Kredyt na samochód dla męża a rozwód – kto spłaca raty?

Kto spłaca kredyt na samochód po rozwodzie?

Najważniejsze jest to, kto podpisał umowę kredytu. Jeżeli kredytobiorcą jest wyłącznie żona, bank może żądać spłaty przede wszystkim od niej, bo to ona jest stroną umowy. Rozwód nie powoduje automatycznego dopisania męża do umowy ani zwolnienia żony z długu.

Jeżeli natomiast oboje małżonkowie podpisali umowę jako współkredytobiorcy, ich odpowiedzialność wobec banku najczęściej ma charakter solidarny. Zgodnie z art. 366 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, przy solidarności wierzyciel może żądać całości świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich albo od każdego z osobna. Oznacza to, że bank może domagać się całej zaległości od jednego małżonka, nawet gdy samochodu używa drugi.

Podobny skutek może wystąpić, gdy mąż podpisał poręczenie albo inne zabezpieczenie spłaty. Wtedy jego odpowiedzialność wynika nie z samego małżeństwa, lecz z dokumentu podpisanego wobec banku.

Czy samochód kupiony w małżeństwie jest wspólny?

Jeżeli małżonkowie pozostają w ustawowej wspólności majątkowej, przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich należą co do zasady do majątku wspólnego. Wynika to z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Dlatego samochód kupiony w trakcie małżeństwa najczęściej będzie składnikiem majątku wspólnego, nawet jeżeli kredyt podpisała tylko żona albo w dowodzie rejestracyjnym wpisano tylko męża. Rejestracja pojazdu nie przesądza sama w sobie o tym, czy auto jest majątkiem osobistym, czy wspólnym.

Wyjątki wynikają z art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Auto może należeć do majątku osobistego jednego małżonka, jeżeli zostało nabyte np. przed ślubem, z pieniędzy należących do majątku osobistego, w drodze darowizny tylko dla jednego małżonka albo w innych sytuacjach wymienionych w tym przepisie. W praktyce znaczenie mają dokumenty zakupu, umowa darowizny, źródło pieniędzy i historia spłat.

Odpowiedzialność małżonków za długi w czasie trwania małżeństwa

Samo pozostawanie w małżeństwie nie oznacza, że każdy dług jednego małżonka automatycznie obciąża drugiego. Zasady odpowiedzialności zależą od tego, kto zaciągnął zobowiązanie, czy drugi małżonek wyraził zgodę oraz czy dług dotyczył zwykłych potrzeb rodziny.

Zgodnie z art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego. Jeżeli takiej zgody nie było, art. 41 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ogranicza możliwość sięgania przez wierzyciela do określonych składników majątku małżonka będącego dłużnikiem, w tym jego majątku osobistego, wynagrodzenia za pracę i dochodów z działalności zarobkowej.

Osobną zasadę przewiduje art. 30 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Małżonkowie odpowiadają solidarnie za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny. Czy kredyt na samochód mieści się w tej kategorii, zależy od konkretnego stanu faktycznego: wartości auta, celu zakupu, sytuacji majątkowej rodziny i tego, czy pojazd faktycznie służył codziennym potrzebom rodziny.

Co zmienia rozwód w sprawie kredytu?

Po prawomocnym rozwodzie ustaje ustawowa wspólność majątkowa. Od tego momentu nowe składniki majątkowe nabywane przez byłych małżonków należą już do ich majątków osobistych. Nie oznacza to jednak, że automatycznie znikają wcześniejsze zobowiązania wobec banku.

Bank nie jest związany ustaleniami byłych małżonków, jeżeli nie wyraził na nie zgody. Jeżeli więc w ugodzie rozwodowej albo przy podziale majątku mąż zobowiąże się spłacać kredyt, ale bank nie zwolni żony z umowy, bank nadal może żądać rat od żony jako kredytobiorcy. Takie ustalenie może natomiast dawać żonie roszczenie regresowe wobec męża, jeżeli musiała zapłacić raty za niego.

W sprawie o podział majątku sąd co do zasady dzieli aktywa, czyli np. samochód i inne składniki majątku wspólnego. Dług wobec banku nie jest zwykle dzielony w taki sposób, aby bank musiał od tej pory dochodzić rat tylko od jednego z byłych małżonków. Do zmiany kredytobiorcy, przejęcia długu albo zwolnienia jednego dłużnika potrzebna jest zgoda banku.

Jak rozliczyć spłacone raty przy podziale majątku?

Jeżeli samochód należy do majątku wspólnego, a po ustaniu wspólności majątkowej raty spłaca tylko jeden z byłych małżonków, powinien gromadzić potwierdzenia przelewów, harmonogram kredytu, umowę kredytową i dokumenty dotyczące auta. Takie dowody mogą być potrzebne w sprawie o podział majątku.

Art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje rozliczenie wydatków i nakładów między majątkiem wspólnym a majątkami osobistymi małżonków. Z kolei art. 567 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego wskazuje, że w postępowaniu o podział majątku wspólnego sąd rozstrzyga także o żądaniach dotyczących takich rozliczeń. W praktyce w sprawie o podział majątku można zgłaszać żądanie uwzględnienia rat spłaconych po ustaniu wspólności, jeżeli dotyczyły one składnika majątku wspólnego.

Jeżeli samochód ma zostać przyznany jednemu z byłych małżonków, sąd ustala jego wartość według stanu z chwili ustania wspólności i cen z chwili podziału. Kwestia niespłaconego kredytu oraz późniejszych rat wymaga jednak ostrożnego sformułowania żądań, ponieważ błędne określenie wniosku może spowodować, że spłaty nie zostaną należycie rozliczone.

Czy można zabezpieczyć się przed długami męża?

Na przyszłość ochronę daje przede wszystkim rozdzielność majątkowa. Małżonkowie mogą zawrzeć umowę majątkową małżeńską w formie aktu notarialnego na podstawie art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Mogą też żądać ustanowienia rozdzielności majątkowej przez sąd z ważnych powodów na podstawie art. 52 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Trzeba jednak pamiętać o art. 47¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Małżonek może powoływać się wobec innych osób na umowę majątkową małżeńską tylko wtedy, gdy zawarcie i rodzaj tej umowy były tym osobom wiadome. W praktyce ma to znaczenie zwłaszcza przy zobowiązaniach wobec banków, kontrahentów i wierzycieli gospodarczych.

Rozdzielność majątkowa nie usuwa automatycznie długów już zaciągniętych. Może natomiast ograniczyć ryzyko odpowiedzialności za nowe zobowiązania małżonka. Po rozwodzie za przyszłe długi byłego męża była żona zasadniczo nie odpowiada, o ile sama nie podpisze umowy, poręczenia, weksla, zgody na zabezpieczenie albo innego dokumentu rodzącego odpowiedzialność.

Co zrobić, gdy mąż przestaje płacić raty?

W pierwszej kolejności trzeba ustalić, kto jest stroną umowy kredytu i jakie zabezpieczenia ustanowiono. Jeżeli raty nie będą płacone, bank może wypowiedzieć umowę, naliczać odsetki za opóźnienie, przekazać sprawę do windykacji, uzyskać tytuł wykonawczy i skierować sprawę do egzekucji przeciwko dłużnikowi wskazanemu w umowie lub osobie, która odpowiada z zabezpieczenia.

Jeżeli kredyt jest na żonę, a mąż tylko korzysta z samochodu, warto rozważyć pisemne wezwanie go do zwrotu pojazdu, ustalenie zasad korzystania z auta albo objęcie samochodu wnioskiem o podział majątku. Jeżeli istnieje ryzyko sprzedaży, ukrycia lub zniszczenia pojazdu, w konkretnej sprawie można rozważyć zabezpieczenie roszczeń w postępowaniu sądowym.

Jeżeli małżonkowie są jeszcze przed rozwodem, można rozważyć ustanowienie rozdzielności majątkowej, a w sprawie rozwodowej zgłosić odpowiednie wnioski dotyczące majątku, jeżeli jego podział nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Podstawą orzekania o podziale majątku w wyroku rozwodowym jest art. 58 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

FAQ

Źródła

• Art. 30 § 1, art. 31 § 1, art. 33, art. 41 § 1–3, art. 43 § 1–2, art. 45 § 1, art. 47 § 1, art. 47¹, art. 52 § 1 oraz art. 58 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 366 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 567 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.