Zakup nielegalnego klucza do Office – czy grozi odpowiedzialność?

Czy sam zakup takiego klucza jest przestępstwem?

Nie zawsze. W opisanej sytuacji najważniejsze jest odróżnienie dwóch kwestii: po pierwsze tego, czy sprzedawca oferował legalną licencję, a po drugie tego, czy kupujący działał w dobrej wierze. Sam fakt, że po czasie producent uznał klucz za nieprawidłowy, nie oznacza jeszcze automatycznie, że nabywca popełnił przestępstwo.

W praktyce ryzyko odpowiedzialności karnej po stronie kupującego analizuje się najczęściej przez pryzmat paserstwa. Zgodnie z art. 292 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, kto rzecz, o której na podstawie towarzyszących okoliczności powinien i może przypuszczać, że została uzyskana za pomocą czynu zabronionego, nabywa albo pomaga do jej zbycia, przyjmuje albo pomaga do jej ukrycia, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Problem polega na tym, że przy kluczach aktywacyjnych i licencjach nie zawsze mamy do czynienia z prostą, klasyczną „rzeczą” w potocznym rozumieniu. Mimo to w praktyce organy ścigania mogą badać całą transakcję także pod kątem obrotu bezprawnie uzyskanymi uprawnieniami, danymi aktywacyjnymi albo nośnikami służącymi do bezprawnego korzystania z programu.

Jeżeli kupujący szukał oferty z fakturą, kupował od podmiotu ujawnionego jako przedsiębiorca, nie wybierał skrajnie podejrzanej ceny i otrzymał opis sprzedaży sugerujący legalny obrót używaną licencją, to są to okoliczności przemawiające na jego korzyść.

Od czego zależy ryzyko paserstwa nieumyślnego?

Odpowiedzialność z art. 292 § 1 Kodeksu karnego wymaga ustalenia, że nabywca powinien i mógł przypuszczać, iż przedmiot transakcji pochodzi z czynu zabronionego. Nie wystarczy więc samo późniejsze ustalenie, że z licencją był problem.

Dla oceny znaczenie mogą mieć w szczególności:

• rażąco niska cena w stosunku do normalnej wartości rynkowej,
• sposób opisu oferty i to, czy zawierał typowe sygnały ostrzegawcze,
• czy sprzedawca ujawniał dane identyfikacyjne i wystawiał fakturę,
• czy transakcja była zawierana na zwykłej platformie sprzedażowej,
• czy kupujący miał powody, by sądzić, że chodzi o odsprzedaż legalnej licencji używanej,
• czy po ujawnieniu problemu dalej świadomie korzystał z nielegalnego rozwiązania.

Im więcej było obiektywnych sygnałów ostrzegawczych, tym większe ryzyko, że organ uzna, iż kupujący nie zachował ostrożności wymaganej w danych okolicznościach. Z kolei faktura, dane firmy, pozornie wiarygodny opis oraz brak specjalistycznej wiedzy kupującego mogą świadczyć o działaniu w dobrej wierze.

Warto przy tym pamiętać, że zgodnie z art. 9 § 2 Kodeksu karnego czyn zabroniony jest popełniony nieumyślnie wtedy, gdy sprawca nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia go na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia czynu przewidywał albo mógł przewidzieć.

Czy można legalnie odsprzedawać używane licencje?

Co do zasady – tak, ale tylko w określonych warunkach. W obrocie pojawia się wiele ofert powołujących się na „używane licencje”, „licencje poleasingowe” albo „klucze z nadwyżek”. Sam taki opis nie przesądza jednak o legalności.

Znaczenie ma przede wszystkim zasada wyczerpania prawa do rozpowszechniania egzemplarza programu komputerowego, uregulowana w art. 51 ust. 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a na gruncie unijnym również orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE dotyczące odsprzedaży licencji. W praktyce legalność dalszej odsprzedaży zależy m.in. od rodzaju licencji, zakresu pierwotnego uprawnienia, tego, czy pierwotny nabywca zaprzestał korzystania z programu i czy doszło do przeniesienia uprawnień zgodnie z warunkami dopuszczalnymi prawnie.

Nie każda oferta z hasłem „używana licencja” jest więc nielegalna, ale też nie każda jest legalna. Szczególnie podejrzane są same kody aktywacyjne sprzedawane bez wiarygodnej dokumentacji pochodzenia i bez realnego przeniesienia licencji.

Zobacz również:

analogie zakupu przedmiotu pochodzącego z nielegalnego źródła pomagają zrozumieć, kiedy sama transakcja może wywołać skutki karne dla nabywcy.

Czy dalsze używanie takiego klucza zwiększa ryzyko?

Tak. Jeżeli po weryfikacji ma Pan już uzasadnione podstawy, by sądzić, że klucz nie daje legalnego prawa do korzystania z programu, dalsze używanie oprogramowania na tej podstawie jest ryzykowne. Od tego momentu trudniej powoływać się na pełną dobrą wiarę.

Po stronie prawa autorskiego istotne jest to, że program komputerowy podlega ochronie na podstawie art. 74 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Rozporządzanie programem i korzystanie z niego wymaga tytułu prawnego wynikającego z umowy licencyjnej albo innej podstawy uprawniającej do eksploatacji programu.

Jeżeli klucz był jedynie narzędziem aktywacji, ale nie dawał legalnej licencji, dalsze korzystanie z programu może być oceniane jako używanie bez wymaganego uprawnienia. W zależności od okoliczności może to rodzić spór cywilny, a w skrajnych przypadkach także konsekwencje karne związane z naruszeniem praw autorskich.

Co warto zrobić od razu?

Najbezpieczniejsze działania praktyczne są następujące:

1. Zaprzestać używania spornego klucza i, jeżeli to potrzebne, odinstalować program lub dezaktywować wadliwą instalację.
2. Zabezpieczyć dowody: ofertę z platformy, opis aukcji, zrzuty ekranu, korespondencję, faktury, potwierdzenie płatności, informację od producenta.
3. Wezwać sprzedawcę do zwrotu ceny i złożenia wyjaśnień – najlepiej pisemnie, na adres ujawniony w CEIDG albo KRS, jeżeli przedsiębiorca nadal figuruje w rejestrze.
4. Kupić legalną licencję z pewnego źródła do dalszego korzystania z oprogramowania.
5. Rozważyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, zwłaszcza jeśli wiele wskazuje na oszustwo lub wprowadzanie klientów w błąd.

Zakup nowej licencji nie „cofa” automatycznie wcześniejszego stanu, ale jest rozsądnym działaniem naprawczym i ogranicza ryzyko na przyszłość.

Czy można zgłosić sprawę jako oszustwo?

Tak, jeżeli sprzedawca wprowadził Pana w błąd co do legalności oferowanych kluczy, można rozważyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa oszustwa z art. 286 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten penalizuje doprowadzenie innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem za pomocą wprowadzenia w błąd albo wyzyskania błędu.

W praktyce zawiadomienie można złożyć na Policji lub w prokuraturze. Warto dołączyć:

• dane sprzedawcy,
• numery ofert i daty zakupu,
• faktury i potwierdzenia płatności,
• korespondencję,
• stanowisko producenta lub dystrybutora, jeżeli zostało przekazane na piśmie.

Zgłaszający występuje zwykle w roli zawiadamiającego, a jeżeli poniósł szkodę – także pokrzywdzonego w rozumieniu art. 49 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.

Samo zgłoszenie sprawy nie oznacza automatycznie, że organy postawią zarzuty kupującemu. Przeciwnie – przy dobrze udokumentowanej dobrej wierze częściej będzie Pan traktowany jako osoba pokrzywdzona niż sprawca. Ostateczna ocena zawsze zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego.

Zobacz również:

sprzedaż cudzych produktów w sklepie internetowym – kto odpowiada za zwroty i reklamacje?

Czy warto dochodzić roszczeń cywilnych lub konsumenckich?

Tak, ale zakres uprawnień zależy od tego, czy kupował Pan jako konsument, czy na potrzeby działalności gospodarczej. Skoro zakup był dokonany do jednoosobowej działalności gospodarczej, sytuacja może wymagać odrębnej oceny: w niektórych przypadkach osoba fizyczna prowadząca działalność korzysta z części ochrony konsumenckiej, jeśli umowa nie ma dla niej charakteru zawodowego. Wynika to z art. 385⁵, art. 556⁴ oraz art. 556⁵ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Jeżeli transakcja nie miała charakteru zawodowego w rozumieniu tych przepisów, możliwe jest powoływanie się na uprawnienia z tytułu rękojmi. Jeżeli jednak zakup był zawodowo związany z profilem działalności albo sprzedawca wyłączył rękojmię w relacji B2B w sposób skuteczny, dochodzenie roszczeń może być trudniejsze i oprze się raczej na zasadach ogólnych odpowiedzialności kontraktowej z art. 471 Kodeksu cywilnego lub na zarzucie wprowadzenia w błąd.

Jak organy mogą oceniać dobrą wiarę kupującego?

Nie ma jednej automatycznej reguły. W postępowaniu znaczenie mają konkretne dowody. Na korzyść kupującego przemawiają zwykle:

• faktura lub rachunek,
• próba zakupu od podmiotu wyglądającego na legalnie działający,
• brak wiedzy specjalistycznej o niuansach licencjonowania,
• oferta opisana jako legalna i zgodna z prawem,
• natychmiastowa reakcja po ujawnieniu problemu.

Na niekorzyść mogą działać:

• skrajnie niska cena bez racjonalnego uzasadnienia,
• brak dokumentacji pochodzenia licencji,
• zakup wielu kluczy z wyraźnie podejrzanych źródeł,
• dalsze używanie po uzyskaniu informacji o nielegalności.

Warunkowe umorzenie – czy w ogóle może mieć znaczenie?

To rozwiązanie ma znaczenie dopiero wtedy, gdy doszłoby do postępowania karnego i istniałyby podstawy do przypisania czynu. Zgodnie z art. 66 § 1 Kodeksu karnego sąd może warunkowo umorzyć postępowanie, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, sprawca nie był karany za przestępstwo umyślne, a jego postawa i właściwości uzasadniają przypuszczenie, że będzie przestrzegał porządku prawnego.

Nie jest to jednak punkt wyjścia w Pana sprawie. Najpierw trzeba ocenić, czy w ogóle istnieją podstawy do przypisania winy. Przy zakupie dokonanym w dobrej wierze, z fakturą i przy pozornie legalnym opisie, bardzo często najważniejsza będzie właśnie obrona tezy, że kupujący został wprowadzony w błąd.

FAQ

Czy powinienem od razu iść na policję?

Jeżeli ma Pan dokumenty zakupu i uzasadnione podstawy, by twierdzić, że sprzedawca wprowadził Pana w błąd, zawiadomienie o podejrzeniu oszustwa jest rozsądnym krokiem. Nie jest to jednak obowiązek w każdej sprawie. Najpierw warto zabezpieczyć dowody i zaprzestać używania spornego klucza.

Czy zakup nowej licencji rozwiązuje problem?

Rozwiązuje problem na przyszłość, bo zapewnia legalne dalsze korzystanie z programu. Nie oznacza jednak automatycznie, że wcześniejszy stan staje się prawnie obojętny. Mimo to jest to działanie racjonalne i ograniczające ryzyko.

Czy faktura chroni mnie całkowicie?

Nie całkowicie, ale jest ważnym dowodem na to, że transakcja wyglądała legalnie. Faktura, dane firmy i opis oferty mogą wzmacniać argument, że działał Pan w dobrej wierze.

Czy producent może sam przesądzić, że popełniłem przestępstwo?

Nie. Stanowisko producenta jest istotnym sygnałem i dowodem technicznym lub handlowym, ale odpowiedzialność karną oceniają organy ścigania i sąd na podstawie całokształtu okoliczności.

Czy używany klucz do programu zawsze jest nielegalny?

Nie. Legalny obrót używanymi licencjami jest w pewnych sytuacjach dopuszczalny. Problem w tym, że wiele ofert tylko pozoruje taki legalny obrót. Trzeba badać konkretne warunki i pochodzenie licencji.

Źródła

• art. 9 § 2, art. 66 § 1, art. 286 § 1, art. 292 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 49 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
• art. 51 ust. 3, art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
• art. 385⁵, art. 471, art. 556⁴, art. 556⁵ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• wyrok TSUE z 3 lipca 2012 r., C-128/11, UsedSoft GmbH przeciwko Oracle International Corp.