Zwrot zasiłku dla bezrobotnych po niezgłoszeniu pracy

Czy urząd pracy może cofnąć zasiłek za krótką pracę?

Tak. W aktualnym stanie prawnym podjęcie zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej przez osobę zarejestrowaną jako bezrobotna co do zasady powoduje utratę statusu bezrobotnego. Wynika to z art. 2 ust. 1 pkt 2 oraz z art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Przez „inną pracę zarobkową” ustawa rozumie wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy-zlecenia, umowy agencyjnej albo umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu, a także współpracę przy wykonywaniu tych umów. Definicję tę zawiera art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

To oznacza, że nawet krótka umowa-zlecenie i niewielki zarobek mogą spowodować utratę statusu bezrobotnego. Sama niska kwota przychodu nie wyklucza wydania decyzji o utracie statusu i o zwrocie świadczeń. Ocena zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego, w szczególności od daty rozpoczęcia pracy, treści umowy oraz tego, czy rzeczywiście doszło do wykonywania pracy zarobkowej.

W praktyce przy sporach dotyczących decyzji urzędu pomocne może być także zrozumienie zasad, jakie rządzą postępowaniem administracyjnym i odwołanie od decyzji organu.

Dlaczego urząd żąda zwrotu wypłaconego zasiłku?

Jeżeli po utracie statusu bezrobotnego nadal zostało wypłacone świadczenie, urząd może uznać je za nienależnie pobrane. Obowiązek zwrotu wynika z art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie z tym przepisem osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, ma obowiązek zwrócić w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji kwotę świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne.

W sprawach takich jak opisana najczęściej najpierw zapada decyzja o utracie statusu bezrobotnego lub utracie prawa do zasiłku, a następnie decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Trzeba dokładnie sprawdzić, jakie decyzje zostały doręczone, jakie daty wskazano w rozstrzygnięciu i od kiedy organ liczy utratę prawa do świadczenia.

Jeżeli decyzja została wydana z naruszeniem stanu faktycznego, np. błędnie ustalono datę rozpoczęcia pracy lub błędnie przyjęto, że umowa była wykonywana, warto to podnosić w odwołaniu. W innych sytuacjach bardziej racjonalny może być wniosek o ulgę w spłacie.

Kiedy decyzję warto zaskarżyć?

Od decyzji starosty przysługuje odwołanie do organu II instancji za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Wynika to z art. 127 § 1 i 2 oraz art. 129 § 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

Odwołanie ma sens zwłaszcza wtedy, gdy:

• urząd błędnie ustalił, że doszło do podjęcia pracy zarobkowej,
• nieprawidłowo określono datę utraty statusu bezrobotnego,
• organ nie zebrał całego materiału dowodowego, czym naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego,
• decyzja jest niewłaściwie uzasadniona, co może naruszać art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego,
• należność została wyliczona błędnie.

Jeżeli nie kwestionujesz samego faktu pracy na zleceniu i rzeczywiście nie zgłosiłeś tej okoliczności do PUP, to szanse na całkowite uchylenie decyzji bywają ograniczone. Nadal jednak warto sprawdzić, czy urząd prawidłowo ustalił okres objęty zwrotem i właściwie obliczył należność.

Czy można uniknąć zwrotu całej kwoty?

Nie zawsze, ale przepisy przewidują ulgi w spłacie. Zgodnie z art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy starosta może:

• odroczyć termin płatności,
• rozłożyć należność na raty,
• po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć należność w całości albo w części.

Umorzenie nie jest automatyczne. To uznaniowa ulga, a więc organ ocenia, czy w konkretnej sprawie zachodzi ustawowa przesłanka. Najczęściej w praktyce najłatwiej uzyskać rozłożenie kwoty na raty albo odroczenie terminu płatności, a trudniej pełne umorzenie.

Starosta może umorzyć należność w całości albo w części, jeżeli zachodzi jedna z przesłanek z art. 76 ust. 7 ustawy, w szczególności gdy:

• stwierdzono, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję,
• dochodzenie należności mogłoby pozbawić dłużnika albo osobę pozostającą na jego utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania,
• dłużnik zmarł i nie pozostawił majątku, z którego można dochodzić należności,
• istnieje uzasadnione przypuszczenie, że koszty egzekucji przewyższą możliwą do uzyskania kwotę.

W opisanej sytuacji najważniejsza bywa druga z tych przesłanek. Jeżeli po opłaceniu mieszkania, żywności, leczenia, alimentów czy innych podstawowych kosztów nie jesteś w stanie spłacić należności bez zagrożenia dla utrzymania swojego lub rodziny, trzeba to dokładnie wykazać dokumentami.

Jeżeli urząd nie odpowiada na wniosek w rozsądnym czasie, w niektórych sprawach administracyjnych pomocna może być także skarga na przewlekłość lub bezczynność organu, ale jej zasadność zależy od etapu postępowania i konkretnej sytuacji.

Jak napisać wniosek o raty, odroczenie lub umorzenie?

Wniosek najlepiej skierować do starosty albo do powiatowego urzędu pracy, jeżeli z pouczenia lub praktyki danego urzędu wynika, że pismo składa się za jego pośrednictwem. W piśmie należy:

• wskazać numer decyzji i kwotę należności,
• wyraźnie napisać, czy wnosisz o umorzenie, raty, odroczenie, czy ewentualnie o zastosowanie jednej z ulg alternatywnie,
• opisać swoją sytuację dochodową, rodzinną, zdrowotną i mieszkaniową,
• wykazać miesięczne wpływy i stałe wydatki,
• dołączyć dokumenty potwierdzające trudną sytuację.

Do wniosku warto dołączyć zwłaszcza:

• zaświadczenie o zarobkach albo odcinki wypłat,
• umowę najmu lub potwierdzenie kosztów mieszkania,
• potwierdzenia spłaty alimentów, kredytu, rachunków,
• dokumentację medyczną, jeżeli stan zdrowia ma znaczenie,
• oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym.

Najczęstszy błąd polega na ogólnym napisaniu, że „nie mam z czego zapłacić”, bez dokumentów i bez wyliczenia miesięcznego budżetu. Organ administracji rozstrzyga na podstawie akt sprawy, więc sytuację trzeba udowodnić.

Co grozi po braku zapłaty?

Jeżeli decyzja stanie się ostateczna i należność nie zostanie zapłacona, urząd może skierować sprawę do egzekucji administracyjnej. Zasady prowadzenia takiej egzekucji określa ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W praktyce może to oznaczać zajęcie wynagrodzenia, rachunku bankowego albo innych składników majątku, z uwzględnieniem ograniczeń przewidzianych przepisami.

Dlatego lepiej nie ignorować decyzji. Nawet jeżeli nie ma podstaw do jej uchylenia, złożenie dobrze udokumentowanego wniosku o raty lub odroczenie zwykle jest bezpieczniejsze niż oczekiwanie na wszczęcie egzekucji.

Czy urząd może umorzyć postępowanie zamiast żądać zwrotu?

Co do zasady w sprawie nienależnie pobranego zasiłku urząd nie „zamienia” obowiązku zwrotu na umorzenie postępowania tylko dlatego, że dłużnik ma trudną sytuację finansową. Trudna sytuacja materialna jest argumentem za ulgą w spłacie należności, a nie automatycznie za zakończeniem sprawy bez rozstrzygnięcia.

Inaczej mówiąc: najpierw organ ocenia, czy świadczenie było nienależne i czy należy się zwrot. Dopiero później można ubiegać się o ulgi w wykonaniu tej należności.

Jakie argumenty są najskuteczniejsze w praktyce?

Największe znaczenie mają argumenty konkretne i potwierdzone dokumentami. W sprawach o umorzenie lub raty najczęściej liczą się:

• realny bilans miesięcznych dochodów i wydatków,
• liczba osób na utrzymaniu,
• alimenty, choroba, niepełnosprawność lub koszty leczenia,
• brak majątku, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję,
• gotowość do częściowej spłaty, jeżeli pełne umorzenie nie jest możliwe.

Jeżeli pracujesz, sam fakt zatrudnienia nie przekreśla wniosku o ulgę, ale zwykle osłabia szanse na pełne umorzenie. W takiej sytuacji często bardziej realny jest wniosek o raty w wysokości dostosowanej do rzeczywistych możliwości finansowych.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, kiedy bardziej opłaca się odwołanie, a kiedy wniosek o ulgę w spłacie.

FAQ

Czy za 170 zł z umowy-zlecenia też można stracić zasiłek?

Tak, sama niska kwota wynagrodzenia nie wyklucza utraty statusu bezrobotnego. Znaczenie ma to, że doszło do zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Ile mam czasu na odwołanie od decyzji?

Co do zasady 14 dni od dnia doręczenia decyzji, zgodnie z art. 129 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Czy samo trudne położenie finansowe wystarczy do umorzenia długu?

Nie zawsze. Trudna sytuacja materialna musi być wykazana i udokumentowana. Organ bada, czy dochodzenie należności pozbawiłoby Ciebie lub osoby na Twoim utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania, zgodnie z art. 76 ust. 7 ustawy.

Czy lepiej wnosić o umorzenie czy o raty?

To zależy od Twojej sytuacji. Jeżeli masz stałe dochody, ale nie jesteś w stanie spłacić całości jednorazowo, zwykle większe szanse ma wniosek o raty. Jeżeli nie masz realnej zdolności spłaty i brak majątku, można próbować wnioskować o umorzenie całości lub części należności.

Czy urząd może prowadzić egzekucję z pensji?

Tak, jeżeli decyzja o zwrocie stanie się ostateczna i należność nie zostanie zapłacona, sprawa może trafić do egzekucji administracyjnej na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Źródła

• art. 2 ust. 1 pkt 2 i pkt 11, art. 33 ust. 4 pkt 1, art. 76 ust. 1 i ust. 7 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,
• art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 127 § 1 i 2, art. 129 § 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego,
• ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,
• wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 26 czerwca 2014 r., sygn. II SA/Po 477/14.