Jak rozliczyć spłacone kredyty przy podziale majątku po rozwodzie?

Odpowiedź w skrócie

W opisanej sytuacji były małżonek co do zasady nie może skutecznie żądać odrębnie połowy już spłaconego kredytu na samochód, jeśli:

• samochód został nabyty do majątku wspólnego,
• kredyt został spłacony w czasie trwania wspólności ustawowej,
• raty były płacone z majątku wspólnego, czyli np. z wynagrodzeń za pracę obojga małżonków.

W takim układzie nie rozlicza się osobno rat kredytu, lecz wartość samego samochodu jako składnika majątku wspólnego. Inaczej doszłoby do podwójnego uprzywilejowania jednego z małżonków: raz przez uwzględnienie spłaconego długu, a drugi raz przez podział wartości rzeczy kupionej za ten kredyt.

Co wchodzi do majątku wspólnego?

Zgodnie z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność ustawowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich.

Art. 31 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że do majątku wspólnego należą w szczególności:

1. pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
2. dochody z majątku wspólnego i z majątku osobistego każdego z małżonków,
3. środki zgromadzone na rachunku pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,
4. kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Jeżeli więc samochód został kupiony po ślubie i nie zachodzi wyjątek z art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co do zasady wchodzi do majątku wspólnego.

Co należy do majątku osobistego małżonka?

Katalog majątku osobistego zawiera art. 33 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Należą do niego m.in.:

• przedmioty nabyte przed ślubem,
• przedmioty nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że darczyńca albo spadkodawca postanowił inaczej,
• przedmioty nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, z zastrzeżeniem wyjątków.

Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy jedna strona twierdzi, że kredyt lub wkład własny był spłacany z jej majątku osobistego. Wtedy może powstać roszczenie o rozliczenie nakładów.

Czy spłacony kredyt dzieli się przy podziale majątku?

Co do zasady nie. W postępowaniu o podział majątku wspólnego sąd dzieli aktywa, a nie pasywa. Oznacza to, że przedmiotem podziału są składniki majątkowe istniejące w chwili ustania wspólności i istniejące w chwili podziału, natomiast sam dług wobec banku zwykle nie jest dzielony między małżonków w tym postępowaniu.

Jeżeli kredyt został już całkowicie spłacony z majątku wspólnego, a za ten kredyt kupiono rzecz należącą do majątku wspólnego, to ekonomiczny efekt tej spłaty jest już zawarty w wartości tej rzeczy. Dlatego rozlicza się wartość samochodu, mieszkania czy innego składnika, a nie dodatkowo same raty.

Takie podejście jest zgodne z konstrukcją art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, chyba że sąd ustali nierówne udziały na podstawie art. 43 § 2 tej ustawy.

Kiedy spłata kredytu może jednak podlegać rozliczeniu?

Znaczenie ma przede wszystkim art. 45 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepis ten stanowi, że każdy z małżonków:

• powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty,
• może żądać zwrotu wydatków i nakładów poczynionych ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny.

Z kolei art. 45 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje, że zasady te stosuje się odpowiednio także wtedy, gdy dług jednego z małżonków został zaspokojony z majątku wspólnego.

Rozliczenie może więc wchodzić w grę zwłaszcza w trzech sytuacjach:

1. z majątku osobistego jednego małżonka spłacano kredyt dotyczący majątku wspólnego,
2. z majątku wspólnego spłacano dług obciążający wyłącznie majątek osobisty jednego małżonka,
3. po ustaniu wspólności tylko jeden z małżonków dalej spłacał wspólny kredyt.

Spłata po ustaniu wspólności majątkowej

To najczęstszy praktyczny problem. Po rozwodzie albo po ustanowieniu rozdzielności majątkowej bank nadal może żądać spłaty zgodnie z umową kredytową. Jeżeli oboje małżonkowie są współkredytobiorcami, wobec banku nadal odpowiadają według treści umowy, a sam podział majątku nie zmienia automatycznie ich relacji z bankiem.

Jeżeli po ustaniu wspólności tylko jedno z byłych małżonków spłaca raty wspólnego kredytu, może później dochodzić odpowiedniego rozliczenia od drugiego małżonka. Podstawą bywa wtedy albo rozliczenie w postępowaniu o podział majątku, albo roszczenie regresowe zależnie od konkretnego układu zobowiązania i momentu płatności.

W sprawach tego typu duże znaczenie mają dokumenty: umowa kredytu, harmonogram spłat, historia rachunku, potwierdzenia przelewów i data ustania wspólności majątkowej.

Przykład: kredyt na samochód spłacony w trakcie małżeństwa

Jeżeli małżonkowie kupili samochód za 100 000 zł na kredyt i cały kredyt został spłacony z ich wspólnych wynagrodzeń jeszcze przed rozwodem, to przy podziale majątku nie rozlicza się osobno 100 000 zł spłaty. Rozliczeniu podlega samochód jako składnik majątku wspólnego, według jego wartości na dzień podziału, np. 40 000 zł. Co do zasady każdemu z małżonków przypada udział odpowiadający połowie tej wartości.

A co z kredytem wziętym przed ślubem?

Jeżeli kredyt został zaciągnięty przed zawarciem małżeństwa, trzeba oddzielić dwie kwestie: kto jest dłużnikiem wobec banku i do kogo należy rzecz nabyta za kredyt. Sam fakt, że kredyt został zaciągnięty przed ślubem, nie przesądza jeszcze o wszystkich rozliczeniach między małżonkami, ale często oznacza, że mamy do czynienia z majątkiem osobistym albo z nakładami jednego majątku na drugi.

W takich sprawach pomocne mogą być materiały o tematach: spłata kredytu po rozwodzie oraz nieruchomość osobista a raty.

Tabela: kiedy można żądać rozliczenia?

Jak zgłosić takie roszczenie w praktyce?

Jeżeli chcesz, aby sąd uwzględnił rozliczenie spłat lub nakładów, trzeba to wyraźnie zgłosić w postępowaniu o podział majątku i wskazać:

• jakiego składnika dotyczył wydatek,
• z jakiego majątku pochodziły środki,
• kiedy dokonano spłaty,
• jaką kwotę chcesz rozliczyć,
• jakie dowody to potwierdzają.

Najczęściej potrzebne są: umowy kredytowe, potwierdzenia przelewów, wyciągi bankowe, dowody pochodzenia środków, dokumenty dotyczące daty rozwodu albo ustanowienia rozdzielności majątkowej.

Samo ogólne twierdzenie, że „ja spłacałem kredyt”, zwykle nie wystarczy. Sąd ocenia konkretne kwoty, źródło pieniędzy i to, czy wydatek rzeczywiście zwiększył majątek wspólny albo spłacił dług osobisty drugiej strony.

Czy bank musi zgodzić się na zmianę dłużnika?

Nie. Podział majątku między byłymi małżonkami nie zmienia automatycznie umowy kredytowej zawartej z bankiem. Jeżeli bank nie wyrazi zgody na zwolnienie jednego z małżonków z długu albo na przejęcie długu przez drugiego, oboje mogą nadal odpowiadać wobec banku zgodnie z umową.

Dlatego ustalenie w ugodzie lub wyroku, że np. jeden były małżonek ma dalej spłacać kredyt, działa przede wszystkim między byłymi małżonkami, ale nie zawsze wiąże bank.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, kiedy spłata kredytu nie ma znaczenia dla dodatkowego rozliczenia, a kiedy może dawać podstawę do roszczeń.

FAQ

Czy przy podziale majątku dzieli się kredyty?

Zwykle nie dzieli się samych długów wobec banku. Dzieli się składniki majątku, a spłaty kredytu są brane pod uwagę tylko wtedy, gdy uzasadniają rozliczenie nakładów lub wzajemnych roszczeń.

Czy mogę żądać połowy rat za samochód spłacony w małżeństwie?

Jeżeli samochód należał do majątku wspólnego, a raty były płacone z majątku wspólnego, co do zasady nie. Rozliczana jest wartość samochodu, nie osobno spłacone raty.

Czy po rozwodzie bank może żądać rat od obojga?

Tak, jeśli oboje pozostajecie stronami umowy kredytu. Wyrok rozwodowy albo podział majątku nie zmienia automatycznie zobowiązania wobec banku.

Czy spłata z majątku osobistego podlega zwrotowi?

Często tak. Jeżeli z majątku osobistego jednego małżonka finansowano majątek wspólny, można powołać się na art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jakie dowody są najważniejsze?

Przede wszystkim umowa kredytowa, potwierdzenia spłat, wyciągi bankowe, dokumenty pokazujące pochodzenie środków i datę ustania wspólności majątkowej.

Źródła

• art. 31, art. 33, art. 43, art. 45 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809, z późn. zm.
• ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w zakresie postępowania o podział majątku wspólnego, t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1568, z późn. zm.
• ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 497, z późn. zm.