Mąż się odkochał – czy to wystarczy do rozwodu?

Czy samo odkochanie się małżonka jest podstawą rozwodu?

Stwierdzenie męża albo żony, że „już nie kocha” i chce się rozstać, ma znaczenie dla oceny więzi emocjonalnej, ale samo w sobie nie przesądza jeszcze o rozwodzie. Zgodnie z art. 56 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd może rozwiązać małżeństwo przez rozwód wtedy, gdy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia.

Zupełny rozkład pożycia oznacza co do zasady ustanie trzech więzi: uczuciowej, fizycznej i gospodarczej. Więź uczuciowa dotyczy relacji emocjonalnej między małżonkami, więź fizyczna — pożycia intymnego, a więź gospodarcza — wspólnego prowadzenia domu, wspólnych planów i codziennych spraw. Nie zawsze jednak wspólne zamieszkiwanie albo spłacanie wspólnych zobowiązań wyklucza rozwód. Sąd ocenia całokształt sytuacji, a nie tylko jeden element.

Trwałość rozkładu oznacza, że według doświadczenia życiowego nie ma realnych widoków na powrót małżonków do wspólnego pożycia. Jeżeli jeden małżonek deklaruje, że nadal kocha drugiego i chce ratować małżeństwo, sąd powinien to uwzględnić, ale taka deklaracja nie zawsze wystarczy do oddalenia pozwu. Istotne będzie to, czy uczucie ma charakter jednostronny, jak długo trwa rozstanie, czy małżonkowie utrzymują relacje małżeńskie i czy istnieją obiektywne szanse na odbudowanie związku.

Kiedy można złożyć pozew rozwodowy?

Pozew o rozwód może złożyć każdy z małżonków. Nie ma ustawowego terminu, po którego upływie dopiero wolno wystąpić do sądu. Oznacza to, że mąż może złożyć pozew nawet krótko po wyprowadzce, ale nie oznacza to automatycznie, że sąd natychmiast orzeknie rozwód. W toku sprawy sąd będzie badał, czy rozkład pożycia jest już trwały.

Pozew składa się do sądu okręgowego. Właściwość miejscową wyznacza przede wszystkim ostatnie wspólne miejsce zamieszkania małżonków, jeżeli choć jedno z nich nadal w tym okręgu mieszka lub zwykle przebywa. Jeżeli tej podstawy nie ma, decyduje miejsce zamieszkania strony pozwanej, a w dalszej kolejności miejsce zamieszkania powoda.

Opłata stała od pozwu o rozwód wynosi obecnie 600 zł. Jeżeli strona nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

Brak zgody na rozwód — co zrobi sąd?

Zgoda drugiego małżonka nie jest samodzielną przesłanką rozwodu. Sąd wysłucha obu stron i ustali, dlaczego jedna z nich chce rozwodu, a druga się nie zgadza. Jeżeli rozkład pożycia jest zupełny i trwały, brak zgody małżonka niewinnego nie zawsze zatrzyma sprawę, ale może mieć bardzo duże znaczenie w określonych sytuacjach.

Najważniejszy wyjątek dotyczy sytuacji, w której rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia. Wtedy rozwód zasadniczo nie jest dopuszczalny, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę albo jego odmowa jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Przykładowo odmowa zgody motywowana wyłącznie szykaną, zemstą lub chęcią utrudnienia życia drugiej stronie może zostać oceniona przez sąd jako nadużycie.

W praktyce oznacza to, że jeżeli mąż odszedł do innej kobiety, dopuścił się zdrady albo porzucił rodzinę, a następnie żąda rozwodu, żona może domagać się ustalenia jego wyłącznej winy i odmówić zgody na rozwód. Sąd będzie jednak badał wszystkie okoliczności: kiedy doszło do rozpadu więzi, czy zdrada była przyczyną rozkładu, czy tylko jego następstwem, jak długo trwa separacja faktyczna i czy utrzymywanie małżeństwa ma jeszcze realny sens.

Przeszkody w orzeczeniu rozwodu

Nawet przy zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia sąd nie orzeknie rozwodu, jeżeli zachodzi jedna z tzw. negatywnych przesłanek rozwodowych. Są to sytuacje, w których ochrona rodziny, dzieci albo elementarne względy moralne przeważają nad żądaniem rozwiązania małżeństwa.

Do najważniejszych przeszkód należą:

• dobro wspólnych małoletnich dzieci — sąd ocenia, czy rozwód nie pogorszy istotnie sytuacji emocjonalnej, wychowawczej lub materialnej dzieci;
• sprzeczność rozwodu z zasadami współżycia społecznego — może dotyczyć np. szczególnie ciężkiej choroby małżonka i potrzeby zapewnienia mu realnej opieki, jeżeli rozwód byłby rażąco krzywdzący;
• żądanie rozwodu przez małżonka wyłącznie winnego przy braku zgody małżonka niewinnego, chyba że odmowa zgody jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Dobro dzieci nie oznacza automatycznie, że rozwód rodziców jest wykluczony. Sąd porównuje sytuację dziecka po rozwodzie z sytuacją, jaka istnieje w trwającym konflikcie. Jeżeli w domu dochodzi do stałych awantur, przemocy, destabilizacji albo silnego konfliktu rodziców, utrzymywanie formalnego małżeństwa nie musi być dla dziecka korzystniejsze.

Wina za rozkład pożycia, zdrada i dowody

W wyroku rozwodowym sąd co do zasady orzeka, czy i który z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia. Na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie. Wtedy skutki są takie, jak gdyby żaden z małżonków winy nie ponosił.

Rozwód może więc zostać orzeczony:

• bez orzekania o winie — gdy obie strony zgodnie tego żądają;
• z wyłącznej winy jednego z małżonków;
• z winy obojga małżonków;
• bez przypisania winy, jeżeli sąd uzna, że żadnemu z małżonków nie można jej przypisać.

Na winę mogą wskazywać w szczególności zdrada, przemoc, nadużywanie alkoholu, inne uzależnienia, uporczywe uchylanie się od obowiązków rodzinnych, porzucenie, rażące zaniedbywanie rodziny czy długotrwałe naruszanie lojalności małżeńskiej. Sama znajomość z inną osobą nie zawsze wystarczy; trzeba wykazać, że określone zachowanie przyczyniło się do rozkładu pożycia.

Dowodami mogą być zeznania stron i świadków, korespondencja, wiadomości SMS, e-maile, zdjęcia, nagrania, dokumenty medyczne, notatki policyjne, wyroki karne, potwierdzenia interwencji, rachunki, przelewy oraz inne dokumenty. Należy jednak unikać pozyskiwania dowodów w sposób naruszający prawo, np. przez włamanie na cudze konto, instalowanie oprogramowania szpiegującego albo przejmowanie korespondencji.

Jakie skutki ma orzeczenie winy?

Spór o winę najczęściej wydłuża postępowanie, bo wymaga przeprowadzenia szerszych dowodów. Ma jednak znaczenie nie tylko moralne, ale także finansowe, zwłaszcza przy alimentach między byłymi małżonkami.

Jeżeli sąd uzna jednego małżonka za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd może zasądzić alimenty na rzecz małżonka niewinnego, nawet jeśli nie znajduje się on w niedostatku. Sąd porównuje wtedy sytuację po rozwodzie z hipotetyczną sytuacją, w której małżeństwo funkcjonowałoby prawidłowo.

Jeżeli nie ma małżonka wyłącznie winnego — bo rozwód jest bez orzekania o winie, z winy obojga albo bez winy — alimentów może żądać ten małżonek, który znajduje się w niedostatku. W takim przypadku obowiązek alimentacyjny co do zasady wygasa z upływem 5 lat od rozwodu, chyba że sąd wyjątkowo przedłuży ten termin. Obowiązek alimentacyjny wobec byłego małżonka wygasa także w razie zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa.

Co jeszcze rozstrzyga sąd w wyroku rozwodowym?

Wyrok rozwodowy nie ogranicza się wyłącznie do rozwiązania małżeństwa. Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd rozstrzyga także o władzy rodzicielskiej, kontaktach oraz alimentach na dzieci. Sąd może uwzględnić porozumienie rodzicielskie, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka.

Jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym może orzec o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego zamieszkiwania po rozwodzie. W wyjątkowych przypadkach, gdy jeden z małżonków swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję. Na zgodny wniosek stron sąd może też rozstrzygnąć o podziale wspólnego mieszkania albo przyznaniu go jednemu z małżonków, jeżeli jest to możliwe.

Podział majątku wspólnego w wyroku rozwodowym jest możliwy tylko wtedy, gdy nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Jeżeli między stronami istnieje poważny spór o skład i wartość majątku, sąd rozwodowy zwykle pozostawia tę kwestię do osobnego postępowania po rozwodzie.

Jak praktycznie przygotować się do sprawy?

Jeżeli nie chcesz rozwodu, nie musisz zgadzać się na żądanie małżonka. W odpowiedzi na pozew można wskazać, że nie doszło do zupełnego albo trwałego rozkładu pożycia, że istnieją realne szanse na odbudowanie relacji albo że rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny. Można też wnosić o mediację, jeżeli jest jeszcze przestrzeń do rozmowy.

Jeżeli natomiast widzisz, że małżeństwa nie da się uratować, trzeba rozważyć, czy chcesz rozwodu bez orzekania o winie, czy z ustaleniem winy. Rozwód bez orzekania o winie zwykle jest szybszy i mniej konfliktowy, ale nie zawsze najlepiej chroni interes strony, która została porzucona, zdradzona albo finansowo pokrzywdzona.

Przed sprawą warto przygotować:

• odpis aktu małżeństwa, a przy dzieciach także odpisy aktów urodzenia dzieci;
• dowody dotyczące rozkładu pożycia i przyczyn rozstania;
• dowody kosztów utrzymania dzieci i własnych kosztów utrzymania;
• informacje o dochodach, majątku, mieszkaniu i zobowiązaniach;
• listę świadków wraz z krótkim opisem okoliczności, na które mają zeznawać.

FAQ

Źródła

• Art. 56, 57, 58 i 60 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy: Internetowy System Aktów Prawnych.
• Art. 41 i 436 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego: Internetowy System Aktów Prawnych.
• Art. 26 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: Internetowy System Aktów Prawnych.
• Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 16 marca 1968 r., III CZP 70/66.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 28 października 1980 r., III CRN 222/80.