Odrzucenie spadku 2 lata po śmierci

Czy można odrzucić spadek 2 lata po śmierci?

Tak, w niektórych sytuacjach jest to możliwe. Sam fakt, że od śmierci spadkodawcy minęły 2 lata, nie przesądza jeszcze, że spadek nie może zostać odrzucony. Zgodnie z art. 1015 Kodeksu cywilnego oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania.

W praktyce oznacza to, że trzeba ustalić konkretną datę, w której dana osoba dowiedziała się nie tylko o śmierci spadkodawcy, ale także o okolicznościach powodujących, że to ona wchodzi do kręgu spadkobierców. Przy dziedziczeniu ustawowym po wujku może to być np. data, w której siostrzenica dowiedziała się, że jej rodzic odrzucił spadek i że przez to ona sama została powołana do dziedziczenia.

Jeżeli córka rzeczywiście nie wiedziała o śmierci wujka, mieszkała za granicą i dopiero teraz dowiedziała się o powołaniu do spadku, należy rozważyć złożenie zwykłego oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie 6 miesięcy liczonym od tej aktualnej daty. Najważniejsze jest zebranie dowodów potwierdzających, kiedy faktycznie uzyskała wiedzę o sprawie.

Od kiedy liczyć 6 miesięcy na odrzucenie spadku?

Termin 6 miesięcy nie jest liczony automatycznie od dnia śmierci spadkodawcy w każdej sprawie. Liczy się go od dnia, w którym konkretny spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. U różnych osób termin może więc rozpocząć bieg w różnych datach.

Przy dziedziczeniu po dalszym krewnym ważne jest, kiedy spadkobierca dowiedział się o zdarzeniach, które spowodowały jego powołanie. Jeżeli najpierw spadek odrzuca bliższy krewny, dalszy krewny powinien ustalić, kiedy dowiedział się o tym odrzuceniu i o tym, że wskutek tego sam wchodzi do dziedziczenia.

Dla bezpieczeństwa warto działać od razu po uzyskaniu informacji o sprawie. Jeżeli istnieje ryzyko sporu o datę powzięcia wiadomości, pomocne mogą być wiadomości e-mail, korespondencja rodzinna, pisma z sądu, potwierdzenia rozmów, dokumenty od notariusza albo inne dowody pokazujące, kiedy dana osoba realnie dowiedziała się o powołaniu do spadku.

Jak złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się przed sądem albo przed notariuszem. Może być złożone ustnie albo na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Jeżeli spadkobierca przebywa za granicą, należy szczególnie dopilnować formy dokumentu, poświadczenia podpisu, ewentualnego tłumaczenia oraz doręczenia dokumentów do właściwego sądu albo notariusza w Polsce.

Do zachowania terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. To istotne w praktyce, bo rozprawa albo czynność sądowa może odbyć się później, ale wniosek powinien zostać wniesiony przed upływem 6 miesięcy.

Właściwy jest sąd spadku, czyli co do zasady sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Jeżeli takiego miejsca w Polsce nie da się ustalić, znaczenie ma miejsce położenia majątku spadkowego lub jego części, a w ostateczności sąd rejonowy dla m.st. Warszawy.

Co jeśli termin na odrzucenie spadku już upłynął?

Jeżeli 6-miesięczny termin rzeczywiście już upłynął, nie przywraca się go w zwykłym trybie. Można natomiast wystąpić do sądu z wnioskiem o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie. Podstawą może być błąd albo groźba.

Wniosek taki opiera się na art. 1019 Kodeksu cywilnego. Spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca. Samo twierdzenie, że spadkobierca nie wiedział o terminie, zwykle nie wystarczy. Trzeba wykazać prawnie istotny błąd, np. rzeczywistą niewiedzę o powołaniu do spadku albo o istotnych okolicznościach dotyczących spadku, jeżeli spadkobierca mimo należytej staranności nie mógł ich ustalić.

Uprawnienie do uchylenia się z powodu błędu wygasa z upływem roku od jego wykrycia, a w przypadku groźby - z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał. Do zachowania tego terminu wystarczy złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia.

Czy brak odrzucenia spadku oznacza odpowiedzialność za wszystkie długi?

Obecnie brak oświadczenia w terminie oznacza co do zasady przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Nie jest to więc automatyczne przyjęcie spadku wprost. Odpowiedzialność za długi spadkowe jest wtedy ograniczona do wartości stanu czynnego spadku, czyli aktywów spadkowych.

Nie oznacza to jednak, że sprawę można zignorować. Spadkobierca powinien ustalić skład majątku i długów, rozważyć sporządzenie wykazu inwentarza albo wniosek o spis inwentarza oraz reagować na pisma wierzycieli. W starszych sprawach, zwłaszcza dotyczących spadków otwartych przed zmianą zasad odpowiedzialności, trzeba osobno sprawdzić datę śmierci spadkodawcy i przepisy przejściowe.

Jeżeli w sprawie występuje kilku spadkobierców i pojawia się spór o majątek albo długi, znaczenie może mieć także późniejsza sprawa spadkowa - przebieg i koszty, w tym stwierdzenie nabycia spadku, poświadczenie dziedziczenia oraz dział spadku.

Jak wygląda postępowanie przed sądem?

W sprawie o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia sąd przeprowadza rozprawę. Spadkobierca powinien przedstawić okoliczności uzasadniające błąd albo groźbę oraz dowody na to, że zachował wymagany roczny termin na podjęcie działania.

Jeżeli sąd zatwierdzi uchylenie się od skutków prawnych i przyjmie jednoczesne oświadczenie o odrzuceniu spadku, spadkobierca jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Wtedy do dziedziczenia mogą wejść kolejne osoby, np. dzieci osoby odrzucającej spadek, chyba że również skutecznie odrzucą spadek albo zastosowanie znajdą szczególne zasady dotyczące ich sytuacji.

Jeżeli po wcześniejszym stwierdzeniu nabycia spadku albo po zarejestrowaniu aktu poświadczenia dziedziczenia zmieni się krąg spadkobierców, sąd może po przeprowadzeniu rozprawy zmienić z urzędu postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo uchylić zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia i orzec w tym przedmiocie.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 84, art. 88, art. 1015, art. 1018, art. 1019 i art. 1020.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 628 i art. 690.