Pełnomocnik i świadek w jednej osobie

Czy pełnomocnik strony może być świadkiem w postępowaniu administracyjnym?

Tak, co do zasady pełnomocnik strony może być świadkiem w tym samym postępowaniu administracyjnym. Wynika to z konstrukcji pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym: zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Z kolei art. 33 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, że pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych.

Pełnomocnik wykonuje czynności procesowe za stronę, ale nie staje się przez to stroną postępowania. Stroną jest podmiot, którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo który żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek, co wynika z art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego. Jeżeli więc pełnomocnik ma własną wiedzę o faktach istotnych dla sprawy, organ może dopuścić dowód z jego zeznań na podstawie art. 75 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W sprawach takich jak wymeldowanie znaczenie mają zwykle fakty dotyczące rzeczywistego zamieszkiwania, opuszczenia lokalu, zamiaru stałego pobytu lub braku takiego zamiaru. Jeżeli pełnomocnik był świadkiem takich okoliczności, może zostać wezwany do złożenia zeznań, o ile nie zachodzi ustawowa przeszkoda.

Kto może być świadkiem według Kodeksu postępowania administracyjnego?

Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera przepisu, który wprost wylicza wszystkie osoby mogące być świadkami. W praktyce świadkiem może być osoba fizyczna, która posiada informacje o faktach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Podstawą dopuszczenia takiego dowodu jest art. 75 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Inaczej należy traktować stronę postępowania. Strona nie jest przesłuchiwana jako świadek, ponieważ jej przesłuchanie jest odrębnym środkiem dowodowym przewidzianym w art. 86 Kodeksu postępowania administracyjnego. Jeżeli więc dana osoba jest stroną w rozumieniu art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ nie powinien nadawać jej statusu świadka w tej samej sprawie.

Jeżeli sporne jest, czy określona osoba ma własny interes prawny w sprawie administracyjnej, najpierw trzeba ocenić jej status procesowy. W praktyce problem ten często pojawia się w sprawach budowlanych, gdzie kluczowe bywa ustalenie, kto może być stroną postępowania.

Kto nie może być świadkiem?

Zakazy dotyczące świadków określa art. 82 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem świadkami nie mogą być:

• osoby niezdolne do spostrzegania lub komunikowania swoich spostrzeżeń, zgodnie z art. 82 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego,
• osoby obowiązane do zachowania w tajemnicy informacji niejawnych na okoliczności objęte tajemnicą, jeżeli nie zostały zwolnione od tego obowiązku w trybie określonym obowiązującymi przepisami, zgodnie z art. 82 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego,
• duchowni co do faktów objętych tajemnicą spowiedzi, zgodnie z art. 82 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Pełnomocnik strony nie został wymieniony w art. 82 Kodeksu postępowania administracyjnego. Sam fakt udzielenia pełnomocnictwa nie powoduje więc zakazu przesłuchania tej osoby jako świadka.

Prawo odmowy zeznań i odmowy odpowiedzi na pytanie

Nawet jeżeli pełnomocnik może być świadkiem, trzeba sprawdzić, czy przysługuje mu prawo odmowy zeznań albo prawo odmowy odpowiedzi na konkretne pytanie.

Na podstawie art. 83 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonka strony, wstępnych, zstępnych i rodzeństwa strony, powinowatych pierwszego stopnia oraz osób pozostających ze stroną w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Prawo odmowy zeznań trwa także po ustaniu małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli.

Odrębnie art. 83 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego przewiduje, że świadek może odmówić odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osoby wymienione w art. 83 § 1 tej ustawy na odpowiedzialność karną, hańbę albo bezpośrednią szkodę majątkową, albo spowodować naruszenie obowiązku zachowania prawnie chronionej tajemnicy zawodowej.

Ma to szczególne znaczenie, gdy pełnomocnikiem jest adwokat, radca prawny albo inna osoba zobowiązana do zachowania tajemnicy zawodowej. W takiej sytuacji możliwość złożenia zeznań zależy od tego, czego mają dotyczyć pytania. Jeżeli pytania dotyczą faktów znanych pełnomocnikowi niezależnie od wykonywania funkcji pełnomocnika, przesłuchanie może być dopuszczalne. Jeżeli natomiast odpowiedź naruszałaby prawnie chronioną tajemnicę zawodową, świadek może skorzystać z art. 83 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Obowiązki świadka i skutki niestawiennictwa

Jeżeli organ wzywa pełnomocnika jako świadka, wezwanie powinno spełniać wymogi art. 54 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym wskazywać, w jakiej sprawie, w jakim charakterze, w jakim celu oraz w jakim terminie i miejscu osoba ma się stawić.

Przed odebraniem zeznań organ ma obowiązek uprzedzić świadka o prawie odmowy zeznań, prawie odmowy odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Wynika to wprost z art. 83 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jeżeli świadek, mimo prawidłowego wezwania, bez uzasadnionej przyczyny nie stawi się albo bezzasadnie odmówi złożenia zeznań, organ może zastosować grzywnę na podstawie art. 88 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten przewiduje grzywnę do 50 zł, a w razie ponownego niezastosowania się do wezwania grzywnę do 200 zł.

Fałszywe zeznania mogą rodzić odpowiedzialność karną. Zgodnie z art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny osoba, która składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Zgodnie z art. 233 § 2 Kodeksu karnego warunkiem odpowiedzialności jest co do zasady uprzedzenie zeznającego o odpowiedzialności karnej albo odebranie od niego przyrzeczenia.

Jak organ powinien oceniać zeznania pełnomocnika?

Zeznania pełnomocnika nie są z góry nieważne ani bezwartościowe. Organ musi je ocenić zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ rozstrzyga, czy dana okoliczność została udowodniona, na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

Jednocześnie organ powinien pamiętać o obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Wynika on z art. 7 oraz art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Jeżeli pełnomocnik jest blisko związany ze stroną albo aktywnie prowadzi sprawę, organ powinien uwzględnić tę okoliczność przy ocenie wiarygodności jego zeznań, ale nie może automatycznie odmówić im znaczenia wyłącznie z powodu funkcji pełnomocnika.

W praktyce najbezpieczniej jest, aby organ konfrontował takie zeznania z innymi dowodami, np. dokumentami, zeznaniami innych świadków, informacjami z ewidencji, oględzinami albo wyjaśnieniami strony. Jeżeli materiał dowodowy staje się bezprzedmiotowy albo postępowanie nie może być kontynuowane z przyczyn procesowych, możliwe bywa umorzenie postępowania administracyjnego, o ile spełnione są przesłanki z art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Pełnomocnik jako świadek a interes strony

Przesłuchanie pełnomocnika jako świadka może mieć praktyczne skutki dla sposobu prowadzenia sprawy. Jeżeli pełnomocnik ma złożyć zeznania o faktach, powinien oddzielić rolę świadka od roli osoby reprezentującej stronę. W niektórych sprawach może być rozsądne ustanowienie innego pełnomocnika, zwłaszcza gdy dotychczasowy pełnomocnik jest ważnym świadkiem i jego zeznania mają kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia.

Nie jest to jednak obowiązek wynikający wprost z Kodeksu postępowania administracyjnego. Ocena zależy od konkretnej sprawy: rodzaju postępowania, zakresu pełnomocnictwa, charakteru zeznań oraz tego, czy pełnomocnik występuje jako profesjonalny prawnik związany tajemnicą zawodową.

Porównanie ról w postępowaniu administracyjnym

FAQ

Podsumowanie

Pełnomocnik strony w postępowaniu administracyjnym może być świadkiem, jeżeli nie jest jednocześnie stroną i nie zachodzi jedna z ustawowych przeszkód z art. 82 Kodeksu postępowania administracyjnego. Może także korzystać z uprawnień świadka, w tym z prawa odmowy zeznań w przypadkach z art. 83 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz z prawa odmowy odpowiedzi na pytanie w sytuacjach opisanych w art. 83 § 2 tej ustawy.

Najważniejsze jest rozdzielenie ról procesowych. Pełnomocnik nie jest stroną wyłącznie dlatego, że działa za stronę. Jeżeli ma własną wiedzę o faktach, organ może go przesłuchać, ale jego zeznania powinny zostać ocenione razem z całym materiałem dowodowym.

Źródła

• art. 7, art. 28, art. 32, art. 33 § 1, art. 54 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 82, art. 83, art. 86, art. 88 § 1 i art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego,
• art. 233 § 1 i § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.