Czy opiekun prawny płaci za DPS rodzica?

Czy opiekun prawny musi płacić za pobyt matki w DPS?

Co do zasady nie dlatego, że jest opiekunem prawnym. Sam fakt ustanowienia opieki nad osobą ubezwłasnowolnioną nie stanowi odrębnej podstawy do obciążenia opiekuna kosztami domu pomocy społecznej. Obowiązki opiekuna wynikają przede wszystkim z troski o osobę i majątek podopiecznego oraz z nadzoru sądu opiekuńczego, a nie z automatycznego przejęcia kosztów utrzymania w DPS.

Podstawą prawną umieszczenia w DPS jest art. 54 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu i której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Powiązanym zagadnieniem jest ślub z osobą zobowiązaną do opłat za DPS.

Z kolei decyzję o skierowaniu do DPS i decyzję ustalającą opłatę wydaje właściwy organ gminy na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. To właśnie ta decyzja oraz ewentualna umowa z członkami rodziny określają, kto i w jakiej wysokości ponosi odpłatność.

Kto płaci za DPS według obowiązujących przepisów?

Zasady odpłatności określa art. 61 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą w następującej kolejności:

Obecnie członkowie rodziny są zobowiązani do ponoszenia opłaty, jeżeli ich dochód przekracza ustawowo określony próg, a po wniesieniu opłaty musi im pozostać co najmniej 300% właściwego kryterium dochodowego. Wynika to wprost z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.

Jeżeli chce Pani szerzej porównać sytuacje rodzinne związane z odpłatnością, zobacz również: opłaty DPS a mieszkanie.

Znaczenie kryterium dochodowego przy odpłatności

W sprawach DPS kluczowe znaczenie ma nie sam stopień pokrewieństwa czy funkcja opiekuna, ale rzeczywista sytuacja dochodowa osoby, którą organ chce obciążyć opłatą. Kryteria dochodowe w pomocy społecznej określa art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a ich konkretna wysokość jest aktualizowana w rozporządzeniu Rady Ministrów wydawanym na podstawie art. 9 tej ustawy.

Dlatego w praktyce trzeba zawsze sprawdzić, jakie kryterium obowiązuje w dniu wydania lub zmiany decyzji oraz jaki dochód organ przyjął do obliczeń. W takich sprawach istotne są m.in. liczba osób w rodzinie, źródła dochodu, alimenty, koszty leczenia, niepełnosprawność czy utrzymanie innych osób zależnych.

Czy bycie opiekunem prawnym daje zwolnienie z opłat?

Nie. Ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje automatycznego zwolnienia z odpłatności tylko dlatego, że ktoś został ustanowiony opiekunem prawnym osoby ubezwłasnowolnionej. Jeżeli opiekun jest jednocześnie córką albo synem mieszkańca DPS, to organ ocenia go jako zstępnego w rozumieniu art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, a nie przez pryzmat samej funkcji opiekuna.

Inaczej mówiąc: można być zobowiązanym do dopłaty nie jako opiekun prawny, lecz jako dziecko mieszkańca DPS — pod warunkiem spełnienia ustawowych przesłanek dochodowych i wydania właściwej decyzji lub zawarcia umowy dotyczącej odpłatności.

Kiedy można domagać się zwolnienia z opłaty za DPS?

Możliwość całkowitego lub częściowego zwolnienia z opłaty przewiduje art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Organ może zwolnić osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty na jej wniosek, w szczególności gdy występują uzasadnione okoliczności, takie jak długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, utrzymywanie się z jednego świadczenia lub ponoszenie opłat za pobyt innych członków rodziny w placówkach całodobowych.

Przepis ma charakter ocenny, ale nie dowolny. Trzeba wykazać okoliczności faktyczne i dołączyć dokumenty: decyzje o świadczeniach, zaświadczenia o dochodach, dokumentację medyczną, rachunki za leczenie, potwierdzenia kosztów utrzymania czy informacje o zadłużeniu.

W praktyce warto złożyć nie tylko sam wniosek o zwolnienie, ale również wniosek o zmianę decyzji ustalającej odpłatność, jeżeli pogorszyła się sytuacja finansowa lub rodzinna. Jeżeli temat dotyczy pełnego umorzenia, pomocny może być także materiał: zwolnienie z opłat DPS.

Czy dzieci opiekuna prawnego mogą zostać obciążone opłatą?

W typowej sytuacji opisanej w pytaniu — nie. Obowiązek odpłatności obciąża małżonka oraz zstępnych mieszkańca DPS przed jego wstępnymi, zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Dzieci mieszkańca DPS są więc zstępnymi pierwszego stopnia, a wnuki są dalszymi zstępnymi.

Jeżeli żyją dzieci mieszkańca i to one są kręgiem osób badanych przez organ, wnuki co do zasady nie powinny być obciążane zamiast nich. Wnuki mogą pojawić się w analizie dopiero w szczególnych sytuacjach, gdy wynika to z konkretnego stanu faktycznego i interpretacji kręgu zstępnych po wyczerpaniu bliższych zobowiązanych. W praktyce najczęściej organ w pierwszej kolejności bada dochody dzieci, a nie wnuków.

Jeżeli chcesz porównać tę sytuację z przypadkiem dalszego krewnego, zobacz: DPS przez wnuczkę.

Co z pozostałym rodzeństwem, które ma wyższe dochody?

Jeżeli kilkoro dzieci spełnia przesłanki dochodowe, organ może ustalać odpłatność wobec każdego z nich odrębnie, z uwzględnieniem ich indywidualnej sytuacji. Nie ma zasady, że jeden zstępny będący opiekunem prawnym automatycznie przejmuje obowiązek pozostałych albo że pozostali zostają z tego powodu zwolnieni.

Wysokość obciążenia powinna wynikać z przepisów, sytuacji dochodowej oraz dokumentów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym. Jeżeli rodzeństwo ma różne dochody i różne obciążenia rodzinne, odpłatność może być zróżnicowana.

Jak wygląda procedura ustalania i zmiany odpłatności?

W praktyce sprawa najczęściej przebiega w kilku etapach:

1. organ gminy prowadzi wywiad środowiskowy i zbiera dane o dochodach,
2. ustala średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS,
3. wydaje decyzję o skierowaniu i decyzję ustalającą odpłatność albo proponuje zawarcie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej,
4. w razie zmiany sytuacji strony można żądać zmiany decyzji,
5. od niekorzystnej decyzji przysługuje odwołanie na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Od decyzji organu pierwszej instancji przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, na podstawie art. 127 § 1 i art. 129 § 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

Jeżeli sprawa dotyczy osoby ubezwłasnowolnionej i kosztów domu opieki, warto porównać także: koszty pobytu DPS.

Jakie wnioski wynikają z opisanej sytuacji?

Jeżeli zostanie Pani opiekunem prawnym matki, to sam ten fakt nie zwolni Pani z opłaty, ale też nie stworzy nowego obowiązku płatności. O tym, czy będzie Pani nadal zobowiązana do dopłaty, zdecyduje to, czy jako córka spełnia Pani przesłanki z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej oraz jaka jest treść obowiązującej decyzji administracyjnej lub umowy.

Jeżeli Pani sytuacja finansowa uzasadnia ulgę, może Pani złożyć wniosek o częściowe albo całkowite zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast Pani dzieci nie powinny zostać automatycznie wezwane do płacenia tylko dlatego, że Pani byłaby zwolniona lub że pełni Pani funkcję opiekuna prawnego. Taka ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego i kręgu osób zobowiązanych, ale w opisanym układzie pierwszeństwo mają dzieci mieszkanki DPS.

FAQ

Czy opiekun prawny odpowiada za DPS z własnej kieszeni?

Nie automatycznie. Sama funkcja opiekuna prawnego nie tworzy obowiązku zapłaty. Odpłatność wynika z art. 61 ustawy o pomocy społecznej i zależy od tego, czy dana osoba należy do kręgu zobowiązanych oraz spełnia kryteria dochodowe.

Czy można zostać całkowicie zwolnionym z opłat za DPS?

Tak, ale na wniosek i po wykazaniu szczególnych okoliczności. Podstawę stanowi art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Potrzebne są dokumenty potwierdzające sytuację życiową i finansową.

Czy wnuki płacą za pobyt babci w DPS?

Zwykle nie, jeżeli żyją dzieci mieszkanki DPS i to one są zstępnymi bliższego stopnia. Każda sprawa wymaga jednak oceny konkretnego stanu faktycznego i treści decyzji organu.

Ile mieszkaniec DPS oddaje ze swojego dochodu?

Nie więcej niż 70% dochodu. Wynika to z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Czy od decyzji o odpłatności można się odwołać?

Tak. Odwołanie składa się w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, na zasadach z art. 127 § 1 i art. 129 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Źródła

• art. 8 ust. 1, art. 9, art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1-2, art. 61 ust. 1-2, art. 64, art. 103 ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm.)
• art. 127 § 1 oraz art. 129 § 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572)