Odpłatność za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej, jak obliczana jest wysokość dopłaty i czy można ją obniżyć

Podstawa prawna ustalania opłat za DPS

Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej koszt pobytu w DPS ponosi kolejno:

1. mieszkaniec domu do wysokości 70% swojego dochodu,

2. małżonek, zstępni i wstępni – jeśli przekraczają określone progi dochodowe,

3. gmina kierująca do DPS.

Jeżeli 70% dochodu mieszkańca nie pokrywa kosztów, organ może obciążyć pozostałych członków rodziny, o ile spełniają ustawowe kryteria. Progiem podstawowym jest 300% kryterium dochodowego. Osoba, która go nie przekracza, nie może zostać zobowiązana do żadnej dopłaty.

Dochód a ustalenie odpłatności członka rodziny

Ustawa szczegółowo wskazuje, ile członek rodziny powinien płacić. Jeżeli jego dochód przekracza 300% kryterium, OPS może nałożyć opłatę, ale musi pozostawić tej osobie co najmniej 300% kryterium na własne potrzeby.

Od 1 stycznia 2025 r. kryteria wynoszą:

• 1010 zł dla osoby samotnie gospodarującej,

• 823 zł dla osoby w rodzinie.

Trzykrotność tych kwot to odpowiednio 3030 zł oraz 2469 zł. Jeżeli dochód członka rodziny jest niższy, nie płaci on nic – jak w przypadku Twojego brata.

Dlaczego OPS podwyższył opłatę po sprzedaży mieszkania

Sprzedaż nieruchomości jest dla celów ustawy traktowana jako uzyskanie dochodu, ponieważ środki ze sprzedaży nie są objęte wyłączeniem.

Zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej jednorazowy dochód przekraczający pięciokrotność kryterium dochodowego rozlicza się na 12 miesięcy. Oznacza to, że uzyskana kwota jest dzielona na 12 części, a każda część traktowana jest jak miesięczny dochód.

Przykład: przy sprzedaży mieszkania za 200 000 zł OPS dolicza ok. 16 667 zł miesięcznie do dochodu przez cały rok. Taki wzrost dochodu powoduje, że przekraczasz próg 300% kryterium, a OPS uznał, że możesz pokrywać całą brakującą kwotę.

Kiedy środki ze sprzedaży mieszkania nie są dochodem

Sądy administracyjne wypracowały ważną zasadę: jeżeli pieniądze ze sprzedaży mieszkania są przeznaczone na zakup nowego mieszkania na własne cele mieszkaniowe, nie należy traktować ich jako dochodu.

Warunki:

• sprzedane mieszkanie było jedynym lokalem mieszkalnym,

• środki są lub będą wydane na nowe mieszkanie,

• istnieją dokumenty potwierdzające cel mieszkaniowy (np. umowa przedwstępna, akt notarialny, umowa rezerwacyjna).

Jeśli tak jest w Twojej sytuacji, powinnaś niezwłocznie poinformować OPS i złożyć stosowne dowody. Mogłoby to spowodować ponowne wyliczenie opłaty, prawdopodobnie z obniżeniem jej do wcześniejszego poziomu.

Możliwość negocjacji wysokości opłaty

Nawet jeżeli środki ze sprzedaży nie zostały przeznaczone na cel mieszkaniowy, OPS powinien brać pod uwagę Twoje realne możliwości finansowe, a nie tylko „suchy” dochód. Ustawa pozostawia tu organowi pewną uznaniowość.

Możesz więc przedstawić argumenty dotyczące:

• stałych kosztów utrzymania,

• wydatków zdrowotnych,

• zadłużeń lub zobowiązań,

• niskich bieżących dochodów,

• konieczności zabezpieczenia środków na własne utrzymanie w kolejnych latach.

Takie informacje mogą uzasadniać obniżenie kwoty dopłaty.

Wniosek o całkowite lub częściowe zwolnienie z opłaty

Art. 64 ustawy umożliwia wystąpienie z wnioskiem o częściowe lub całkowite zwolnienie z opłaty. Przesłanki obejmują m.in.:

• długotrwałą chorobę,

• niepełnosprawność,

• samotne wychowywanie dziecka,

• trudną sytuację życiową,

• nadzwyczajne obciążenia finansowe.

Katalog jest otwarty, co oznacza, że możesz powołać się także na inne wyjątkowe okoliczności.

Odwołanie od decyzji albo odmowa podpisania umowy

Jeśli pismo z OPS ma formę decyzji administracyjnej, możesz w ciągu 14 dni złożyć odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Jeżeli otrzymałaś projekt nowej umowy – możesz jej nie podpisywać i złożyć zastrzeżenia. OPS i tak wyda decyzję, od której również przysługuje Ci odwołanie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz.U. 2004 nr 64 poz. 593