Likwidacja rolniczej spółdzielni produkcyjnej bez wpisu do KRS

W opisanym stanie faktycznym najważniejsze jest to, że dawna odpowiedź oparta na terminie do 31.12.2013 r. jest już nieaktualna. Obecnie trzeba wyjść od tego, że termin na zachowanie mocy dawnych wpisów był później zmieniany, a ostatecznie dotychczasowe wpisy w starych rejestrach utraciły moc 31 grudnia 2015 r. – wynika to z art. 9 ust. 2 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym w brzmieniu obowiązującym po nowelizacjach.

To oznacza, że dziś nie można już przyjmować, iż spółdzielnia „formalnie istnieje w starym rejestrze” i wystarczy nic nie robić. Taka koncepcja była związana z dawnym stanem prawnym i obecnie nie odpowiada rzeczywistości rejestrowej.

Co oznacza brak przerejestrowania spółdzielni do KRS

Jeżeli rolnicza spółdzielnia produkcyjna nie została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego, to po utracie mocy dawnego wpisu powstaje poważny problem z jej dalszym funkcjonowaniem w obrocie. Nie chodzi tylko o kwestie „formalności”, ale o możliwość wykazania istnienia podmiotu wobec banków, kontrahentów, urzędów i sądu.

Podstawą jest tu art. 9 ust. 2 i 3 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym. Przepisy te przewidywały czasowe zachowanie mocy dawnych wpisów wyłącznie do oznaczonej daty. Po jej upływie dawny wpis nie daje już podstawy do normalnego posługiwania się starym statusem rejestrowym.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że wszystkie stosunki majątkowe czy zobowiązania przestały istnieć. Jeżeli spółdzielnia miała nieruchomości, środki trwałe, wierzytelności, zobowiązania albo nierozliczone sprawy pracownicze czy podatkowe, to te kwestie nadal wymagają uporządkowania.

Kiedy spółdzielnia przechodzi w stan likwidacji

Zgodnie z art. 113 § 1 pkt 2 ustawy z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze, spółdzielnia przechodzi w stan likwidacji wskutek zmniejszenia się liczby członków poniżej liczby wskazanej w statucie lub w ustawie, jeżeli w terminie jednego roku nie zwiększy liczby członków do wymaganej wielkości.

Jeżeli więc liczba członków rolniczej spółdzielni produkcyjnej spadła poniżej ustawowego lub statutowego minimum i stan ten nie został usunięty w ciągu roku, to co do zasady pojawia się przesłanka przejścia w stan likwidacji. W praktyce trzeba jednak sprawdzić:

• jaką minimalną liczbę członków przewidywał statut,
• kiedy dokładnie nastąpił spadek liczby członków,
• czy podejmowano próby uzupełnienia składu,
• czy spółdzielnia faktycznie jeszcze działała.

W sprawach spółdzielczych bardzo dużo zależy od dokumentów. Sam ogólny opis sytuacji nie wystarcza do stwierdzenia, czy likwidacja „już nastąpiła”, czy tylko istniała podstawa do jej otwarcia.

Czy dziś można po prostu zlikwidować spółdzielnię niewpisaną do KRS

Co do zasady likwidacja podmiotu ujawnianego w rejestrze wymaga możliwości dokonania odpowiednich wpisów rejestrowych. Wynika to z konstrukcji art. 113 § 2, art. 114 oraz art. 122 pkt 1 ustawy – Prawo spółdzielcze, które zakładają zgłoszenie otwarcia likwidacji do Krajowego Rejestru Sądowego.

Dlatego w praktyce nie da się dziś przyjąć prostego schematu: „stary podmiot nie jest w KRS, więc normalnie przeprowadzamy likwidację poza rejestrem”. Taka droga jest co najmniej wątpliwa i zwykle niewystarczająca.

Jeżeli jednak istnieją zachowane dokumenty rejestrowe, statut, uchwały, dane członków i zarządu oraz możliwe jest wykazanie ciągłości podmiotu, trzeba rozważyć, czy sąd rejestrowy dopuści podjęcie działań zmierzających do uporządkowania statusu spółdzielni. Tego nie da się przesądzić abstrakcyjnie – znaczenie ma konkretny stan akt, praktyka danego wydziału KRS i kompletność dokumentacji.

Jakie obowiązki ma likwidator spółdzielni

Jeżeli likwidacja może zostać skutecznie uruchomiona, zastosowanie mają przepisy ustawy – Prawo spółdzielcze o likwidatorach.

Zgodnie z art. 119 § 1 ustawy – Prawo spółdzielcze likwidatorami są członkowie ostatniego zarządu, chyba że statut lub uchwała walnego zgromadzenia stanowi inaczej. Z kolei art. 120 § 1 i 2 tej ustawy przewiduje możliwość odwołania likwidatora oraz ustanowienia innej osoby w odpowiednim trybie.

Po wyznaczeniu likwidator powinien wykonać obowiązki z art. 122 ustawy – Prawo spółdzielcze, w szczególności:

• zgłosić do KRS wniosek o wpisanie otwarcia likwidacji, jeżeli nie zostało to jeszcze dokonane – art. 122 pkt 1,
• zawiadomić związek rewizyjny i Krajową Radę Spółdzielczą – art. 122 pkt 1,
• powiadomić banki finansujące oraz właściwe organy – art. 122 pkt 2,
• ogłosić otwarcie likwidacji i wezwać wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności w terminie 3 miesięcy od ogłoszenia – art. 122 pkt 3,
• sporządzić sprawozdanie finansowe na dzień otwarcia likwidacji oraz listę zobowiązań – art. 122 pkt 4,
• sporządzić plan finansowy likwidacji i plan zaspokojenia zobowiązań – art. 122 pkt 5.

W toku likwidacji spółdzielnia używa dotychczasowej nazwy z dodaniem oznaczenia „w likwidacji”. Wynika to z art. 121 ustawy – Prawo spółdzielcze.

Jeżeli interesuje Cię pokrewna procedura wykreślenia innego podmiotu działającego w środowisku rolniczym, zobacz także materiał o kółko rolnicze.

Co zrobić w praktyce krok po kroku

W obecnym stanie prawnym sensowna kolejność działań wygląda zwykle tak:

Jeżeli spółdzielnia faktycznie od lat nie działa, nie ma organów i nie ma pełnej dokumentacji, sprawa bywa bardziej zbliżona do prawnego „porządkowania pozostałości” niż do klasycznej likwidacji prowadzonej według modelu z ustawy. Wtedy trzeba ostrożnie ocenić, jakie działania są jeszcze realne i kto ma do nich legitymację.

Czy brak wpisu do KRS powoduje wygaśnięcie zobowiązań

Nie. Brak aktualnego wpisu rejestrowego nie oznacza sam przez się, że wygasły umowy, długi, należności, obowiązki podatkowe czy prawa do nieruchomości. Tego rodzaju skutków nie przewiduje art. 9 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym.

Jeżeli istnieje majątek spółdzielni, trzeba ustalić jego tytuł prawny i sposób dalszego rozliczenia. Jeżeli istnieją wierzyciele, ich roszczenia również nie znikają tylko dlatego, że dawny wpis utracił moc. W takich przypadkach liczy się nie tylko prawo spółdzielcze, ale też przepisy cywilne, podatkowe i ewidencyjne.

Jak ocenić, czy sprawa wymaga postępowania sądowego lub rejestrowego

To zależy od stanu faktycznego. W praktyce postępowanie przed sądem rejestrowym jest zwykle potrzebne wtedy, gdy:

• spółdzielnia ma nieruchomości ujawnione w księgach wieczystych,
• trzeba wykazać umocowanie likwidatora albo ostatniego zarządu,
• konieczne jest formalne zamknięcie bytu organizacyjnego,
• istnieją wierzyciele albo spór między członkami,
• urząd, bank lub notariusz żąda dokumentu potwierdzającego status podmiotu.

Natomiast gdy spółdzielnia od lat realnie nie działa, nie ma majątku i nie ma wierzycieli, analiza może prowadzić do wniosku, że głównym celem jest udokumentowanie braku aktywności i uporządkowanie pojedynczych pozostałych wpisów lub danych w urzędach. Tu nie ma jednego automatycznego schematu.

Przykłady

Poniżej dwa typowe warianty, w których podobny problem wygląda inaczej w praktyce.

FAQ

Czy spółdzielnia niewpisana do KRS nadal istnieje?

Nie można dziś opierać jej statusu na dawnym wpisie, bo utracił on moc. To jednak nie oznacza automatycznie, że wszystkie jej prawa i obowiązki majątkowe przestały istnieć.

Czy można nic nie robić?

Tylko wtedy, gdy po analizie okaże się, że nie ma majątku, wierzycieli, zaległości ani potrzeby podejmowania jakichkolwiek czynności wobec urzędów lub sądu. W wielu sprawach bierność powoduje później większe problemy.

Czy zmniejszenie liczby członków automatycznie otwiera likwidację?

Przesłanka wynika z art. 113 § 1 pkt 2 Prawa spółdzielczego, ale trzeba jeszcze ustalić daty, treść statutu i to, czy przez rok nie uzupełniono liczby członków. Sama informacja o spadku liczby członków nie wystarcza do pełnej oceny.

Kto może być likwidatorem?

Zasadniczo członkowie ostatniego zarządu, chyba że statut lub uchwała przewidują inaczej – zgodnie z art. 119 § 1 ustawy – Prawo spółdzielcze.

Czy brak wpisu do KRS powoduje, że długi spółdzielni wygasają?

Nie. Brak aktualnego wpisu rejestrowego nie usuwa sam przez się zobowiązań wobec wierzycieli ani obowiązków publicznoprawnych.

Źródła

• Ustawa z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze, w szczególności art. 113, art. 119–122.
• Ustawa z 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, w szczególności art. 9.
• Ustawa z 20 sierpnia 1997 r. – o Krajowym Rejestrze Sądowym – w zakresie zasad wpisów rejestrowych.