Czy zdrada przesądza o winie w rozwodzie i o dzieciach?

Kiedy zdrada ma znaczenie dla winy w rozwodzie?

Podstawą rozwodu jest zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego zgodnie z art. 56 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Jeżeli jedno z małżonków żąda ustalenia winy, sąd co do zasady orzeka także, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia, o czym stanowi art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zdrada małżeńska może być potraktowana jako zawinione naruszenie obowiązku wierności wynikającego z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie automatycznie przesądza ona o wyłącznej winie. Sąd bada nie tylko sam fakt zdrady, ale również to, czy była ona przyczyną rozkładu pożycia, czy pojawiła się już po wcześniejszym rozpadzie więzi emocjonalnej, fizycznej i gospodarczej.

W praktyce najważniejsze jest ustalenie stanu faktycznego: od kiedy małżonkowie nie współżyli, nie prowadzili wspólnego gospodarstwa, nie utrzymywali więzi uczuciowej i czy wcześniej dochodziło do zachowań naruszających obowiązki małżeńskie. Jeżeli rozkład pożycia nastąpił wcześniej, późniejsza relacja z inną osobą nie zawsze będzie uznana za jego przyczynę.

Zobacz również: dowody zdrady

Czy zdrada zawsze oznacza wyłączną winę?

Nie. Aby przypisać jednemu małżonkowi wyłączną winę, sąd musi dojść do wniosku, że drugi małżonek nie przyczynił się zawinionym zachowaniem do rozkładu pożycia. Wystarczy natomiast nawet częściowe zawinione przyczynienie się drugiej strony, aby wyłączna wina nie została przypisana tylko jednemu małżonkowi.

Jeżeli w małżeństwie wcześniej występowały przemoc, uporczywe poniżanie, groźby, izolowanie ekonomiczne, nadużywanie alkoholu, porzucanie rodziny albo inne ciężkie naruszenia obowiązków małżeńskich, sąd może uznać, że także drugi małżonek ponosi winę rozkładu pożycia. Ma to oparcie w art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który nakłada na małżonków obowiązki wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy, wierności i współdziałania dla dobra rodziny.

Dlatego w opisanej sytuacji zdrada nie musi prowadzić do rozwodu z wyłącznej winy żony, jeżeli wcześniej mąż stosował przemoc fizyczną lub psychiczną, kontrolował finanse, uporczywie upokarzał żonę albo w inny sposób przyczyniał się do rozpadu małżeństwa. Ocena zależy jednak od tego, co da się wykazać dowodowo.

Jak sąd ocenia moment rozkładu pożycia?

Dla rozstrzygnięcia o winie kluczowe jest ustalenie, kiedy nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, o którym mowa w art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zupełny rozkład oznacza ustanie więzi duchowej, fizycznej i gospodarczej, a trwały – brak realnych rokowań na odbudowę małżeństwa.

Jeżeli relacja z inną osobą zaczęła się już po faktycznym rozpadzie małżeństwa, jej znaczenie dla winy może być mniejsze niż wtedy, gdy była bezpośrednią przyczyną rozpadu. Z tego powodu duże znaczenie mają dowody pokazujące, od kiedy małżonkowie żyli osobno w sensie emocjonalnym lub faktycznym, kto wyprowadził się z domu, kiedy ustało współżycie, kto utrzymywał rodzinę i jak wyglądały relacje między stronami.

Przemoc i złe traktowanie a wina w rozwodzie

Jeżeli w małżeństwie dochodziło do przemocy fizycznej lub psychicznej, może to mieć bardzo duże znaczenie dla ustalenia winy. Takie zachowania naruszają podstawowe obowiązki małżeńskie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a jednocześnie mogą stanowić przestępstwo znęcania się z art. 207 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

W postępowaniu rozwodowym sąd cywilny nie musi czekać na wyrok karny, aby ocenić przemoc. Może oprzeć się na innych dowodach: zeznaniach świadków, dokumentacji medycznej, obdukcjach, wiadomościach, nagraniach, zaświadczeniach z interwencji Policji, dokumentach z procedury „Niebieskie Karty” prowadzonej na podstawie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Jeżeli przemoc była długotrwała, to nawet przy udowodnionej zdradzie bardzo trudno mówić automatycznie o wyłącznej winie osoby zdradzającej. Sąd musi ocenić cały mechanizm rozpadu małżeństwa, a nie tylko jedno zdarzenie.

Zobacz również: znęcanie się rozwód

Czy mąż może „zabrać dzieci” z powodu zdrady?

Sama zdrada nie oznacza utraty dzieci ani automatycznego ograniczenia władzy rodzicielskiej. O władzy rodzicielskiej, miejscu pobytu dziecka i kontaktach sąd rozstrzyga kierując się dobrem dziecka, co wynika z art. 56 § 1a, art. 58 § 1, § 1a i § 1b oraz art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli matka prawidłowo opiekuje się dziećmi, dzieci są zadbane, uczęszczają do szkoły, mają zapewnione bezpieczeństwo i stabilność, to sam fakt relacji pozamałżeńskiej zwykle nie przesądza o odebraniu jej dzieci. Dla sądu istotniejsze są: codzienna opieka, więź z dziećmi, warunki bytowe, dotychczasowe zaangażowanie każdego z rodziców, przemoc domowa, uzależnienia i zdolność do współpracy przy wychowaniu.

Ograniczenie albo pozbawienie władzy rodzicielskiej może nastąpić tylko w wypadkach określonych w art. 109 § 1 i 2 oraz art. 111 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, np. gdy dobro dziecka jest zagrożone albo gdy rodzic rażąco zaniedbuje obowiązki względem dziecka. Zdrada wobec współmałżonka sama w sobie nie jest jeszcze taką podstawą.

Jakie dowody warto zebrać?

W sprawach o rozwód z orzekaniem o winie najważniejsze są dowody pokazujące całość relacji małżeńskiej, a nie tylko sam romans. Mogą to być w szczególności: Jeżeli rozwód ma być prowadzony z orzekaniem o winie z powodu romansu, osobno omawiamy jakie dowody warto zebrać w sprawie o rozwód z winy za zdradę.

• zeznania świadków: rodziny, sąsiadów, znajomych, nauczycieli, osób widzących sposób traktowania żony i dzieci,
• wiadomości SMS, e-maile, komunikatory, nagrania głosowe lub zdjęcia, o ile zostały pozyskane legalnie i odnoszą się do sprawy,
• dokumentacja medyczna, obdukcje, zaświadczenia psychologiczne,
• notatki policyjne, zaświadczenia o interwencjach, dokumenty z procedury „Niebieskie Karty”,
• potwierdzenia przelewów albo ich braku, jeśli występowała przemoc ekonomiczna lub niewywiązywanie się z obowiązku utrzymania rodziny,
• dokumenty dotyczące opieki nad dziećmi: szkoła, przedszkole, leczenie, zajęcia dodatkowe.

Jeżeli druga strona zapowiada rozwód z wyłącznej winy, trzeba zadbać również o własną narrację procesową: opisać chronologię zdarzeń, wskazać daty pogorszenia relacji, przedstawić, jak wyglądało życie rodzinne przed ujawnieniem zdrady i jakie były wcześniejsze przyczyny rozpadu małżeństwa.

Czy warto składać pozew z winy czy bez winy?

To zależy od celu i materiału dowodowego. Zgodnie z art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd zaniecha orzekania o winie, jeżeli oboje małżonkowie zgodnie tego zażądają. Wtedy skutki są takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy.

Spór o winę zwykle wydłuża postępowanie i zaostrza konflikt, ale czasem jest uzasadniony. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy chodzi o późniejsze alimenty między małżonkami. Zgodnie z art. 60 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sytuacja małżonka niewinnego może być korzystniejsza niż małżonka współwinnego lub wyłącznie winnego.

Jeżeli więc jedna strona rzeczywiście dopuszczała się przemocy, porzuciła rodzinę albo rażąco naruszała obowiązki małżeńskie, orzeczenie o winie może mieć praktyczne znaczenie nie tylko moralne, ale także finansowe.

pozew z winy warto dobrze przygotować już na etapie pierwszego pisma, bo późniejsze uzupełnianie twierdzeń i dowodów bywa trudniejsze.

Czy zdrada wpływa na podział majątku?

Co do zasady nie bezpośrednio. Sam fakt zdrady nie zmienia automatycznie zasad podziału majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej. Podział majątku opiera się przede wszystkim na przepisach o wspólności ustawowej i udziałach małżonków, a nie na moralnej ocenie zachowania w małżeństwie.

Wyjątkiem mogą być szczególne sytuacje, np. gdy jedno z małżonków trwoniło majątek wspólny na rzecz osoby trzeciej albo zachodzą przesłanki ustalenia nierównych udziałów. To jednak wymaga odrębnej analizy konkretnego stanu faktycznego i materiału dowodowego.

zdrada a podział majątku to zagadnienie, które warto oceniać osobno od samej winy w rozwodzie.

Co praktycznie zrobić w opisanej sytuacji?

Jeżeli w małżeństwie dochodziło do przemocy lub gróźb, pierwszeństwo ma bezpieczeństwo żony i dzieci. W zależności od sytuacji warto rozważyć zgłoszenie przemocy Policji, założenie procedury „Niebieskie Karty”, zabezpieczenie dowodów i konsultację z pełnomocnikiem jeszcze przed wszczęciem sprawy.

Następnie trzeba zdecydować, czy lepiej samodzielnie wnieść pozew o rozwód, czy czekać na ruch drugiej strony. W pozwie albo odpowiedzi na pozew należy od razu:

• opisać rzeczywiste przyczyny rozpadu małżeństwa,
• wskazać dowody przemocy, poniżania lub izolacji ekonomicznej,
• złożyć wnioski dotyczące dzieci, alimentów i miejsca ich pobytu,
• rozważyć wniosek o zabezpieczenie alimentów na czas procesu na podstawie art. 730 § 1 i art. 753 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego,
• w razie potrzeby żądać ustalenia winy męża albo winy obojga małżonków.

Jeżeli mąż pracuje za granicą i przekazuje zbyt małe środki na utrzymanie rodziny, można rozważyć także roszczenie o przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny na podstawie art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a po rozwodzie lub już w jego toku – alimenty na dzieci zgodnie z art. 133 § 1 oraz art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

FAQ

Czy samo przyznanie się do zdrady wystarczy do przegrania sprawy o winę?

Nie. Przyznanie się do zdrady jest ważne, ale sąd bada cały przebieg małżeństwa, wcześniejsze konflikty i to, czy zdrada była przyczyną rozkładu pożycia.

Czy zdrada może odebrać matce dzieci?

Co do zasady nie. O dzieciach decyduje ich dobro, a nie sama niewierność wobec współmałżonka. Znaczenie mają opieka, bezpieczeństwo, więź z dziećmi i stabilność wychowawcza.

Czy przemoc męża ma znaczenie, jeśli żona później zdradziła?

Tak. Przemoc może być samodzielną i bardzo istotną przyczyną rozkładu pożycia. W takiej sytuacji zdrada nie musi prowadzić do przypisania żonie wyłącznej winy.

Czy warto zbierać wiadomości i nagrania?

Tak, jeżeli odnoszą się do sprawy i zostały pozyskane w sposób, który pozwoli je wykorzystać procesowo. Najlepiej ocenić to wcześniej z pełnomocnikiem.

Czy orzeczenie o winie wpływa na alimenty między małżonkami?

Tak. Zgodnie z art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sytuacja małżonka niewinnego może być korzystniejsza niż małżonka uznanego za winnego rozkładu pożycia.

Źródła

• art. 23, art. 27, art. 56 § 1 i § 1a, art. 57 § 1 i § 2, art. 58 § 1, § 1a i § 1b, art. 60 § 1 i § 2, art. 95 § 3, art. 109 § 1 i 2, art. 111 § 1, art. 133 § 1, art. 135 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy;
• art. 730 § 1 i art. 753 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego;
• art. 207 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny;
• ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej;
• wyrok Sądu Najwyższego z 19 września 1949 r., Wa.C.103/49.