Przekazanie utargu pracodawcy poprzez umieszczenie pieniędzy w sejfie• Data publikacji: 02-10-2022 • Autor: Grzegorz Stefanowski |
|
Pracuję w sklepie. Odbieram pieniądze od klientów, wystawiam paragony i faktury. Pracodawca naciska na przekazanie utargu ode mnie tylko poprzez umieszczenie utargu w sejfie, do którego obaj mamy dostęp. Jak wygląda protokół przekazania tych pieniędzy do pracodawcy? Co mi grozi za brak udokumentowania przekazania tych pieniędzy? Gdzie mogę się odwołać? |
|
Obowiązek powierzania mieniaW Pana przypadku przede wszystkim istotne jest, czy ma Pan w obowiązku powierzanie mienia, czyli gotówki, w myśl Rozdziału II Działu V Kodeksu pracy, czyli art. 124–127:
„Art. 124 [Mienie powierzone z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się] § 1. Pracownik, któremu powierzono z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się: 1) pieniądze, papiery wartościowe lub kosztowności, 2) narzędzia i instrumenty lub podobne przedmioty, a także środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze, odpowiada w pełnej wysokości za szkodę powstałą w tym mieniu. § 2. Pracownik odpowiada w pełnej wysokości również za szkodę w mieniu innym niż wymienione w § 1, powierzonym mu z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się. § 3. Od odpowiedzialności określonej w § 1 i 2 pracownik może się uwolnić, jeżeli wykaże, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, a w szczególności wskutek niezapewnienia przez pracodawcę warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia”.
Są to dodatkowe obowiązki pracownicze, poza innymi wynikającymi z zakresu obowiązków, powierzone osobną umową, zgodnie z art. 125:
„Art. 125 [Umowa o współodpowiedzialności materialnej] § 1. Na zasadach określonych w art. 124 pracownicy mogą przyjąć wspólną odpowiedzialność materialną za mienie powierzone im łącznie z obowiązkiem wyliczenia się. Podstawą łącznego powierzenia mienia jest umowa o współodpowiedzialności materialnej, zawarta przez pracowników z pracodawcą na piśmie pod rygorem nieważności. § 2. Pracownicy ponoszący wspólną odpowiedzialność materialną odpowiadają w częściach określonych w umowie. Jednakże w razie ustalenia, że szkoda w całości lub w części została spowodowana przez niektórych pracowników, za całość szkody lub za stosowną jej część odpowiadają tylko sprawcy szkody”.
Taka umowa, ale i Rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 10.10.1975 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym mieniu, będą określać szczegółowe warunki i procedury stosowane przy czynnościach związanych z mieniem powierzonym. Odpowiedzialność pracownika za szkodę finansowąCo do zasady jednak przy takim stanie prawnym pracownik odpowiada za szkodę w pełnej wysokości i musi zwrócić wykazany niedobór. Może to być także podstawa do wytoczenia przeciwko niemu powództwa o zapłatę, gdyby zwrot nie nastąpił oraz do rozwiązania umowy o pracę (w zależności od stanu faktycznego, także bez wypowiedzenia.) W takich sytuacjach przysługuje odwołanie do sądu pracy (gdy rozwiązanie umowy o pracę) lub uczestnictwo w postępowaniu cywilnym (także sprzeciw od nakazu zapłaty). Takie środki trzeba jednak ocenić w zależności od konkretnego stanu faktycznego. Zasada odpowiedzialności z Kodeksu pracyGdy brak ww. umowy o współodpowiedzialności materialnej, można przyjąć podstawową zasadę odpowiedzialności, według Rozdziału I Działu V Kodeksu pracy, czyli art. 114–123:
„Art. 114 [Bezprawność; wina] Pracownik, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze swej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność materialną według zasad określonych w przepisach niniejszego rozdziału. Art. 115 [Szkoda; związek przyczynowy] Pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikła szkoda. Art. 116 [Ciężar dowodu] Pracodawca jest obowiązany wykazać okoliczności uzasadniające odpowiedzialność pracownika oraz wysokość powstałej szkody. Art. 117 [Wyłączenie odpowiedzialności] § 1. Pracownik nie ponosi odpowiedzialności za szkodę w takim zakresie, w jakim pracodawca lub inna osoba przyczyniły się do jej powstania albo zwiększenia. § 2. Pracownik nie ponosi ryzyka związanego z działalnością pracodawcy, a w szczególności nie odpowiada za szkodę wynikłą w związku z działaniem w granicach dopuszczalnego ryzyka”.
A więc, jeżeli szkoda zostanie Panu wykazana przez pracodawcę i nikt, także pracodawca, się do niej nie przyczynił (może się Pan tak bronić w myśl art. 117), to będzie Pan za nią odpowiadał, ale zgodnie z art. 119 tylko do wysokości trzykrotnego wynagrodzenia.
„Art. 119 [Wysokość odszkodowania] Odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody”.
Tutaj konsekwencje pozafinansowe, czyli wynikające z Kodeksu pracy lub powództw cywilnych, mogą być identyczne jak przy mieniu powierzonym.
Oczywiście, można także pamiętać o możliwości popełnienia przestępstwa, ale to także zależy od stanu faktycznego i kwalifikacji czynu. Może to być np. art. 284 Kodeksu karnego:
„Art. 284 [Przywłaszczenie] § 1. Kto przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą lub prawo majątkowe, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. § 2. Kto przywłaszcza sobie powierzoną mu rzecz ruchomą, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. § 3. W wypadku mniejszej wagi lub przywłaszczenia rzeczy znalezionej, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. § 4. Jeżeli przywłaszczenie nastąpiło na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego”. Protokołowanie stanu kasyJak wspomniałem, procedury przy mieniu powierzonym, powinny przewidywać konkretne czynności postępowania z gotówką, a zatem moim zdaniem np. dokonanie inwentaryzacji kasy na koniec dnia przez Pana i szefa.
Taki protokół określa osoby wykonujące, datę i godzinę, stan gotówki w kasie oraz „Winno być” lub podobne, według paragonów fiskalnych lub faktur po odliczeniu płatności kartą. To są dane podstawowe, inne mogą zależeć od specyfiki firmy i samej zawartości sejfu.
Zaznaczam jednak, iż to pracodawca powinien określić sposób postępowania z gotówką przy odbieraniu jej przez Pana od klienta. Powinien Pan się tego domagać i porozmawiać o tym z szefem. To nie Pan ma ułożyć treść potencjalnego protokołu lub innych dokumentów, tylko pracodawca. Moim zdaniem także samo powierzenie Panu klucza od sejfu powinno się odbyć formalnie z zaznaczeniem, gdzie i ile jest innych kluczy. PrzykładyWyobraźmy sobie kilka sytuacji z codziennej pracy w sklepie. Kasjerka Ania kończy zmianę i zgodnie z poleceniem pracodawcy chowa cały dzienny utarg do sejfu znajdującego się na zapleczu. Nie ma jednak żadnego protokołu ani potwierdzenia, że faktycznie przekazała pieniądze. Następnego dnia okazuje się, że w sejfie brakuje kilkuset złotych. Szef twierdzi, że to Ania musiała źle rozliczyć kasę, a ona nie ma żadnego dowodu, że utarg został przez nią prawidłowo zdeponowany.
Inna sytuacja dotyczy Michała, który również pracuje w sklepie. Pod koniec zmiany zostawia gotówkę w sejfie, ale dodatkowo sporządza krótką notatkę z podaniem kwoty, daty i godziny zdeponowania pieniędzy, podpisaną przez niego i koleżankę z pracy, która była świadkiem. Dzięki temu, kiedy po kilku tygodniach doszło do braków w sejfie, Michał mógł wykazać, że dopełnił obowiązku i to pracodawca powinien zbadać, co stało się później z gotówką.
Trzeci przykład to historia pani Ewy, która od początku domagała się od szefa wprowadzenia procedury przekazywania utargu. Po kilku rozmowach wprowadzono obowiązek sporządzania protokołu zdawczo-odbiorczego: kasjer wpisywał kwotę, załączał raport z kasy fiskalnej, a następnie podpisywał się on i pracodawca albo inna osoba przez niego upoważniona. W efekcie zarówno pracownicy, jak i pracodawca mieli jasne zasady i uniknięto późniejszych sporów, bo każdy dokumentował stan kasy w chwili przekazania. PodsumowaniePrzekazywanie utargu pracodawcy wyłącznie poprzez włożenie pieniędzy do sejfu, bez żadnego protokołu, naraża pracownika na poważne ryzyko odpowiedzialności materialnej. Brak dokumentacji utrudnia udowodnienie, że środki faktycznie zostały przekazane, a w razie niedoboru to właśnie pracownik może zostać obciążony winą. Dlatego tak ważne jest, aby domagać się od pracodawcy jasnych procedur – sporządzania protokołów, podpisów czy inwentaryzacji kasy – które chronią obie strony i zapobiegają nieporozumieniom. W razie sporu pracownik ma możliwość obrony swoich praw przed sądem pracy lub w postępowaniu cywilnym. Oferta porad prawnychJeśli znalazłeś się w podobnej sytuacji i potrzebujesz indywidualnej analizy swojego przypadku, możesz skorzystać z naszych porad prawnych online. Wystarczy, że opiszesz swój problem, a otrzymasz rzetelną i praktyczną odpowiedź przygotowaną przez prawnika. Dzięki temu dowiesz się, jakie masz prawa, jakie obowiązki ciążą na pracodawcy oraz jakie kroki możesz podjąć, aby skutecznie się zabezpieczyć. Źródła:1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę, wypełniając formularz poniżej ▼▼▼. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online 
O autorze: Grzegorz Stefanowski Radca prawny od 1998 r., absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Pracę magisterską napisał w obecnym Laboratorium Kryminalistyki UAM. Ukończył Studium podyplomowe w Katedrze Prawa Własności Intelektualnej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Posiada uprawnienia mediatora i doradcy obywatelskiego. Doświadczenie zawodowe w strukturach banku oraz własnej Kancelarii Radcy Prawnego w Katowicach. Specjalizuje się w prawie rodzinnym, cywilnym, bankowym, własności intelektualnej, problemach prawnych życia codziennego, prawie gospodarczym. |
|
