Nękanie przez byłą żonę partnera – czy to stalking?

Kiedy zachowanie byłej żony może być stalkingiem?

Stalking nie jest już wyłącznie projektem nowelizacji, jak wynikało ze starszego stanu prawnego. Obecnie uporczywe nękanie jest przestępstwem opisanym w art. 190a Kodeksu karnego. Chodzi o takie powtarzalne działania wobec innej osoby lub osoby dla niej najbliższej, które wzbudzają uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia albo udręczenia albo istotnie naruszają prywatność.

W praktyce mogą to być między innymi: wielokrotne telefony w dzień i w nocy, natrętne wiadomości, śledzenie, nachodzenie w miejscu zamieszkania lub pracy, rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji, kontaktowanie się przez dziecko lub inne osoby, zakładanie fałszywych kont, zamawianie usług na cudze dane albo uporczywe kontrolowanie życia prywatnego byłego małżonka.

Nie każde nieprzyjemne zachowanie będzie automatycznie stalkingiem. Kluczowe są: uporczywość, powtarzalność, intensywność, czas trwania, cel działania oraz skutek po stronie osoby pokrzywdzonej. Jednorazowa kłótnia telefoniczna co do zasady nie wystarczy. Natomiast ciąg nocnych telefonów, wiadomości i prób ingerowania w życie rodzinne może już wymagać reakcji karnej.

Jakie kary grożą za uporczywe nękanie?

Za stalking z art. 190a § 1 Kodeksu karnego grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Takiej samej karze podlega podszywanie się pod inną osobę z wykorzystaniem jej wizerunku, danych osobowych lub innych danych, za pomocą których jest publicznie identyfikowana, jeżeli wyrządza to szkodę majątkową lub osobistą.

Jeżeli następstwem uporczywego nękania albo podszywania się jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, zagrożenie karą jest znacznie surowsze i wynosi od 2 do 15 lat pozbawienia wolności.

Ściganie podstawowego typu stalkingu oraz podszywania się następuje na wniosek pokrzywdzonego. W praktyce warto więc w zawiadomieniu wyraźnie napisać, że pokrzywdzony wnosi o ściganie sprawcy za czyn z art. 190a Kodeksu karnego.

Złośliwe niepokojenie, gdy zachowanie nie spełnia jeszcze znamion stalkingu

Jeżeli zachowanie byłej żony jest uciążliwe i dokuczliwe, ale nie ma jeszcze takiej intensywności, aby mówić o przestępstwie stalkingu, można rozważyć wykroczenie z art. 107 Kodeksu wykroczeń. Przepis dotyczy osoby, która w celu dokuczenia innej osobie złośliwie wprowadza ją w błąd albo w inny sposób złośliwie niepokoi.

Za takie wykroczenie grozi kara ograniczenia wolności, grzywna albo nagana. Co do zasady grzywna w Kodeksie wykroczeń wynosi od 20 do 5000 zł, chyba że przepis szczególny przewiduje inną wysokość.

W sprawach rodzinnych granica między konfliktem, złośliwym niepokojeniem a stalkingiem bywa płynna. Dlatego w zawiadomieniu warto opisać wszystkie zdarzenia chronologicznie, wskazać ich częstotliwość i dołączyć dowody, zamiast ograniczać się do samego stwierdzenia, że ktoś nęka.

Jak zgłosić nękanie na Policję lub do prokuratury?

Zawiadomienie można złożyć pisemnie albo ustnie do protokołu na Policji lub w prokuraturze. W piśmie najlepiej wskazać, od kiedy trwają działania, jak często występują, o jakich porach, z jakich numerów lub kont pochodzą, czego dotyczą i jaki mają skutek dla pokrzywdzonego.

Do zawiadomienia warto dołączyć:

• historię połączeń z telefonu, zwłaszcza połączenia nocne i seryjne;
• zrzuty ekranu wiadomości SMS, e-maili i komunikatorów;
• nagrania poczty głosowej, jeżeli zostały pozostawione;
• notatkę z datami i opisem zdarzeń;
• dane świadków, którzy widzieli zachowanie sprawcy albo słyszeli rozmowy;
• informacje o wpływie nękania na życie prywatne, sen, pracę i poczucie bezpieczeństwa.

Nie należy odpowiadać agresją ani wdawać się w długie spory. Często skuteczniejsze jest jedno jasne wezwanie do zaprzestania kontaktu poza sprawami dziecka, a następnie dokumentowanie kolejnych naruszeń.

Nękanie a naruszenie prywatności i kontrolowanie życia partnera

Uporczywe telefony i wiadomości mogą łączyć się z innymi naruszeniami, na przykład sprawdzaniem korespondencji, śledzeniem aktywności w internecie, logowaniem się na cudze konta albo rozpowszechnianiem informacji o życiu prywatnym. W podobnych sprawach znaczenie może mieć również naruszenie prywatności, zwłaszcza gdy sprawca sięga po cudze wiadomości, pocztę elektroniczną lub dane z telefonu.

Jeżeli zachowanie byłej żony polega na stałym sprawdzaniu, oskarżaniu, śledzeniu albo wymuszaniu informacji o życiu byłego małżonka, warto odróżnić zwykły konflikt od działań takich jak kontrolowanie i nękanie. Dla oceny prawnej ważne będzie to, czy działania są powtarzalne, niechciane i realnie ingerują w prywatność.

Utrudnianie kontaktów ojca z dzieckiem

Osobnym problemem jest utrudnianie kontaktów z dzieckiem. Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów niezależnie od władzy rodzicielskiej. Kontakty obejmują nie tylko spotkania, ale także rozmowy telefoniczne, korespondencję i komunikację elektroniczną.

Jeżeli kontakty nie są jeszcze uregulowane orzeczeniem sądu albo ugodą, ojciec może wystąpić do sądu opiekuńczego o ustalenie kontaktów. We wniosku warto określić konkretny harmonogram, na przykład dni i godziny rozmów telefonicznych, terminy spotkań, wakacje, ferie, święta oraz sposób odbierania i odprowadzania dziecka.

Jeżeli kontakty są już uregulowane, a drugi rodzic ich nie wykonuje albo wykonuje je niewłaściwie, można złożyć wniosek w trybie art. 598[15] Kodeksu postępowania cywilnego o zagrożenie nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku. Gdy naruszenia będą się powtarzać, możliwy jest kolejny wniosek o nakazanie zapłaty należnej sumy stosownie do liczby naruszeń.

Trzeba jednak pamiętać o ważnym ograniczeniu wynikającym z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego: sankcja pieniężna nie powinna obejmować sytuacji, w których niewykonywanie kontaktów wynika z zachowania dziecka niewywołanego przez osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje. W praktyce sąd bada więc, czy rodzic faktycznie utrudnia kontakt, czy problem wynika z innych okoliczności.

Więcej o podobnych działaniach w sprawach rodzinnych można przeczytać w omówieniu dotyczącym utrudniania kontaktów i egzekwowania orzeczeń sądu rodzinnego.

Czy można ograniczyć władzę rodzicielską albo kontakty matki?

Samo konfliktowe zachowanie byłej żony nie zawsze oznacza podstawę do ograniczenia władzy rodzicielskiej. Sąd rodzinny ingeruje przede wszystkim wtedy, gdy wymaga tego dobro dziecka. Jeżeli rodzic wykorzystuje dziecko do konfliktu, nastawia je przeciwko drugiemu rodzicowi, utrudnia relację z ojcem albo naraża dziecko na przewlekły stres, można rozważyć wniosek o zmianę sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej, ustalenie kontaktów, zobowiązanie rodziców do terapii rodzinnej lub udziału w poradnictwie.

W skrajnych przypadkach sąd może ograniczyć kontakty rodzica z dzieckiem, na przykład dopuścić spotkania tylko w obecności drugiego rodzica, kuratora albo innej osoby. Jeżeli kontakty poważnie zagrażają dobru dziecka lub je naruszają, sąd może ich zakazać. Takie rozstrzygnięcia wymagają jednak konkretnych dowodów, a nie tylko wzajemnych zarzutów między dorosłymi.

Jakie dowody zebrać do sprawy rodzinnej?

W sprawie o kontakty lub ich egzekwowanie szczególnie ważne są dowody pokazujące, że drugi rodzic nie wykonuje konkretnych ustaleń. Warto zachować wiadomości, w których matka odmawia rozmów lub spotkań, historię nieodebranych połączeń, potwierdzenia przyjazdu na kontakt, notatki z datami, a także korespondencję dotyczącą proponowanych terminów.

Jeżeli dziecko nie chce rozmawiać lub spotykać się z rodzicem, nie należy wywierać na nie presji ani nagrywać go w sposób konfliktujący. Lepiej wykazać sądowi, co zrobił każdy z rodziców, aby kontakt umożliwić i czy odmowa dziecka była samodzielna, czy wynikała z nastawiania przez drugiego rodzica.

FAQ

Co zrobić w pierwszej kolejności?

Najbezpieczniej rozdzielić dwa porządki: sprawę karną dotyczącą nękania oraz sprawę rodzinną dotyczącą kontaktów z dzieckiem. W sprawie karnej najważniejsze jest wykazanie uporczywości i skutków nękania. W sprawie rodzinnej najważniejsze jest dobro dziecka oraz konkretne dowody utrudniania kontaktów.

W praktyce warto przygotować krótkie pisemne wezwanie do zaprzestania kontaktów niezwiązanych z dzieckiem, ustalić neutralny kanał komunikacji w sprawach dziecka, zgromadzić dowody i rozważyć równoległe złożenie zawiadomienia oraz wniosku do sądu rodzinnego. Dalsze kroki zależą od skali zachowania, treści istniejących orzeczeń i tego, czy dziecko jest realnie wciągane w konflikt dorosłych.

Źródła

• Kodeks karny, art. 190a
• Kodeks wykroczeń, art. 107 oraz art. 24
• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 113-113[6]
• Kodeks postępowania cywilnego, art. 598[15]-598[22]
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 2022 r., SK 3/20