Przynoszenie własnego alkoholu do restauracji i na catering

Czy restauracja bez zezwolenia może pozwolić na własny alkohol gości?

Trzeba odróżnić trzy sytuacje: sprzedaż alkoholu przez restaurację, podawanie alkoholu przez personel oraz samo spożywanie alkoholu przyniesionego przez gości. Zezwolenie, potocznie nazywane koncesją, jest wymagane na sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu sprzedaży albo poza tym miejscem. Wydaje je wójt, burmistrz albo prezydent miasta właściwy ze względu na lokalizację punktu sprzedaży.

Jeżeli restauracja nie ma ważnego zezwolenia, nie może sprzedawać alkoholu, wliczać go w cenę przyjęcia, refakturować klientowi, kupować go dla klienta ani oferować go jako elementu usługi gastronomicznej. Dotyczy to również sytuacji, gdy alkohol jest opisany w umowie jako gratis, pakiet, wkład własny lokalu albo element menu.

Samo przyniesienie alkoholu przez klienta nie jest jeszcze sprzedażą przez restaurację. Problem zaczyna się wtedy, gdy lokal faktycznie uczestniczy w obrocie albo podawaniu alkoholu: kupuje go, przechowuje jako swój, otwiera butelki, rozlewa, serwuje przy stolikach, pobiera opłatę zależną od ilości alkoholu albo reklamuje imprezę jako możliwość konsumpcji alkoholu bez zezwolenia. W takiej sytuacji organ kontrolny może uznać, że restauracja nie tylko toleruje zachowanie gości, lecz organizuje podawanie alkoholu.

W praktyce bezpieczniej jest przyjąć, że restauracja bez zezwolenia może co najwyżej wynająć salę i świadczyć usługę gastronomiczną bez alkoholu, a odpowiedzialność za alkohol pozostaje po stronie organizatora prywatnej imprezy. W umowie warto zapisać, że alkohol nie jest sprzedawany, dostarczany, rozliczany ani podawany przez restaurację, a goście muszą przestrzegać przepisów ustawy i uchwał gminy.

Miejsce publiczne, lokal gastronomiczny i impreza zamknięta

Aktualne brzmienie art. 14 ust. 2a ustawy o wychowaniu w trzeźwości jest szersze niż dawne przepisy dotyczące ulic, placów i parków. Obecnie zabrania się spożywania napojów alkoholowych w miejscu publicznym, z wyjątkiem miejsc przeznaczonych do ich spożycia na miejscu, w punktach sprzedaży tych napojów. Rada gminy może jednak wprowadzić w określonym miejscu publicznym odstępstwo od zakazu.

To oznacza, że otwarta, dostępna dla nieograniczonego kręgu klientów restauracja bez zezwolenia może rodzić większe ryzyko niż zamknięta impreza prywatna w wynajętej sali. Jeżeli lokal jest po prostu dostępny dla każdego, a goście przychodzą z własnym alkoholem i piją go przy stolikach, można spotkać się z zarzutem spożywania alkoholu w miejscu publicznym do tego nieprzeznaczonym. Inaczej można oceniać przyjęcie rodzinne lub firmowe zamknięte dla osób z zewnątrz, ale także wtedy trzeba sprawdzić, czy miejsce nie jest objęte szczególnym zakazem.

Ważne jest również to, że przepisy przewidują grzywnę dla osoby, która spożywa alkohol wbrew zakazom z art. 14 ustawy, a także dla osoby, która spożywa alkohol przyniesiony przez siebie lub inną osobę w miejscu wyznaczonym do sprzedaży lub podawania alkoholu. Dlatego model własnego alkoholu w lokalu posiadającym zezwolenie również nie jest neutralny prawnie.

Kiedy własny alkohol w lokalu będzie szczególnie ryzykowny?

Największe ryzyko powstaje wtedy, gdy granica między prywatnym alkoholem klienta a usługą restauracji jest nieczytelna. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy restauracja pobiera opłatę za butelkę, kieliszek albo osobę, przechowuje alkohol w swoim magazynie, wydaje go gościom, otwiera i rozlewa butelki, dolicza obsługę alkoholu do rachunku albo reklamuje ofertę jako możliwość spożywania alkoholu bez zezwolenia.

Ryzykowne jest także zezwalanie na alkohol w miejscach ustawowo wrażliwych, np. w zakładzie pracy, miejscu zbiorowego żywienia pracowników, szkole, domu studenckim, w środkach transportu publicznego, na stadionie albo podczas imprezy na otwartym powietrzu. Dodatkowo rada gminy może wprowadzić stały lub czasowy zakaz sprzedaży, podawania, spożywania oraz wnoszenia alkoholu w innych miejscach, obiektach lub na określonych obszarach.

Catering i alkohol przyniesiony przez klienta

Przy cateringu trzeba ustalić, kto jest organizatorem imprezy, gdzie odbywa się wydarzenie i kto faktycznie odpowiada za alkohol. Jeżeli firma cateringowa tylko dostarcza jedzenie, a alkohol zapewnia i obsługuje sam klient, ryzyko jest mniejsze. Nadal jednak należy sprawdzić, czy miejsce imprezy nie jest objęte zakazem spożywania albo wnoszenia alkoholu.

Jeżeli catering ma sprzedawać lub podawać alkohol, potrzebne jest właściwe zezwolenie. Ustawa przewiduje m.in. jednorazowe zezwolenia na sprzedaż alkoholu na okres do 2 dni, a także szczególne zezwolenia dla przedsiębiorców, których działalność polega na dostarczaniu żywności na imprezy zamknięte organizowane w czasie i miejscu wyznaczonym przez klienta, w oparciu o zawartą z nim umowę. Takie zezwolenie może być wydane na okres do dwóch lat.

Szczególną ostrożność należy zachować przy imprezach na otwartym powietrzu. Sprzedaż, podawanie i spożywanie napojów zawierających więcej niż 4,5% alkoholu może odbywać się na takich imprezach oraz na stadionach i innych obiektach sportowych tylko za zezwoleniem i tylko w miejscach do tego wyznaczonych. Nie wystarczy więc ustne uzgodnienie z klientem, że goście przyniosą własny alkohol.

Co powinno znaleźć się w umowie z klientem?

Jeżeli restauracja albo firma cateringowa dopuszcza prywatny alkohol klienta, warto zadbać o jasne zapisy umowy. Powinny one potwierdzać, że alkohol nie jest elementem usługi, nie jest sprzedawany przez lokal, nie jest nabywany przez restaurację na rzecz klienta i nie jest rozliczany w cenie przyjęcia. Należy też wskazać, że za wniesienie, przechowywanie, udostępnienie i zgodne z prawem spożywanie alkoholu odpowiada organizator imprezy.

Warto dodać zastrzeżenie, że lokal może odmówić dopuszczenia alkoholu, jeżeli miejsce wydarzenia, charakter imprezy, uchwały gminy, regulamin obiektu albo zachowanie uczestników tworzą ryzyko naruszenia prawa. Personel powinien mieć instrukcję, aby nie sprzedawać, nie rozlewać i nie podawać alkoholu, jeżeli lokal nie ma właściwego zezwolenia.

Wygaśnięcie zezwolenia na alkohol

Jeżeli dotychczasowe zezwolenie na sprzedaż alkoholu wygasa, trzeba pilnować terminów związanych z opłatami i oświadczeniem o wartości sprzedaży. Przedsiębiorca prowadzący sprzedaż alkoholu w poprzednim roku składa do 31 stycznia pisemne oświadczenie o wartości sprzedaży poszczególnych rodzajów napojów alkoholowych. Opłata roczna jest wnoszona zasadniczo w trzech ratach: do 31 stycznia, 31 maja i 30 września albo jednorazowo do 31 stycznia.

Po upływie ważności zezwolenia nie wolno kontynuować sprzedaży alkoholu. Jeżeli przedsiębiorca posiada zinwentaryzowane zapasy, może wystąpić o zezwolenie na wyprzedaż zapasów, ale termin takiej wyprzedaży nie może być dłuższy niż 6 miesięcy od dnia wygaśnięcia zezwolenia. Bez takiego zezwolenia dalsza sprzedaż alkoholu jest nielegalna.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 2151, w szczególności art. 14, art. 15, art. 16, art. 18, art. 18¹, art. 43, art. 43¹ i art. 46.
• Internetowy System Aktów Prawnych Sejmu RP: tekst jednolity ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.