Odpłatność za DPS rodzica – kto i ile dopłaca oraz jak obniżyć opłatę

Jak ustala się odpłatność za pobyt w DPS

Zasady odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej określa ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 61 ust. 1 tej ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS są w następującej kolejności: Warto też sprawdzić, kto płaci za pobyt w DPS osoby z niepełnosprawnością.

1. mieszkaniec domu,
2. małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wynika, że mieszkaniec DPS wnosi opłatę w wysokości nie większej niż 70% swojego dochodu. Jeżeli ta kwota nie pokrywa pełnego średniego miesięcznego kosztu utrzymania w DPS, organ bada, czy dopłatę mogą ponosić osoby z rodziny wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2.

Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS ustala starosta albo marszałek województwa i ogłasza go w dzienniku urzędowym województwa na podstawie art. 60 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Dlatego koszt 6200 zł, 7000 zł czy inna kwota zależy od konkretnego domu i roku.

Kiedy dziecko osoby w DPS musi dopłacać

Nie każde dziecko osoby przebywającej w DPS musi płacić. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej małżonek, zstępni i wstępni wnoszą opłatę zgodnie z umową zawartą z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej albo centrum usług społecznych, a gdy nie dojdzie do zawarcia umowy – wysokość opłaty ustala organ w decyzji administracyjnej.

Przy ustalaniu tej opłaty organ musi stosować ustawowe limity. Co do zasady po wniesieniu opłaty osobie zobowiązanej powinien pozostać dochód nie niższy niż 300% odpowiedniego kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Aktualne kryteria dochodowe określa rozporządzenie Rady Ministrów wydane na podstawie art. 9 ustawy o pomocy społecznej. Od 1 stycznia 2025 r. kryterium dochodowe wynosi:

• 1010 zł – dla osoby samotnie gospodarującej,
• 823 zł – dla osoby w rodzinie.

Oznacza to, że próg 300% wynosi odpowiednio:

• 3030 zł – dla osoby samotnie gospodarującej,
• 2469 zł – dla osoby w rodzinie.

Jeżeli brat nie przekracza właściwego progu albo po zapłacie opłaty spadłby poniżej tego poziomu, OPS nie powinien obciążać go dopłatą.

Czy OPS może przerzucić na jedną osobę całą brakującą kwotę

Tak, ale nie automatycznie i nie wyłącznie dlatego, że druga osoba z rodzeństwa została zwolniona. Jeżeli tylko jedna osoba spośród zobowiązanych spełnia ustawowe warunki dochodowe, organ może ustalić wobec niej wyższą opłatę, jednak nadal musi przestrzegać ograniczeń z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej oraz prawidłowo ustalić dochód.

W praktyce oznacza to, że OPS nie może przyjąć zasady: „brat nie płaci, więc siostra pokrywa wszystko”, bez zbadania:

• jaki jest Twój dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3–13 ustawy o pomocy społecznej,
• czy wystąpił dochód jednorazowy lub dochód uzyskany,
• czy po ustaleniu opłaty pozostanie Ci ustawowo chroniony poziom dochodu,
• czy zachodzą podstawy do zwolnienia z opłaty na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

Jeżeli Twoja sprawa dotyczy kilku dzieci albo sporu między rodzeństwem, pomocne mogą być także materiały o DPS przez wnuczkę oraz o zmuszeniu do udziału w kosztach DPS.

Sprzedaż mieszkania a dochód do celów odpłatności za DPS

Kluczowe znaczenie ma definicja dochodu z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej oraz zasady liczenia dochodu jednorazowego z art. 8 ust. 11 tej ustawy. Zgodnie z art. 8 ust. 11 jednorazowy dochód przekraczający pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, chyba że dotyczy okresu, na jaki został uzyskany.

W praktyce OPS często uznaje środki ze sprzedaży mieszkania za dochód jednorazowy i dolicza 1/12 tej kwoty do miesięcznego dochodu przez rok. To właśnie może prowadzić do nagłego podwyższenia opłaty.

Przykładowo: jeżeli po odliczeniu kosztów uzyskano 180 000 zł, organ może doliczać 15 000 zł miesięcznie przez 12 miesięcy. Taki sposób liczenia bywa stosowany, ale w konkretnej sprawie trzeba jeszcze ocenić charakter uzyskanych środków i cel ich przeznaczenia.

Kiedy sprzedaż mieszkania nie powinna zwiększać odpłatności

To zależy od stanu faktycznego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że nie każda kwota uzyskana ze sprzedaży nieruchomości powinna być mechanicznie traktowana jako dochód podlegający uwzględnieniu przy świadczeniach i odpłatności z pomocy społecznej. Szczególne znaczenie ma sytuacja, gdy środki zostały przeznaczone na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych, a nie na swobodne zwiększenie majątku.

Jeżeli sprzedałaś jedyne mieszkanie i środki zostały wydane albo są bezpośrednio przeznaczone na zakup innego lokalu, budowę domu, spłatę ceny nowego mieszkania lub podobny cel mieszkaniowy, warto to wykazać dokumentami. W takiej sytuacji można żądać ponownej oceny, czy OPS prawidłowo zaliczył całość tej kwoty do dochodu.

Najlepiej przedstawić:

• akt notarialny sprzedaży,
• umowę przedwstępną albo deweloperską,
• akt notarialny zakupu nowego lokalu,
• potwierdzenia przelewów,
• dokumenty pokazujące, że chodziło o zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych.

Jakie dokumenty są ważne przy ponownym przeliczeniu opłaty

W sprawie o odpłatność za DPS duże znaczenie mają nie tylko dochody, ale też koszty i szczególne okoliczności życiowe. Warto dołączyć:

• decyzję lub projekt umowy dotyczącej nowej wysokości opłaty,
• dokumenty dochodowe z ostatnich miesięcy,
• rozliczenie środków ze sprzedaży mieszkania,
• rachunki za leczenie, rehabilitację, leki i opiekę,
• dokumenty dotyczące kredytu mieszkaniowego, czynszu, alimentów lub innych stałych obciążeń,
• orzeczenia o niepełnosprawności, zaświadczenia lekarskie i dokumenty rodzinne.

Jeżeli problem dotyczy także relacji między majątkiem rodzinnym a opłatą za dom pomocy, zobacz również materiał o opłatach DPS a mieszkaniu.

Wniosek o częściowe albo całkowite zwolnienie z opłaty

Podstawą jest art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem osoby wnoszące opłatę za pobyt mieszkańca w DPS można zwolnić częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności gdy występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza:

• długotrwała choroba,
• bezrobocie,
• niepełnosprawność,
• śmierć członka rodziny,
• straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych,
• utrzymywanie się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia,
• ponoszenie opłat za pobyt innych członków rodziny w placówkach całodobowych, leczniczych lub rehabilitacyjnych,
• inne szczególnie uzasadnione sytuacje życiowe i rodzinne.

Katalog z art. 64 ma charakter otwarty. To ważne, bo można powołać także inne okoliczności, np. konieczność zabezpieczenia własnego miejsca zamieszkania, wysokie koszty leczenia, spłatę zobowiązań związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi czy opiekę nad osobą zależną.

Wniosek najlepiej złożyć na piśmie i szczegółowo opisać:

• jaką opłatę ustalono,
• dlaczego jej wysokość jest dla Ciebie nadmierna,
• jakie są Twoje miesięczne dochody i wydatki,
• jakie wyjątkowe okoliczności przemawiają za zwolnieniem.

W podobnych sprawach przydatny bywa także materiał o zwolnieniu z opłat DPS oraz o kosztach pobytu DPS.

Umowa z OPS czy decyzja administracyjna

Najpierw OPS zwykle proponuje zawarcie umowy określającej wysokość opłaty na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 61 ust. 2 pkt 2 tej ustawy. Jeżeli nie wyrazisz zgody na zaproponowaną kwotę, brak podpisu nie zamyka sprawy – organ może ustalić odpłatność w decyzji administracyjnej.

Nie warto podpisywać umowy bez analizy wyliczeń, jeżeli masz zastrzeżenia co do sposobu ustalenia dochodu albo nie uwzględniono Twojej sytuacji życiowej. Lepiej złożyć pisemne stanowisko i żądać wyjaśnienia podstaw wyliczenia.

Jak odwołać się od decyzji o odpłatności za DPS

Jeżeli otrzymałaś decyzję administracyjną, przysługuje od niej odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Termin wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji – wynika to z art. 129 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

W odwołaniu warto podnieść konkretnie:

• błędne ustalenie dochodu,
• nieprawidłowe rozliczenie dochodu jednorazowego z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej,
• pominięcie dokumentów dotyczących przeznaczenia środków ze sprzedaży mieszkania,
• nieuwzględnienie przesłanek zwolnienia z art. 64 ustawy o pomocy społecznej,
• brak pełnego uzasadnienia decyzji i brak wyjaśnienia sposobu obliczenia opłaty.

Jeżeli decyzja SKO będzie niekorzystna, możliwa jest jeszcze skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, co do zasady w terminie 30 dni od doręczenia decyzji, zgodnie z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Tabela: kto płaci za DPS i na jakiej podstawie

Co warto zrobić w praktyce

Jeżeli po sprzedaży mieszkania dostałaś nowe wyliczenie opłaty, działaj od razu. Najbezpieczniej:

1. zażądaj na piśmie szczegółowego wyliczenia, z jakich danych OPS skorzystał,
2. ustal, czy otrzymałaś już decyzję administracyjną, czy dopiero projekt umowy,
3. złóż wyjaśnienia dotyczące sprzedaży mieszkania i sposobu wykorzystania pieniędzy,
4. złóż wniosek o częściowe albo całkowite zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej,
5. w razie decyzji – pilnuj 14-dniowego terminu na odwołanie.

Podsumowanie

Sama sprzedaż mieszkania nie oznacza jeszcze, że OPS zawsze prawidłowo obciąży Cię całą brakującą kwotą za pobyt rodzica w DPS. Organ musi zastosować konkretne przepisy ustawy o pomocy społecznej, prawidłowo ustalić dochód, ocenić charakter środków ze sprzedaży i uwzględnić przesłanki zwolnienia z opłaty.

Jeżeli środki ze sprzedaży zostały przeznaczone na własne cele mieszkaniowe albo Twoja sytuacja życiowa uzasadnia ulgę, możesz skutecznie domagać się ponownego przeliczenia opłaty, częściowego zwolnienia albo uchylenia niekorzystnej decyzji.

FAQ

Czy OPS może ustalić dopłatę bez mojej zgody?

Tak. Jeżeli nie dojdzie do zawarcia umowy, organ może wydać decyzję administracyjną na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Taka decyzja podlega odwołaniu.

Ile czasu mam na odwołanie od decyzji?

14 dni od doręczenia decyzji – zgodnie z art. 129 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Czy brak podpisu pod umową oznacza, że nie będę płacić?

Nie. Brak podpisu nie kończy sprawy. OPS może wtedy wydać decyzję ustalającą wysokość opłaty.

Czy każde pieniądze ze sprzedaży mieszkania są liczone jako dochód?

Nie zawsze. To zależy od konkretnego stanu faktycznego, w szczególności od tego, czy środki realnie zwiększyły Twoją swobodę finansową, czy zostały przeznaczone na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych.

Czy można zostać całkowicie zwolnionym z opłaty za DPS rodzica?

Tak, jeżeli zachodzą przesłanki z art. 64 ustawy o pomocy społecznej i odpowiednio je udokumentujesz. Zwolnienie może być całkowite albo częściowe.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – ISAP.

2. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego – ISAP.

3. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – ISAP.

4. Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej obowiązujące od 1 stycznia 2025 r.