Jak liczyć termin na odrzucenie spadku po odrzuceniu przez rodzica?

Podstawową regulacją jest art. 1015 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Przepis stanowi, że oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.

To bardzo ważne: ustawowy termin nie zawsze biegnie od dnia śmierci spadkodawcy. W wielu sprawach spadkowych momentem decydującym jest dopiero chwila, w której dana osoba dowiedziała się, że sama staje się spadkobiercą.

Od kiedy liczy się termin na odrzucenie spadku?

Jeżeli jest Pan spadkobiercą w pierwszej kolejności, to najczęściej termin biegnie od chwili, gdy dowiedział się Pan o śmierci spadkodawcy i o tym, że z ustawy albo testamentu jest Pan powołany do spadku.

Jeżeli jednak dochodzi Pan do dziedziczenia dopiero wskutek odrzucenia spadku przez wcześniejszego spadkobiercę, np. przez matkę, sytuacja wygląda inaczej. Wtedy termin 6 miesięcy liczy się od dnia, w którym dowiedział się Pan, że wskutek tego odrzucenia sam został Pan powołany do spadku. Wynika to nadal z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego, ponieważ decydująca jest wiedza o własnym tytule powołania, a nie sama data śmierci dziadka.

Znaczenie ma też art. 1020 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. To właśnie ten skutek powoduje wejście do dziedziczenia dalszych osób.

Czy termin biegnie od śmierci dziadka, od odrzucenia spadku przez matkę czy od pisma z sądu?

W opisanym stanie faktycznym nie można automatycznie przyjąć, że termin biegnie od dnia śmierci dziadka. To byłoby prawidłowe tylko wtedy, gdyby już wtedy był Pan powołany do spadku i wiedział o tym.

Jeżeli początkowo do spadku były powołane inne osoby, a Pan wszedł do kręgu spadkobierców dopiero po odrzuceniu spadku przez matkę, termin dla Pana liczy się od dnia, w którym dowiedział się Pan o tym powołaniu.

W praktyce możliwe są trzy warianty:

Właśnie dlatego w sprawach tego typu kluczowe znaczenie ma ustalenie faktów: kiedy dokładnie otrzymał Pan informację o odrzuceniu spadku przez matkę i kiedy zrozumiał Pan, że sam został powołany do dziedziczenia.

Jak liczyć 6 miesięcy w praktyce?

Do obliczania terminu stosuje się art. 111 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego. Termin oznaczony w miesiącach kończy się z upływem dnia, który datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a jeżeli takiego dnia w ostatnim miesiącu nie ma – w ostatnim dniu tego miesiąca.

Przykład: jeżeli dowiedział się Pan o swoim powołaniu 28 marca, termin upływa 28 września. Jeżeli dowiedział się Pan 31 sierpnia, a ostatni miesiąc nie ma takiego dnia, termin kończy się w ostatnim dniu danego miesiąca.

Co istotne, samo planowanie wizyty u notariusza lub przygotowanie wniosku nie wystarcza. Oświadczenie musi zostać skutecznie złożone przed upływem terminu.

Jak złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się na podstawie art. 1018 § 1 i § 3 Kodeksu cywilnego oraz przepisów proceduralnych przed:

• sądem rejonowym, albo
• notariuszem.

Po zmianach obowiązujących od kilku lat nie ma już potrzeby trzymania się wyłącznie sądu spadku – w praktyce często szybciej zrobić to u notariusza.

Oświadczenie powinno być jednoznaczne. Po złożeniu co do zasady nie można go swobodnie cofnąć, dlatego przed podpisaniem warto upewnić się, jakie będą skutki dla dalszych krewnych, zwłaszcza dzieci.

Co jeśli nie złoży Pan oświadczenia w terminie?

Zgodnie z art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Oznacza to, że spadkobierca odpowiada za długi spadkowe tylko do wysokości wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza. Zasada odpowiedzialności wynika z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego.

Nie oznacza to jednak, że spóźnienie jest obojętne. Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza nadal może powodować konieczność prowadzenia spraw z wierzycielami, ustalania składu spadku i składania dodatkowych dokumentów.

Czy zawiadomienie z sądu zawsze wyznacza początek terminu?

Nie zawsze. Pismo z sądu jest często mocnym dowodem na to, kiedy spadkobierca uzyskał wiadomość o swoim powołaniu, ale nie jest jedyną możliwą datą.

Jeżeli wcześniej wiedział Pan od matki, od rodzeństwa lub z innych pewnych źródeł, że matka spadek odrzuciła, sąd może uznać, że termin zaczął biec wcześniej. Ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego i tego, co da się wykazać.

Dlatego w razie wątpliwości nie warto czekać na dalszą korespondencję. Najbezpieczniej działać od razu po uzyskaniu wiarygodnej informacji o własnym powołaniu do spadku.

Na co szczególnie uważać w sprawach rodzinnych?

W pytaniu pojawiło się sformułowanie, że spadkobiercami były dzieci zmarłego oraz ich małżonkowie. Warto to doprecyzować: małżonkowie dzieci zmarłego nie dziedziczą po teściu z ustawy tylko dlatego, że pozostają z dzieckiem spadkodawcy w małżeństwie. Krąg spadkobierców ustawowych określają przede wszystkim art. 931–940 Kodeksu cywilnego.

Po zmarłym w pierwszej grupie dziedziczą co do zasady małżonek spadkodawcy i jego dzieci – wynika to z art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dziedziczy, bo np. odrzuciło spadek, w jego miejsce mogą wejść jego zstępni.

To oznacza, że przy ocenie terminu trzeba najpierw prawidłowo ustalić, kto w ogóle był powołany do spadku i w jakiej kolejności.

Jakie dokumenty przygotować?

Przed złożeniem oświadczenia warto przygotować:

• akt zgonu spadkodawcy,
• dane spadkobiercy składającego oświadczenie,
• informacje o pokrewieństwie,
• jeżeli to istotne – dokumenty potwierdzające, że wcześniejszy spadkobierca spadek odrzucił,
• w przypadku małoletnich – dokumenty dotyczące przedstawicielstwa ustawowego i zgody sądu opiekuńczego, jeżeli jest wymagana.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce ustala się początek biegu terminu.

FAQ

Czy termin na odrzucenie spadku liczy się od dnia śmierci spadkodawcy?

Nie zawsze. Zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego termin biegnie od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania do spadku.

Czy pismo z sądu zawsze rozpoczyna bieg terminu?

Nie. Jeżeli spadkobierca wcześniej miał pewną wiedzę o własnym powołaniu do spadku, termin może biec od wcześniejszej daty.

Co się stanie, jeśli nie odrzucę spadku w terminie?

Brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza na podstawie art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego.

Gdzie można odrzucić spadek?

Oświadczenie można złożyć przed sądem albo u notariusza. Najważniejsze jest zachowanie 6-miesięcznego terminu.

Czy małoletnie dziecko też musi odrzucić spadek osobno?

Tak, ale w jego imieniu działają przedstawiciele ustawowi. W zależności od sytuacji potrzebna jest zgoda sądu opiekuńczego, dlatego takie sprawy wymagają szczególnej ostrożności.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 931 § 1, art. 1015 § 1–2, art. 1018 § 1 i § 3, art. 1020, art. 1031 § 2, art. 111 § 1–2.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – przepisy dotyczące postępowania spadkowego.