Szkoła zawodowa a staż emerytalny w ZUS

Czy nieukończona szkoła zawodowa liczy się do emerytury?

Co do zasady sama nauka w szkole zawodowej, zwłaszcza nieukończonej, nie jest okresem składkowym ani nieskładkowym przy ustalaniu prawa do emerytury. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie przewiduje zaliczania zasadniczej szkoły zawodowej jako okresu nauki do stażu emerytalnego.

Inaczej należy ocenić sytuację, gdy uczeń szkoły przyzakładowej albo zasadniczej szkoły zawodowej był jednocześnie zatrudniony jako młodociany albo odbywał praktyczną naukę zawodu na podstawie indywidualnej umowy z zakładem pracy. W takim przypadku przedmiotem oceny nie jest samo uczęszczanie do szkoły, lecz zatrudnienie lub nauka zawodu wykonywana w warunkach przewidzianych przez przepisy obowiązujące w danym czasie.

Jeżeli okres przypadał przed 15 listopada 1991 r., podstawowe znaczenie ma art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten pozwala zaliczyć do okresów składkowych okresy zatrudnienia młodocianych na obszarze Państwa Polskiego na warunkach określonych w przepisach obowiązujących przed 1 stycznia 1975 r. Jeżeli natomiast chodzi o okresy, za które dana osoba podlegała ubezpieczeniom społecznym jako pracownik, zastosowanie może mieć art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy.

Dlaczego ZUS odmawia zaliczenia okresu nauki?

ZUS może odmówić zaliczenia okresu, jeżeli z przedstawionych dokumentów wynika jedynie uczęszczanie do szkoły, a nie zatrudnienie. Sam fakt, że szkoła działała przy zakładzie pracy, nie zawsze wystarcza. Kluczowe jest wykazanie, że uczeń był objęty stosunkiem pracy, umową o naukę zawodu, przygotowaniem zawodowym młodocianych albo inną formą zatrudnienia przewidzianą przez ówczesne przepisy.

Nie oznacza to jednak, że nieukończenie szkoły automatycznie zamyka sprawę. Jeżeli przez określony czas istniał stosunek zatrudnienia młodocianego, a zakład pracy odprowadzał składki albo nie miał obowiązku ich opłacania według przepisów obowiązujących w tamtym okresie, okres ten może być oceniany jako składkowy. Problemem dowodowym jest najczęściej brak pełnej dokumentacji.

Warto odróżnić staż emerytalny od pracowniczego stażu pracy, np. dla urlopu wypoczynkowego. Art. 155 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy przewiduje zaliczenie ukończonej zasadniczej lub równorzędnej szkoły zawodowej do okresu pracy w zakresie uprawnień pracowniczych, ale nie jest to ta sama regulacja, która decyduje o okresach składkowych w ZUS. Przy ukończonej szkole zasadniczej pomocne może być omówienie sprawy takiej jak szkoła górnicza w stażu, natomiast przy rozróżnieniu typów szkół warto porównać także inne formy szkół w stażu emerytalnym.

Jakie dokumenty mogą pomóc w sporze z ZUS?

W postępowaniu przed ZUS znaczenie mają przede wszystkim dokumenty. Zgodnie z § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe środkiem dowodowym potwierdzającym okresy zatrudnienia są w szczególności świadectwa pracy, zaświadczenia płatników składek lub inne dokumenty wystawione przez pracodawcę, a także legitymacja ubezpieczeniowa.

W praktyce przy szkołach przyzakładowych warto szukać zwłaszcza:

Jeżeli zakład pracy już nie istnieje, trzeba ustalić jego następcę prawnego albo archiwum przechowujące dokumentację osobową i płacową. Pomocne może być zapytanie do właściwego oddziału ZUS, archiwum państwowego, urzędu marszałkowskiego, dawnego organu prowadzącego szkołę albo podmiotu, który przejął majątek zakładu.

Jeżeli w czasie nauki była wykonywana faktyczna praca na rzecz zakładu, należy sprawdzić, czy nie można wykazać stosunku pracy ucznia także innymi dokumentami. Zbliżone problemy dowodowe omawia sprawa dotycząca tego, jak traktowana jest praca w trakcie nauki w stażu.

Odwołanie od decyzji ZUS

Jeżeli ZUS wyda decyzję odmawiającą zaliczenia okresu do stażu emerytalnego, ubezpieczony może się odwołać. Podstawą jest art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do właściwego sądu. Zgodnie z art. 477⁹ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego odwołanie wnosi się na piśmie do organu rentowego, który wydał decyzję, w terminie miesiąca od dnia doręczenia odpisu decyzji.

W odwołaniu trzeba wskazać, z czym się nie zgadzamy, jakiego rozstrzygnięcia żądamy i jakie dowody potwierdzają zatrudnienie. Warto zażądać zaliczenia konkretnego okresu, np. od dnia rozpoczęcia nauki zawodu do dnia rozwiązania umowy albo zakończenia praktycznego przygotowania zawodowego. Do odwołania należy dołączyć kopie dokumentów, a jeżeli ich nie ma, wskazać, gdzie mogą się znajdować.

W orzecznictwie podkreśla się, że dla zaliczenia nauki zawodu konieczne jest wykazanie zatrudnienia młodocianego na warunkach przewidzianych przez przepisy, a nie samo uczęszczanie do szkoły. Takie stanowisko wyrażono m.in. w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 czerwca 2006 r., sygn. III AUa 250/05, oraz w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 czerwca 2006 r., sygn. III AUa 457/05.

FAQ

Podsumowanie

Stanowisko ZUS jest prawidłowe tylko wtedy, gdy z dokumentów wynika wyłącznie nieukończona nauka w szkole zawodowej. Jeżeli jednak w okresie nauki istniała umowa o naukę zawodu, zatrudnienie młodocianego albo faktyczny stosunek pracy potwierdzony dokumentami, sprawę warto przeanalizować ponownie. Nieukończenie szkoły nie powinno być jedynym argumentem przesądzającym o odmowie, gdy sporny okres można wykazać jako okres zatrudnienia.

Źródła

• Art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust. 2 pkt 3 oraz art. 7 pkt 9 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
• Art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Art. 477⁹ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 155 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
• § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 czerwca 2006 r., sygn. III AUa 250/05.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 czerwca 2006 r., sygn. III AUa 457/05.