Nazwisko dziecka w Niemczech po ojcu

Nazwisko dziecka urodzonego w Niemczech, gdy ojciec jest Polakiem

W opisanej sytuacji znaczenie mają jednocześnie prawo niemieckie, obywatelstwo dziecka oraz okoliczność, że rodzice nie zawarli małżeństwa. Jeżeli matka jest obywatelką Niemiec, dziecko co do zasady nabywa obywatelstwo niemieckie z mocy § 4 Abs. 1 ustawy Staatsangehörigkeitsgesetz. Jeżeli ojciec jest obywatelem polskim, dziecko co do zasady nabywa również obywatelstwo polskie z mocy art. 14 pkt 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim.

Nie oznacza to jednak, że ojciec może samodzielnie zdecydować, że dziecko będzie nosiło jego nazwisko. W niemieckiej praktyce kluczowe są trzy kwestie: uznanie ojcostwa, władza rodzicielska oraz oświadczenie o nazwisku złożone przed niemieckim urzędem stanu cywilnego, czyli Standesamt.

Jeżeli planowane jest również małżeństwo albo rodzice rozważają skutki rodzinne w relacji polsko-niemieckiej, warto osobno przeanalizować małżeństwo polsko-niemieckie, ponieważ zawarcie małżeństwa może wpływać na nazwisko małżonków, nazwisko dziecka i późniejsze formalności w obu państwach.

Uznanie ojcostwa przed urodzeniem dziecka

Jeżeli rodzice nie są małżeństwem, ojcostwo nie wynika w Niemczech z samego związku partnerskiego. Zgodnie z § 1592 Nr. 2 Bürgerliches Gesetzbuch ojcem dziecka jest mężczyzna, który uznał ojcostwo. Uznanie ojcostwa wymaga skutecznego oświadczenia ojca na podstawie § 1594 Abs. 1 Bürgerliches Gesetzbuch oraz zgody matki na podstawie § 1595 Abs. 1 Bürgerliches Gesetzbuch.

Uznanie ojcostwa może nastąpić jeszcze przed narodzeniem dziecka. Wynika to wprost z § 1594 Abs. 4 Bürgerliches Gesetzbuch. W praktyce warto załatwić tę formalność przed porodem, ponieważ ułatwia to późniejsze ustalenie praw ojca, wpis w akcie urodzenia oraz rozmowę o nazwisku dziecka.

Jeżeli matka odmawia zgody na uznanie ojcostwa albo kwestionuje ojcostwo, konieczne może być postępowanie sądowe. W takim przypadku nie należy zakładać, że sam fakt biologicznego ojcostwa wystarczy do decydowania o nazwisku dziecka.

Władza rodzicielska a nazwisko dziecka w Niemczech

W niemieckim prawie rozstrzygające jest to, czy rodzice mają wspólną władzę rodzicielską. Jeżeli rodzice dziecka nie są małżeństwem, wspólna władza rodzicielska powstaje w przypadkach wskazanych w § 1626a Abs. 1 Bürgerliches Gesetzbuch, czyli przede wszystkim wtedy, gdy rodzice złożą oświadczenia o wspólnej władzy rodzicielskiej, zawrą małżeństwo albo sąd rodzinny powierzy im wspólną władzę rodzicielską.

Oświadczenia o wspólnej władzy rodzicielskiej mogą być złożone jeszcze przed urodzeniem dziecka, co wynika z § 1626b Abs. 2 Bürgerliches Gesetzbuch. Jeżeli takich oświadczeń nie ma i rodzice nie są małżeństwem, matce przysługuje władza rodzicielska na podstawie § 1626a Abs. 3 Bürgerliches Gesetzbuch.

Jeżeli matka nie chce zgodzić się na wspólną władzę rodzicielską, ojciec może wystąpić do niemieckiego sądu rodzinnego o jej przyznanie. Podstawą jest § 1626a Abs. 2 Bürgerliches Gesetzbuch. Sąd ocenia sprawę przez pryzmat dobra dziecka, dlatego znaczenie mają konkretne okoliczności: relacja ojca z dzieckiem, możliwość współpracy rodziców, brak przemocy, warunki opieki i stabilność sytuacji rodzinnej.

Jakie nazwisko może otrzymać dziecko?

Jeżeli rodzice mają wspólne nazwisko małżeńskie, dziecko otrzymuje to nazwisko na podstawie § 1616 Bürgerliches Gesetzbuch. Ten wariant nie dotyczy jednak rodziców, którzy nie są małżeństwem i nie mają wspólnego nazwiska rodzinnego.

Jeżeli rodzice nie mają wspólnego nazwiska, ale mają wspólną władzę rodzicielską, wybierają nazwisko dziecka przez oświadczenie złożone przed Standesamt. Zasada ta wynika z § 1617 Abs. 1 Bürgerliches Gesetzbuch. Po reformie niemieckiego prawa nazwiskowego obowiązującej od 1 maja 2025 r. rodzice mogą wybrać nazwisko jednego z rodziców albo nazwisko dwuczłonowe utworzone z nazwisk rodziców, z zachowaniem ustawowych ograniczeń co do liczby członów nazwiska.

Jeżeli władzę rodzicielską ma tylko matka, dziecko otrzymuje co do zasady nazwisko matki na podstawie § 1617a Abs. 1 Bürgerliches Gesetzbuch. Matka może jednak nadać dziecku nazwisko ojca za jego zgodą, jeżeli spełnione są warunki z § 1617a Abs. 2 Bürgerliches Gesetzbuch.

W praktyce oznacza to, że ojciec nie może jednostronnie wymusić nazwiska po ojcu, jeżeli nie ma wspólnej władzy rodzicielskiej i matka nie zgadza się na takie rozwiązanie. Może natomiast dążyć do wcześniejszego uznania ojcostwa, złożenia wspólnych oświadczeń o władzy rodzicielskiej oraz porozumienia w sprawie nazwiska.

Czy dziecko może dostać nazwisko byłego męża matki?

Trzeba rozróżnić dwie sytuacje. Jeżeli po rozwodzie matka nadal legalnie nosi nazwisko byłego męża, to w obrocie prawnym jest to jej własne aktualne nazwisko. Wtedy dziecko może otrzymać nazwisko matki, nawet jeżeli historycznie pochodzi ono z poprzedniego małżeństwa.

Inaczej wyglądałaby sytuacja, gdyby matka chciała nadać dziecku nazwisko osoby trzeciej, które nie jest jej aktualnym nazwiskiem prawnym. Niemieckie przepisy o nazwisku dziecka nie pozwalają rodzicom dowolnie wybrać nazwiska byłego małżonka matki tylko z przyczyn praktycznych. Wybór musi mieścić się w zasadach wynikających z § 1616, § 1617 albo § 1617a Bürgerliches Gesetzbuch.

Argument wygody, czyli to, że matka i starsze dziecko noszą takie samo nazwisko, może mieć znaczenie praktyczne, ale nie daje automatycznej przewagi prawnej. Przy sporze sądowym istotne będzie przede wszystkim dobro dziecka, stabilność jego sytuacji i więzi rodzinne, a nie wyłącznie komfort administracyjny jednego z rodziców.

Co, jeśli rodzice nie dojdą do porozumienia?

Jeżeli rodzice mają wspólną władzę rodzicielską, ale nie złożą zgodnego oświadczenia o nazwisku dziecka, zastosowanie ma § 1617 Abs. 2 Bürgerliches Gesetzbuch. Niemiecki sąd rodzinny może powierzyć prawo wyboru nazwiska jednemu z rodziców. Jeżeli wskazany rodzic nie złoży oświadczenia w terminie wyznaczonym przez sąd, dziecko otrzymuje nazwisko tego rodzica zgodnie z mechanizmem przewidzianym w § 1617 Bürgerliches Gesetzbuch.

Ojciec powinien wówczas przygotować argumenty, które nie ograniczają się do stwierdzenia, że dziecko powinno nosić nazwisko po ojcu. W praktyce znaczenie mogą mieć: więź ojca z dzieckiem, planowana wspólna opieka, podwójne obywatelstwo, łatwość identyfikacji dziecka w polskich dokumentach, tradycja rodzinna, relacje z rodzeństwem oraz to, czy nazwisko dwuczłonowe nie byłoby rozwiązaniem kompromisowym.

Jeżeli spór rodziców dotyczy także alimentów, kontaktów lub wykonywania władzy rodzicielskiej, warto pamiętać, że nazwisko dziecka nie przesądza o obowiązku alimentacyjnym. Szerzej ten problem omawia artykuł o tym, jak wygląda relacja między alimentami a nazwiskiem dziecka po uznaniu ojcostwa.

Prawo polskie a rejestracja nazwiska dziecka

Jeżeli dziecko ma obywatelstwo polskie, rodzice mogą chcieć wpisać niemiecki akt urodzenia do polskiego rejestru stanu cywilnego. Przy ocenie nazwiska w polskich dokumentach znaczenie mają przepisy polskiego Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

Zgodnie z art. 88 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy dziecko, co do którego istnieje domniemanie pochodzenia od męża matki, nosi nazwisko będące nazwiskiem obojga małżonków albo jednego z nich, zależnie od oświadczeń małżonków. W przypadku dziecka pozamałżeńskiego znaczenie ma art. 89 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który pozwala rodzicom przy uznaniu ojcostwa złożyć zgodne oświadczenia co do nazwiska dziecka.

Jeżeli dokument zagraniczny ma zostać wpisany do polskiego rejestru, stosuje się przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, w szczególności art. 104 tej ustawy dotyczący transkrypcji zagranicznego dokumentu stanu cywilnego. W konkretnych sprawach trzeba sprawdzić, czy brzmienie nazwiska nadane w Niemczech zostanie przeniesione do polskiego aktu bez potrzeby dodatkowych oświadczeń.

Co ojciec powinien zrobić krok po kroku?

1. Ustalić ojcostwo formalnie przez uznanie ojcostwa zgodnie z § 1592 Nr. 2, § 1594 Abs. 1 i § 1595 Abs. 1 Bürgerliches Gesetzbuch. Najlepiej zrobić to jeszcze przed porodem, ponieważ pozwala na to § 1594 Abs. 4 Bürgerliches Gesetzbuch.
2. Złożyć oświadczenie o wspólnej władzy rodzicielskiej na podstawie § 1626a Abs. 1 Nr. 1 Bürgerliches Gesetzbuch. Oświadczenie może być złożone przed urodzeniem dziecka zgodnie z § 1626b Abs. 2 Bürgerliches Gesetzbuch.
3. Uzgodnić nazwisko dziecka i złożyć odpowiednie oświadczenie przed Standesamt. Przy wspólnej władzy rodzicielskiej podstawą jest § 1617 Abs. 1 Bürgerliches Gesetzbuch.
4. Rozważyć nazwisko dwuczłonowe, jeżeli spór dotyczy tego, czy dziecko ma nosić nazwisko matki czy ojca. Po zmianach obowiązujących od 1 maja 2025 r. niemieckie prawo daje w tym zakresie szersze możliwości niż poprzednio.
5. W razie sporu skierować sprawę do sądu rodzinnego i oprzeć argumentację na dobru dziecka, a nie wyłącznie na konflikcie między rodzicami.

FAQ

Źródła

• § 1592 Nr. 2, § 1594 Abs. 1 i Abs. 4, § 1595 Abs. 1, § 1616, § 1617 Abs. 1 i Abs. 2, § 1617a Abs. 1 i Abs. 2, § 1626a Abs. 1, Abs. 2 i Abs. 3, § 1626b Abs. 2 Bürgerliches Gesetzbuch.
• § 4 Abs. 1 Staatsangehörigkeitsgesetz.
• Art. 10 Abs. 1 i Abs. 3 Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuche.
• Art. 14 pkt 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim.
• Art. 88 § 1 i art. 89 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 104 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego.