstawie art. 1020 Kodeksu cywilnego jest Pani traktowana tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku,
• nie kwestionuje Pani ważności testamentu, o ile rzeczywiście nie ma takiego zamiaru,
• wnosi Pani o uwzględnienie dokumentów i prowadzenie sprawy bez Pani udziału albo o niewzywanie Pani na termin.

Jeżeli sąd już wyznaczył rozprawę, dobrze jest wyraźnie dodać, że wnosi Pani o uznanie obecności za niekonieczną z uwagi na brak interesu prawnego po skutecznym odrzuceniu spadku.

Zobacz również: uchylenie się od skutków niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku

Kiedy mimo odrzucenia spadku warto pojawić się na rozprawie?

Warto rozważyć stawiennictwo albo przynajmniej kontakt z sądem, jeżeli:

• istnieją wątpliwości co do terminu odrzucenia spadku,
• nie jest jasne, od kiedy liczono 6 miesięcy na złożenie oświadczenia, o których mowa w art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego,
• występują spory co do ważności testamentu,
• sąd wzywa Panią nie tylko jako potencjalnego spadkobiercę, ale również do złożenia określonych wyjaśnień faktycznych,
• dokumenty złożone wcześniej do sądu są niepełne albo nieczytelne.

Trzeba też pamiętać, że od 18 października 2015 r. brak złożenia oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a nie wprost. Wynika to z art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego. Ma to znaczenie wtedy, gdy ktoś nie odrzucił spadku skutecznie i w terminie.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce wygląda reakcja na wezwanie sądu po odrzuceniu spadku.

FAQ

Czy po odrzuceniu spadku jestem jeszcze stroną sprawy?

W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku mówi się o uczestnikach, a nie o stronach. Po skutecznym odrzuceniu spadku co do zasady nie ma już Pani interesu prawnego w wyniku sprawy, ale do czasu wyjaśnienia tego sąd może Panią wezwać na podstawie art. 510 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy wystarczy wysłać zwykłą kserokopię aktu notarialnego?

Najbezpieczniej dołączyć wypis aktu notarialnego albo urzędowo poświadczony odpis. Zwykła kserokopia może nie wystarczyć, jeżeli sąd będzie chciał oprzeć ustalenia na dokumencie urzędowym.

Czy mogę napisać do sądu, że nie będę obecna na rozprawie?

Tak. W piśmie warto wyjaśnić przyczynę, powołać art. 1020 Kodeksu cywilnego i wnieść o rozpoznanie sprawy bez Pani obecności albo o uznanie obecności za niekonieczną.

Czy mogę złożyć pismo także za pełnoletnie dzieci?

Tylko wtedy, gdy dzieci podpiszą wspólne pismo albo udzielą Pani pełnomocnictwa. Każda pełnoletnia osoba co do zasady działa samodzielnie.

Czy odrzucenie spadku zawsze zwalnia z dalszych formalności?

Nie zawsze. Jeżeli sąd nie ma jeszcze dokumentów albo istnieją wątpliwości co do terminu czy skuteczności oświadczenia, może oczekiwać dodatkowych wyjaśnień. To zależy od konkretnego stanu faktycznego i zawartości akt.

Źródła

• art. 931–935, art. 1015 § 1–2, art. 1020 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 510 § 1, art. 87 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 101 § 3 oraz art. 156 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy