Jak odstąpić od umowy zawartej na pokazie?

Umowa zawarta na pokazie – poza lokalem przedsiębiorstwa, a nie zawsze na odległość

Zakup dokonany podczas pokazu, prezentacji w hotelu, sanatorium, restauracji, domu kultury albo innym miejscu, które nie jest stałym lokalem przedsiębiorcy, należy zwykle traktować jako umowę zawartą poza lokalem przedsiębiorstwa. To ważne rozróżnienie, ponieważ w starszych materiałach takie umowy bywają błędnie nazywane umowami zawartymi na odległość. Umowa na odległość to zasadniczo umowa zawarta bez jednoczesnej fizycznej obecności stron, np. przez internet, telefon albo komunikator.

W praktyce dla konsumenta najważniejsze jest to, że zarówno przy umowie zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa, jak i przy umowie zawartej na odległość, ustawa o prawach konsumenta przewiduje możliwość odstąpienia od umowy bez podawania przyczyny. Sprzedawca nie może więc skutecznie wyłączyć tego prawa samym zapisem w umowie ani ustną informacją przedstawiciela handlowego.

Ile czasu jest na odstąpienie od umowy z pokazu?

Zgodnie z art. 27 ustawy o prawach konsumenta konsument, który zawarł umowę na odległość albo poza lokalem przedsiębiorstwa, może odstąpić od niej w terminie 14 dni. W niektórych sytuacjach termin wynosi 30 dni, w szczególności gdy umowę zawarto podczas nieumówionej wizyty przedsiębiorcy w miejscu zamieszkania lub zwykłego pobytu konsumenta albo podczas wycieczki.

Przy zakupie towaru termin co do zasady biegnie od objęcia rzeczy w posiadanie przez konsumenta lub wskazaną przez niego osobę trzecią inną niż przewoźnik. Jeżeli umowa obejmuje kilka produktów dostarczanych osobno, termin liczy się od otrzymania ostatniego towaru, partii lub części. Dla innych umów, np. niektórych usług, termin biegnie od dnia zawarcia umowy.

Jeżeli przedsiębiorca nie poinformował konsumenta prawidłowo o prawie odstąpienia od umowy, uprawnienie nie wygasa po zwykłych 14 albo 30 dniach. Może zostać wydłużone nawet o 12 miesięcy, a jeśli przedsiębiorca przekaże informację później, termin zaczyna biec od jej otrzymania zgodnie z zasadami ustawy.

Jak skutecznie odstąpić od umowy zawartej na pokazie?

Najbezpieczniej złożyć sprzedawcy wyraźne oświadczenie o odstąpieniu od umowy. Nie trzeba używać urzędowego formularza ani podawać przyczyny. Pismo powinno jednak pozwalać ustalić, jakiej umowy dotyczy rezygnacja.

Oświadczenie najlepiej wysłać listem poleconym za potwierdzeniem nadania oraz dodatkowo e-mailem, jeżeli przedsiębiorca podał adres elektroniczny do kontaktu. Do zachowania terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem, dlatego trzeba zachować dowód nadania, potwierdzenie wysłania wiadomości albo inny dowód pozwalający wykazać datę złożenia oświadczenia.

Co z towarem po odstąpieniu od umowy?

Po odstąpieniu od umowy konsument powinien zwrócić towar przedsiębiorcy lub przekazać go osobie przez niego upoważnionej niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od dnia odstąpienia, chyba że przedsiębiorca sam zaproponował odbiór rzeczy. Do zachowania terminu wystarczy odesłanie towaru przed jego upływem.

Na podstawie art. 32 ustawy o prawach konsumenta przedsiębiorca powinien zwrócić konsumentowi otrzymane płatności niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od otrzymania oświadczenia o odstąpieniu. Może jednak wstrzymać się ze zwrotem płatności do czasu otrzymania rzeczy z powrotem albo dostarczenia przez konsumenta dowodu jej odesłania, jeżeli nie zaproponował samodzielnego odbioru towaru.

Konsument ponosi tylko te koszty, które ustawa wyraźnie przewiduje. Najczęściej chodzi o bezpośredni koszt odesłania towaru, jeżeli przedsiębiorca prawidłowo poinformował o takim obowiązku. Sprzedawca powinien natomiast zwrócić standardowy koszt dostarczenia rzeczy do konsumenta. Jeżeli kupujący wybrał droższy sposób dostawy niż najtańszy zwykły sposób oferowany przez przedsiębiorcę, przedsiębiorca nie musi zwracać nadwyżki.

Zakup na raty, kredyt wiązany i umowy finansowe podpisane przy pokazie

Jeżeli cena towaru została sfinansowana kredytem przeznaczonym na zakup konkretnych rzeczy od danego sprzedawcy, trzeba sprawdzić, czy jest to kredyt wiązany. Zgodnie z art. 57 ustawy o kredycie konsumenckim odstąpienie od umowy nabycia towaru lub usługi jest skuteczne także wobec umowy o kredyt wiązany.

W praktyce należy więc wysłać oświadczenie o odstąpieniu od umowy sprzedaży do sprzedawcy, a kopię pisma przekazać bankowi, pośrednikowi kredytowemu lub firmie finansującej zakup. W zawiadomieniu do banku warto zażądać potwierdzenia, że kredyt został anulowany albo rozliczony w związku z odstąpieniem od umowy podstawowej.

Od 2023 r. obowiązuje także istotne ograniczenie dotyczące pokazów i wycieczek: umowa dotycząca usług finansowych nie może być zawarta podczas pokazu albo wycieczki, a zakaz obejmuje również umowę finansową związaną bezpośrednio z ofertą złożoną podczas takiego wydarzenia. Umowa zawarta wbrew temu zakazowi jest nieważna. Wyjątek dotyczy m.in. pokazów organizowanych w miejscu zamieszkania lub zwykłego pobytu konsumenta na jego wyraźne zaproszenie, przy czym ciężar wykazania takiego zaproszenia spoczywa na przedsiębiorcy.

Czy sprzedawca może odmówić przyjęcia rezygnacji?

Jeżeli spełnione są ustawowe warunki odstąpienia, sprzedawca nie może skutecznie odmówić przyjęcia oświadczenia tylko dlatego, że towar był objęty promocją, że kupujący podpisał umowę kredytową albo że przedstawiciel handlowy twierdzi, iż „nie da się zrezygnować”. Odstąpienie jest jednostronnym oświadczeniem konsumenta i nie wymaga zgody przedsiębiorcy.

W razie sporu warto działać pisemnie, nie ograniczać się do rozmów telefonicznych i zachować całą dokumentację: umowę, harmonogram rat, formularz odstąpienia, protokół odbioru, potwierdzenia nadania, korespondencję SMS lub e-mail, a także materiały reklamowe z pokazu. Jeżeli sprzedawca odmawia rozliczenia umowy, można rozważyć reklamację, wezwanie do zapłaty, zawiadomienie miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów, a w poważniejszych przypadkach także działania związane z nieuczciwymi praktykami rynkowymi.

Nieodebranie przesyłki za pobraniem a odstąpienie od umowy

Z informacji często pojawiających się w podobnych sprawach wynika, że konsumenci próbują „zrezygnować” z zakupu przez samo nieodebranie przesyłki albo odmowę jej przyjęcia. To ryzykowne rozwiązanie. Nieodebranie paczki nie zawsze będzie równoznaczne z jasnym oświadczeniem o odstąpieniu od umowy, zwłaszcza gdy sprzedawca może twierdzić, że konsument po prostu nie wykonał obowiązku odbioru.

Jeżeli konsument chce skorzystać z prawa odstąpienia, powinien wysłać sprzedawcy wyraźne oświadczenie. Dopiero wtedy strony mają jasną podstawę do rozliczenia: konsument zwraca towar, a przedsiębiorca zwraca płatności. Ten element, znany zwłaszcza ze sporów o nieodebrane paczki pobraniowe, ma znaczenie również przy zakupach z pokazu, gdy towar ma zostać dostarczony później.

Kiedy prawo odstąpienia może nie przysługiwać?

Prawo odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa albo na odległość ma wyjątki. Trzeba je oceniać ostrożnie, bo nie każdy zapis w regulaminie lub umowie jest skuteczny. Przykładowo odstąpienie może być wyłączone przy rzeczach nieprefabrykowanych, wyprodukowanych według specyfikacji konsumenta albo służących zaspokojeniu jego zindywidualizowanych potrzeb, a także przy niektórych produktach w zapieczętowanym opakowaniu, którego po otwarciu nie można zwrócić ze względów higienicznych lub ochrony zdrowia.

Typowy zestaw gotowych produktów kupionych na pokazie, np. fotel masujący, mata, oczyszczacz powietrza czy garnek wielofunkcyjny, co do zasady nie traci automatycznie możliwości zwrotu tylko dlatego, że sprzedawca nazwał ofertę promocyjną albo pakietową. Każdą sprawę trzeba jednak ocenić na podstawie dokumentów i rzeczywistego charakteru towaru.

Czy przedsiębiorca też może odstąpić od umowy?

Klasyczne prawo odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa przysługuje konsumentowi. Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą może jednak w określonych sytuacjach korzystać z części ochrony konsumenckiej, jeżeli zawiera umowę bezpośrednio związaną z działalnością, ale z treści tej umowy wynika, że nie ma ona dla tej osoby charakteru zawodowego. Obecnie ta regulacja znajduje się w art. 7aa ustawy o prawach konsumenta.

Przykładowo inaczej należy oceniać zakup sprzętu do prywatnego użytku, inaczej zakup urządzenia typowo potrzebnego w branży, którą dana osoba zawodowo wykonuje. Jeżeli umowa była zawarta „na firmę”, trzeba więc sprawdzić, czy zakup miał charakter zawodowy według przedmiotu działalności i treści dokumentów.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak zasady odstąpienia od umowy mogą działać w praktyce. Każdy przypadek wymaga jednak sprawdzenia dokumentów, dat i sposobu zawarcia umowy.

FAQ

Czy muszę podać powód odstąpienia od umowy z pokazu?

Nie. Przy ustawowym prawie odstąpienia konsument nie musi podawać przyczyny. Wystarczy jasne oświadczenie, że odstępuje od konkretnej umowy.

Czy termin wynosi zawsze 14 dni?

Nie zawsze. Standardowo termin wynosi 14 dni, ale 30 dni obowiązuje m.in. przy umowie zawartej podczas wycieczki albo nieumówionej wizyty przedsiębiorcy w miejscu zamieszkania lub zwykłego pobytu konsumenta. Jeżeli przedsiębiorca nie poinformował prawidłowo o prawie odstąpienia, termin może zostać wydłużony.

Czy sprzedawca może odmówić, bo towar był w promocji?

Sama promocja, rabat albo sprzedaż w pakiecie nie wyłącza prawa odstąpienia. Wyłączenia muszą wynikać z ustawy, a nie tylko z twierdzeń przedstawiciela handlowego.

Co zrobić, jeśli umowa była na raty?

Należy odstąpić od umowy sprzedaży wobec sprzedawcy i wysłać kopię oświadczenia do banku lub firmy finansującej zakup. Jeżeli kredyt był kredytem wiązanym, odstąpienie od umowy sprzedaży jest skuteczne także wobec tej umowy kredytowej.

Czy wystarczy nie odebrać przesyłki?

Nie jest to bezpieczne. Lepiej wysłać wyraźne oświadczenie o odstąpieniu od umowy. Sam brak odbioru paczki może wywołać spór o koszty przesyłki i o to, czy konsument rzeczywiście odstąpił od umowy.

Kiedy trzeba odesłać towar?

Co do zasady konsument powinien odesłać towar niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od odstąpienia od umowy, chyba że przedsiębiorca zaproponował, że sam go odbierze.

Czy przedsiębiorca może pobrać pieniądze od razu na pokazie?

Przy umowie zawartej podczas pokazu, wycieczki albo nieumówionej wizyty przedsiębiorcy przepisy ograniczają przyjmowanie płatności przed upływem terminu do odstąpienia od umowy. W razie pobrania zaliczki, raty lub innej płatności warto sprawdzić dokumenty i podstawę żądania zwrotu.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji należy działać szybko i pisemnie. Najważniejsze jest złożenie sprzedawcy oświadczenia o odstąpieniu od umowy oraz powiadomienie banku lub pośrednika kredytowego, jeżeli zakup był finansowany kredytem. Nie warto opierać się wyłącznie na telefonicznych zapewnieniach przedstawiciela firmy ani na samej odmowie odbioru towaru.

Jeżeli sprzedawca odmawia przyjęcia odstąpienia, nie zwraca pieniędzy, żąda rat albo twierdzi, że konsument nie ma prawa zrezygnować, dalsze kroki zależą od dokumentów, dat, miejsca pokazu, sposobu finansowania i tego, czy towar został wydany. W takiej sprawie szczegółowa analiza umowy może zdecydować o skuteczności roszczeń.

Źródła

• Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 1796
• Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1362
• UOKiK – terminy odstąpienia od umowy
• UOKiK – wyłączenia prawa do odstąpienia od umowy