Ogródek działkowy po rozwodzie i podział prawa do działki ROD

Ogródek działkowy po rozwodzie nie oznacza własności gruntu

W sprawach dotyczących rodzinnych ogrodów działkowych trzeba odróżnić potoczne określenie „kupiliśmy ogródek” od sytuacji prawnej działkowca. Działkowiec nie nabywa własności gruntu w ROD. Zgodnie z ustawą o rodzinnych ogrodach działkowych prawo do działki jest tytułem prawnym uprawniającym do korzystania z działki, a ustanowienie prawa do działki następuje na podstawie umowy dzierżawy działkowej.

Jeżeli w czasie małżeństwa prawo do działki ustanowiono na rzecz obojga małżonków, po rozwodzie nie można traktować byłego małżonka jak osoby obcej, której zgoda jest zbędna. Nadal trzeba ustalić, komu przypadnie prawo do działki i jak rozliczyć wartość tego prawa oraz znajdujące się na działce nasadzenia, urządzenia, altanę lub inne obiekty stanowiące majątek działkowca.

W praktyce warto najpierw sprawdzić dokumenty z ROD: umowę dzierżawy działkowej, ewidencję działek, uchwały lub korespondencję ze stowarzyszeniem ogrodowym. Od tego zależy, czy prawo do działki przysługuje obojgu byłym małżonkom, czy tylko jednemu z nich.

Co zrobić z prawem do działki ROD po rozwodzie?

Ustawa o rodzinnych ogrodach działkowych przewiduje specjalny tryb dla byłych małżonków. Po ustaniu małżeństwa wskutek rozwodu albo unieważnienia małżeństwa małżonkowie, na których rzecz wspólnie ustanowiono prawo do działki, w terminie 3 miesięcy od dnia ustania małżeństwa powinni zawiadomić stowarzyszenie ogrodowe, któremu z nich przypadło prawo do działki, albo przedstawić dowód wszczęcia postępowania sądowego o podział tego prawa.

Jeżeli byli małżonkowie tego nie zrobią, stowarzyszenie ogrodowe powinno wyznaczyć im dodatkowy termin, nie krótszy niż miesiąc, uprzedzając o skutkach jego niezachowania. Po bezskutecznym upływie dodatkowego terminu stowarzyszenie może pozostawić prawo do działki jednemu z byłych małżonków, rozwiązując umowę wobec drugiego.

Oznacza to, że w razie konfliktu nie trzeba pozostawać bezczynnie przy wspólnym prawie do działki. Możliwe jest albo zawarcie porozumienia z byłym małżonkiem, albo wszczęcie sprawy sądowej. Sąd może rozstrzygnąć, komu przypadnie prawo do działki i czy druga strona ma otrzymać spłatę.

Sprzedaż działki ROD a zgoda byłego małżonka

W przypadku ROD nie sprzedaje się gruntu. Działkowiec może natomiast przenieść prawa i obowiązki wynikające z prawa do działki na inną pełnoletnią osobę. Umowa przeniesienia praw do działki wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, a jej skuteczność zależy od zatwierdzenia przez stowarzyszenie ogrodowe.

Jeżeli prawo do działki nadal przysługuje obojgu byłym małżonkom, co do zasady oboje muszą uczestniczyć w rozporządzeniu tym prawem albo najpierw należy ustalić, komu prawo przypadnie. Brak zgody byłego małżonka może więc praktycznie zablokować przeniesienie prawa do działki, dopóki sprawa nie zostanie uregulowana porozumieniem albo orzeczeniem sądu.

Wynagrodzenie uzyskiwane przy przeniesieniu praw do działki obejmuje zazwyczaj wartość nasadzeń, urządzeń, altany i innych nakładów. To właśnie ta wartość podlega rozliczeniu między byłymi małżonkami, o ile składnik został nabyty lub wytworzony w czasie trwania wspólności majątkowej.

Czy zaległe alimenty można odliczyć od spłaty za działkę?

Sam fakt, że były mąż zalega z alimentami, nie oznacza jeszcze, że można jednostronnie zatrzymać jego część pieniędzy z rozliczenia działki ROD. Wierzytelności alimentacyjne, zwłaszcza alimenty zasądzone na dziecko, są odrębną kategorią roszczeń. Wierzycielem alimentów jest dziecko, a rodzic najczęściej działa jako jego przedstawiciel ustawowy.

Kodeks cywilny wyłącza możliwość umorzenia przez potrącenie wierzytelności o dostarczenie środków utrzymania. Dlatego zaległych alimentów nie należy mechanicznie kompensować ze spłatą należną byłemu małżonkowi z tytułu podziału majątku. Bezpieczniejszą drogą jest egzekucja alimentów przez komornika, ewentualnie wykorzystanie istniejącego tytułu wykonawczego i ustalenie aktualnej wysokości zadłużenia.

Inaczej można oceniać sytuację, gdy między byłymi małżonkami istnieją inne wymagalne roszczenia cywilne, np. o zwrot konkretnych nakładów, pożyczek lub wydatków poniesionych z majątku osobistego. Wtedy trzeba osobno zbadać, czy spełnione są przesłanki potrącenia albo czy roszczenia można zgłosić w sprawie o podział majątku.

Nierówne udziały w majątku wspólnym a działka ROD

Zasadą jest, że po ustaniu wspólności majątkowej małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Z ważnych powodów każdy z małżonków może jednak żądać ustalenia nierównych udziałów, z uwzględnieniem stopnia, w jakim każdy przyczynił się do powstania majątku wspólnego.

Trzeba przy tym pamiętać, że nierówne udziały dotyczą całego majątku wspólnego, a nie wyłącznie jednego wybranego składnika. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 czerwca 2003 r., sygn. akt IV CKN 278/01, wskazał, że małżonek nie może żądać na podstawie art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustalenia nierównych udziałów tylko w niektórych składnikach majątku wspólnego.

W innym orzeczeniu, z dnia 21 listopada 2002 r., sygn. akt III CKN 1018/00, Sąd Najwyższy podkreślił, że do ustalenia nierównych udziałów konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: ważnych powodów oraz różnego stopnia przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego.

Zaległości alimentacyjne mogą mieć znaczenie przy ogólnej ocenie postawy byłego małżonka, ale same w sobie nie przesądzają automatycznie o nierównych udziałach w majątku wspólnym. Każdorazowo trzeba wykazać konkretne okoliczności: sposób gospodarowania majątkiem, uchylanie się od obowiązków wobec rodziny, trwonienie majątku lub rażąco nierówny wkład w jego powstanie.

Jak przygotować się do podziału prawa do działki?

Przed skierowaniem sprawy do sądu warto zebrać dokumenty potwierdzające nabycie lub ustanowienie prawa do działki, wysokość opłat, poniesione nakłady, aktualną wartość nasadzeń, altany i urządzeń oraz korespondencję z byłym małżonkiem i stowarzyszeniem ogrodowym.

W sprawie sądowej można wnosić o przyznanie prawa do działki jednemu z byłych małżonków z obowiązkiem spłaty drugiego albo o inne rozliczenie odpowiadające stanowi faktycznemu. Jeżeli oprócz działki istnieją inne składniki majątku, np. mieszkanie, samochód, środki na rachunkach, środki emerytalne lub kredyty, zwykle warto rozważyć kompleksowy podział majątku.

Przy podziale majątku po rozwodzie częstym problemem są również długi, kredyty i wydatki poniesione po ustaniu wspólności. W takich sytuacjach pomocne może być osobne omówienie zasad, jak wygląda rozliczenie kredytów przy podziale majątku.

FAQ

Czy po rozwodzie mogę sama sprzedać działkę ROD?

Jeżeli prawo do działki przysługuje wyłącznie Pani, można rozważać przeniesienie praw do działki zgodnie z ustawą o ROD. Jeżeli jednak prawo ustanowiono wspólnie na rzecz obojga małżonków, potrzebne jest porozumienie z byłym małżonkiem albo wcześniejsze rozstrzygnięcie, komu prawo do działki przypada.

Czy działka ROD wchodzi do majątku wspólnego małżonków?

Do rozliczenia może wchodzić prawo do działki oraz wartość nasadzeń, urządzeń i obiektów, jeżeli zostały nabyte lub wykonane w czasie trwania wspólności majątkowej. Nie chodzi jednak o własność gruntu, ponieważ działkowiec nie jest właścicielem gruntu ROD.

Jeżeli prawo do działki i nasadzenia powstały w trakcie małżeństwa, warto osobno przeanalizować ogródek działkowy jako składnik majątku wspólnego.

Co zrobić, gdy były małżonek nie chce podpisać dokumentów?

Najpierw warto wezwać go pisemnie do zajęcia stanowiska i ustalenia sposobu rozliczenia. Jeżeli to nie pomoże, należy rozważyć sprawę sądową o podział prawa do działki albo o podział majątku wspólnego, zależnie od zakresu sporu.

Czy stowarzyszenie ogrodowe samo może zdecydować, komu zostawić działkę?

Ustawa przewiduje taką możliwość dopiero po bezskutecznym upływie terminów wskazanych w art. 40 ustawy o ROD. Najpierw byli małżonkowie mają 3 miesiące od ustania małżeństwa, a następnie stowarzyszenie powinno wyznaczyć dodatkowy termin nie krótszy niż miesiąc.

Czy zaległe alimenty zmniejszają spłatę za działkę?

Nie automatycznie. Alimenty na dziecko należy egzekwować przede wszystkim na podstawie tytułu wykonawczego, zwykle przez komornika. Potrącenie alimentów ze spłatą majątkową może być niedopuszczalne albo ryzykowne, dlatego wymaga indywidualnej analizy.

Źródła

• Ustawa z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych, w szczególności art. 27, art. 40, art. 41 i art. 42 – tekst jednolity w ELI.
• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 31, art. 43 i art. 45 – tekst jednolity w ELI.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 498 i art. 505 – tekst jednolity w ELI.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2003 r., sygn. akt IV CKN 278/01.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2002 r., sygn. akt III CKN 1018/00.