Zbycie udziałów w spółce z o.o. a weksel do kredytu

Czy sprzedaż udziałów przenosi zobowiązanie wekslowe na nabywcę?

Nie. Sama sprzedaż udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nie powoduje, że nabywca udziałów staje się dłużnikiem z weksla wystawionego wcześniej przez spółkę, wspólnika albo członka zarządu. Wynika to z konstrukcji spółki z o.o. oraz z formalnego charakteru zobowiązania wekslowego.

Spółka z o.o. jest osobą prawną na podstawie art. 12 oraz art. 151 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych. Zgodnie z art. 151 § 4 Kodeksu spółek handlowych wspólnicy nie odpowiadają za zobowiązania spółki. Oznacza to, że nabycie udziałów nie jest równoznaczne z przejęciem odpowiedzialności za kredyt spółki ani za weksel, chyba że nabywca odrębnie podpisze dokumenty zabezpieczenia albo przejmie dług za zgodą wierzyciela.

Zbycie udziałów wymaga co do zasady formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, zgodnie z art. 180 § 1 Kodeksu spółek handlowych. Skuteczność przejścia udziałów wobec spółki zależy natomiast od zawiadomienia spółki o przejściu udziału i przedstawienia dowodu przejścia, co wynika z art. 187 § 1 Kodeksu spółek handlowych. Te przepisy dotyczą jednak statusu wspólnika, a nie automatycznego przejęcia zobowiązań wekslowych.

Kto odpowiada z weksla po zbyciu udziałów?

Kluczowe jest ustalenie, w jakim charakterze dana osoba podpisała weksel. Inaczej wygląda sytuacja, gdy członek zarządu podpisał weksel w imieniu spółki, inaczej gdy podpisał go jako osoba fizyczna, a jeszcze inaczej, gdy udzielił poręczenia wekslowego, czyli awalu.

Spółka z o.o. działa przez zarząd na podstawie art. 201 § 1 Kodeksu spółek handlowych oraz art. 38 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, przy zarządzie wieloosobowym do składania oświadczeń w imieniu spółki wymagane jest współdziałanie dwóch członków zarządu albo jednego członka zarządu łącznie z prokurentem, zgodnie z art. 205 § 1 Kodeksu spółek handlowych. W spółce z zarządem jednoosobowym oświadczenia składa jedyny członek zarządu, o ile umowa spółki nie wprowadza szczególnych zasad.

Jeżeli weksel został podpisany w imieniu spółki przez osoby uprawnione do jej reprezentacji, zobowiązanie wekslowe obciąża spółkę. Sprzedaż udziałów przez osobę, która była wspólnikiem albo członkiem zarządu, nie powoduje wygaśnięcia weksla ani nie pozbawia banku możliwości dochodzenia zapłaty od spółki.

Jeżeli jednak członek zarządu podpisał weksel bez umocowania albo przekraczając umocowanie, znaczenie może mieć art. 8 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe. Zgodnie z tym przepisem osoba, która podpisała weksel jako przedstawiciel bez upoważnienia albo z przekroczeniem upoważnienia, sama odpowiada wekslowo, a jeżeli zapłaci, ma takie same prawa, jakie miałaby osoba rzekomo reprezentowana.

W praktyce przy kredytach bankowych należy więc sprawdzić: treść weksla, deklarację wekslową, umowę kredytu, umowę spółki, sposób reprezentacji ujawniony w KRS oraz ewentualne poręczenia. Jeżeli problem dotyczy także pełnienia funkcji w zarządzie, znaczenie może mieć również odpowiedzialność zarządu za działania podejmowane w imieniu spółki.

Weksel spółki, weksel własny wspólnika i poręczenie wekslowe – różnice

Weksel jest papierem wartościowym o rygorystycznej formie. Weksel własny powinien zawierać elementy wskazane w art. 101 Prawa wekslowego, między innymi nazwę „weksel”, bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, oznaczenie terminu i miejsca płatności, nazwisko osoby, na której rzecz zapłata ma być dokonana, datę i miejsce wystawienia oraz podpis wystawcy.

Jeżeli dokument został wystawiony jako weksel in blanco, czyli nie zawierał wszystkich elementów w chwili podpisu, podstawowe znaczenie ma porozumienie wekslowe, potocznie nazywane deklaracją wekslową. Art. 10 Prawa wekslowego pozwala podnosić zarzut wypełnienia weksla niezgodnie z zawartym porozumieniem, ale wobec nabywcy weksla zarzut ten jest ograniczony, jeżeli nabywca działał w dobrej wierze i bez rażącego niedbalstwa.

Czy poręczyciel wekslowy przestaje odpowiadać po wyjściu ze spółki?

Nie. Poręczenie wekslowe, czyli awal, jest odrębnym zobowiązaniem wekslowym. Zgodnie z art. 30 Prawa wekslowego zapłatę weksla można zabezpieczyć poręczeniem wekslowym co do całości albo części sumy wekslowej. Z kolei art. 32 Prawa wekslowego stanowi, że poręczyciel wekslowy odpowiada tak samo jak ten, za kogo poręczył.

Odpowiedzialność osób podpisanych na wekslu ma charakter solidarny wobec posiadacza weksla. Wynika to z art. 47 Prawa wekslowego, zgodnie z którym wystawca, akceptant, indosanci i poręczyciele wekslowi odpowiadają solidarnie wobec posiadacza. W praktyce bank może więc żądać zapłaty od spółki, od poręczyciela albo od kilku zobowiązanych jednocześnie, zależnie od treści weksla i dokumentów zabezpieczenia.

Sprzedaż udziałów, odwołanie z funkcji członka zarządu albo rezygnacja z zarządu nie cofają automatycznie podpisu złożonego na wekslu. Zwolnienie poręczyciela wymaga zwykle wyraźnej zgody wierzyciela oraz odpowiedniego uregulowania dotychczasowego zabezpieczenia, na przykład zwrotu weksla, jego zniszczenia, anulowania albo zastąpienia nowym wekslem.

Czy można przenieść zobowiązanie z weksla na nabywcę udziałów?

Nie następuje to automatycznie i nie wystarczy zapis w umowie sprzedaży udziałów, że nabywca „przejmuje wszystkie zobowiązania”. Taki zapis może działać między zbywcą i nabywcą, ale co do zasady nie wiąże banku, jeżeli bank nie wyraził zgody na zmianę dłużnika albo na zwolnienie dotychczasowego zabezpieczenia.

Przejęcie długu zostało uregulowane w art. 519 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem osoba trzecia może wstąpić na miejsce dłużnika, który zostaje z długu zwolniony. Art. 519 § 2 Kodeksu cywilnego przewiduje dwa sposoby: umowę między wierzycielem a osobą trzecią za zgodą dłużnika albo umowę między dłużnikiem a osobą trzecią za zgodą wierzyciela. Zgodnie z art. 522 Kodeksu cywilnego umowa przejęcia długu oraz zgoda wierzyciela powinny być stwierdzone pismem pod rygorem nieważności.

Te przepisy mogą mieć zastosowanie przede wszystkim do długu z umowy kredytu. Nie oznacza to jednak automatycznego wykreślenia podpisu z weksla. Weksel pozostaje dokumentem, z którego odpowiedzialność wynika z podpisu i z treści papieru wartościowego. Dlatego w praktyce bank powinien wyraźnie zgodzić się także na zwolnienie dotychczasowego wystawcy albo poręczyciela wekslowego i uregulować los dotychczasowego weksla.

Najbezpieczniejsze rozwiązanie to jednoczesne zawarcie porozumienia z bankiem, ustanowienie nowego zabezpieczenia przez nabywcę udziałów albo spółkę oraz zwrot, anulowanie lub pisemne potwierdzenie niewykorzystania dotychczasowego weksla. Jeżeli bank nie zgodzi się na takie rozwiązanie, były wspólnik może nadal odpowiadać z podpisanego przez siebie weksla.

Co można zapisać w umowie sprzedaży udziałów?

Umowa sprzedaży udziałów może i powinna regulować rozliczenia między zbywcą i nabywcą dotyczące kredytu oraz zabezpieczeń. Trzeba jednak odróżnić skutki wobec banku od skutków między stronami umowy sprzedaży udziałów.

Jeżeli nabywca zobowiąże się wobec zbywcy, że doprowadzi do zwolnienia go z weksla albo spłaci zadłużenie, ale bank nadal będzie mógł dochodzić zapłaty od zbywcy, podstawą roszczeń regresowych może być art. 392 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że jeżeli osoba trzecia zobowiązała się przez umowę z dłużnikiem zwolnić go od obowiązku świadczenia, odpowiada względem dłużnika za to, że wierzyciel nie będzie od niego żądał spełnienia świadczenia.

W praktyce w umowie sprzedaży udziałów warto rozważyć postanowienia dotyczące:

• obowiązku uzyskania zgody banku na zwolnienie zbywcy z poręczenia albo weksla,
• terminu ustanowienia nowego zabezpieczenia przez nabywcę lub spółkę,
• odszkodowania albo kary umownej za niedoprowadzenie do zwolnienia z zabezpieczenia,
• obowiązku zwrotu zbywcy każdej kwoty zapłaconej przez niego bankowi,
• zatrzymania części ceny sprzedaży udziałów do czasu potwierdzenia przez bank zwolnienia z zabezpieczenia.

Jeżeli cena za udziały ma być płatna po zawarciu umowy, trzeba dodatkowo zabezpieczyć interes zbywcy, ponieważ osobnym problemem może być brak zapłaty ceny przez nabywcę. W takim przypadku pomocne są postanowienia o terminach płatności, odsetkach, zabezpieczeniach oraz ewentualnym poddaniu się egzekucji w akcie notarialnym.

Weksel in blanco i deklaracja wekslowa

W obrocie bankowym często stosuje się weksel in blanco wraz z deklaracją wekslową. Taki weksel jest podpisany przed uzupełnieniem wszystkich elementów, a deklaracja określa, kiedy i na jakich zasadach bank może go wypełnić.

Art. 10 Prawa wekslowego ma szczególne znaczenie dla wystawcy lub poręczyciela weksla in blanco. Jeżeli weksel został uzupełniony niezgodnie z zawartym porozumieniem, osoba zobowiązana może podnieść zarzut niezgodnego wypełnienia. Skuteczność tego zarzutu zależy jednak od tego, przeciwko komu jest podnoszony. Wobec nabywcy weksla, który nabył go w dobrej wierze i bez rażącego niedbalstwa, zarzut może być ograniczony.

Dlatego przy wyjściu wspólnika ze spółki nie wystarczy ustne zapewnienie, że bank „nie będzie korzystał z weksla”. W interesie byłego wspólnika leży uzyskanie pisemnego potwierdzenia banku, że dotychczasowy weksel został zwrócony, anulowany albo że bank zwalnia daną osobę z określonego zabezpieczenia.

Jak praktycznie zwolnić byłego wspólnika z weksla?

Najczęściej potrzebne są działania w trzech obszarach: wobec banku, wobec spółki oraz między zbywcą i nabywcą udziałów. Konkretne rozwiązanie zależy od treści umowy kredytu, deklaracji wekslowej i tego, kto podpisał weksel.

1. Ustal charakter podpisu. Sprawdź, czy podpis złożono w imieniu spółki, jako wystawca prywatny, jako poręczyciel wekslowy, czy jako reprezentant bez właściwego umocowania.
2. Zweryfikuj dokumenty kredytowe. Przeanalizuj umowę kredytu, aneksy, deklarację wekslową, uchwały wspólników i dokumenty reprezentacji.
3. Uzyskaj stanowisko banku. Tylko wierzyciel może realnie zgodzić się na zwolnienie z zabezpieczenia albo zmianę zabezpieczeń.
4. Ustanów nowe zabezpieczenie. Bank może zażądać nowego weksla, poręczenia, gwarancji, hipoteki, zastawu albo innego zabezpieczenia.
5. Zadbaj o dokument zwalniający. Najlepiej uzyskać pisemne potwierdzenie zwrotu lub anulowania weksla oraz zwolnienia z poręczenia lub odpowiedzialności z danego zabezpieczenia.

FAQ

Podsumowanie

Zbycie udziałów w spółce z o.o. nie powoduje automatycznego przejścia odpowiedzialności wekslowej na nabywcę. Dla banku najważniejsze jest to, kto podpisał weksel i w jakim charakterze. Jeżeli weksel podpisała spółka przez prawidłowo umocowany zarząd, odpowiada spółka. Jeżeli osoba fizyczna podpisała weksel jako wystawca albo poręczyciel, sprzedaż udziałów co do zasady nie zwalnia jej z odpowiedzialności.

Bezpieczne wyjście ze spółki wymaga więc nie tylko podpisania umowy sprzedaży udziałów, lecz także uporządkowania zabezpieczeń kredytu. W praktyce najistotniejsze są: zgoda banku, nowe zabezpieczenie, zwrot albo anulowanie starego weksla oraz precyzyjne postanowienia w umowie sprzedaży udziałów.

Źródła

• art. 12, art. 151 § 1 i § 4, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 201 § 1, art. 205 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych
• art. 38, art. 392, art. 519 § 1 i § 2, art. 522 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 8, art. 10, art. 30, art. 32, art. 47, art. 101 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe