Praca podczas studiów a okresy składkowe w ZUS

Czy studia liczą się do emerytury?

Tak, ale nie jako okres składkowy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz przy obliczaniu ich wysokości uwzględnia się okresy składkowe i nieskładkowe.

Podstawą zaliczenia studiów jest art. 7 pkt 9 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że okresami nieskładkowymi są okresy nauki w szkole wyższej na jednym kierunku, pod warunkiem ukończenia tej nauki, w wymiarze określonym w programie studiów.

Oznacza to, że ZUS bada przede wszystkim trzy elementy: czy była to szkoła wyższa, czy nauka dotyczyła jednego kierunku oraz czy studia zostały ukończone. Nie ma natomiast decydującego znaczenia, czy studia były stacjonarne, niestacjonarne, wieczorowe czy zaoczne. Dla ZUS istotny jest programowy czas trwania studiów.

W praktyce przy innych typach szkół w stażu zasady mogą być odmienne, dlatego nie należy automatycznie przenosić reguł dotyczących szkoły wyższej na studium, szkołę policealną czy kurs zawodowy.

Studia jako okres nieskładkowy a wysokość emerytury

Okres nieskładkowy nie jest tym samym co okres składkowy. Okresy składkowe to przede wszystkim okresy ubezpieczenia, np. zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, wskazane w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Okresy nieskładkowe, w tym studia wyższe, są wymienione w art. 7 tej ustawy.

Na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS okresy nieskładkowe uwzględnia się w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. Ograniczenie to ma znaczenie zwłaszcza przy ustalaniu stażu emerytalnego i przy ustalaniu kapitału początkowego.

Dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. emerytura jest zasadniczo obliczana według art. 25 i art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, czyli na podstawie kwoty składek, zwaloryzowanego kapitału początkowego i środków uwzględnianych na subkoncie, podzielonych przez średnie dalsze trwanie życia. Same lata studiów nie działają więc tak jak lata opłacania składek, ale mogą mieć znaczenie dla kapitału początkowego, jeżeli przypadały przed 1 stycznia 1999 r., oraz dla ustalenia prawa do minimalnej emerytury.

Minimalna emerytura zależy m.in. od posiadania odpowiedniego stażu. Art. 87 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przewiduje gwarancję podwyższenia świadczenia do kwoty najniższej emerytury po spełnieniu warunków dotyczących okresów składkowych i nieskładkowych, które wynoszą co do zasady 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn.

Praca podczas studiów a okresy składkowe

Jeżeli w czasie studiów student pracował na podstawie umowy o pracę, okres zatrudnienia jest okresem składkowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Taki okres jest dla ubezpieczonego korzystniejszy niż okres nieskładkowy, ponieważ wiąże się z opłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne.

Nie można jednak zaliczyć tego samego czasu dwa razy: raz jako okresu pracy i drugi raz jako okresu studiów. Art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowi, że jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe zbiegają się w czasie, przy ustalaniu prawa do świadczeń uwzględnia się okres korzystniejszy.

W praktyce, jeżeli studentka lub student w trakcie studiów pracuje na etacie, ZUS potraktuje pokrywający się czas przede wszystkim jako okres składkowy. Natomiast te części programowego okresu studiów, które nie pokrywają się z zatrudnieniem, mogą być uwzględnione jako okres nieskładkowy, o ile studia zostały ukończone.

Urlop macierzyński, urodzenie dziecka i przerwa w studiowaniu

Trzeba odróżnić akademicki urlop od zajęć od urlopu macierzyńskiego w rozumieniu prawa pracy. Jeżeli studentka nie była pracownikiem ani nie miała innego tytułu do ubezpieczeń, samo udzielenie przez uczelnię urlopu związanego z urodzeniem dziecka nie tworzy okresu składkowego.

Jeżeli natomiast kobieta była zatrudniona i pobierała zasiłek macierzyński, okres pobierania zasiłku macierzyńskiego jest okresem składkowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wtedy znaczenie ma nie sama przerwa w studiowaniu, lecz istnienie tytułu do świadczenia i dokumenty potwierdzające pobieranie zasiłku.

Jeżeli chodzi o urlop macierzyński w stażu, kluczowe jest więc ustalenie, czy był to urlop pracowniczy z prawem do zasiłku macierzyńskiego, czy jedynie przerwa w toku studiów udzielona przez uczelnię.

Powtarzanie semestru, urlop dziekański i zmiana trybu studiów

Art. 7 pkt 9 ustawy o emeryturach i rentach z FUS pozwala zaliczyć naukę w szkole wyższej w wymiarze określonym w programie studiów. Jeżeli program przewidywał np. 5 lat studiów, ZUS może uwzględnić maksymalnie ten programowy okres, a nie 6 lub 7 lat faktycznego studiowania spowodowanego powtarzaniem roku, urlopem dziekańskim albo przerwami organizacyjnymi.

Jeżeli studentka rozpoczęła studia stacjonarne, następnie po urodzeniu dziecka kontynuowała ten sam kierunek w trybie niestacjonarnym i ostatecznie go ukończyła, sama zmiana trybu studiów nie przekreśla możliwości zaliczenia okresu nauki jako nieskładkowego. Decydujące jest ukończenie jednego kierunku i programowy wymiar studiów.

Nie oznacza to jednak, że ZUS zaliczy dodatkowo każdy niezaliczony semestr albo cały okres urlopu dziekańskiego. Te zdarzenia mogą wydłużyć faktyczny czas studiowania, ale nie zwiększają programowego wymiaru studiów, o którym mowa w art. 7 pkt 9 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Jak ZUS może ocenić opisaną sytuację?

Jeżeli studia zostały ukończone na tym samym kierunku, ZUS powinien co do zasady uwzględnić naukę w szkole wyższej jako okres nieskładkowy w wymiarze przewidzianym programem studiów, z zastosowaniem ograniczeń wynikających z art. 5 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Okres pracy w szkole wykonywanej na podstawie umowy o pracę będzie okresem składkowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Jeżeli praca pokrywała się z kontynuacją studiów, ZUS nie doliczy równolegle drugiego okresu za ten sam czas, lecz uwzględni okres korzystniejszy zgodnie z art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Jeżeli w czasie urodzenia dziecka studentka nie pozostawała jeszcze w zatrudnieniu i nie pobierała zasiłku macierzyńskiego, okres akademickiego urlopu związanego z macierzyństwem nie będzie samodzielnym okresem składkowym. Może natomiast mieścić się w ogólnym programowym okresie ukończonych studiów, ale nie zwiększy go ponad czas przewidziany w programie studiów.

Jakie dokumenty warto przygotować dla ZUS?

Przy ustalaniu okresów składkowych i nieskładkowych warto zgromadzić dokumenty, które pozwalają odtworzyć daty nauki, zatrudnienia i ewentualnego pobierania świadczeń. W sprawach sprzed wielu lat szczególne znaczenie mają dokumenty papierowe, ponieważ dane w systemach ZUS mogą być niepełne.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak te same przepisy mogą działać w różnych sytuacjach życiowych. W praktyce zawsze trzeba porównać dokładne daty nauki, pracy i pobieranych świadczeń.

FAQ

Podsumowanie

Jeżeli studia zostały ukończone na jednym kierunku, ZUS może zaliczyć je jako okres nieskładkowy w wymiarze wynikającym z programu studiów. Praca wykonywana w tym samym czasie, zwłaszcza na podstawie umowy o pracę, jest natomiast okresem składkowym i zwykle będzie korzystniejsza.

W opisanej sytuacji kluczowe będzie ustalenie, czy studia zostały ukończone, jaki był ich programowy wymiar, od kiedy trwało zatrudnienie w szkole oraz czy w czasie urodzenia dziecka istniał tytuł do zasiłku macierzyńskiego. Dopiero zestawienie tych dat pozwala prawidłowo ocenić, które okresy ZUS powinien uwzględnić.

Źródła

• Art. 5 ust. 1 i 2, art. 6 ust. 1 pkt 1 i pkt 7, art. 7 pkt 9, art. 11, art. 24 ust. 1, art. 25, art. 26 oraz art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
• Art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.