Legalizacja pobytu cudzoziemca po końcu wizy – co zrobić

Co można zrobić, gdy cudzoziemcowi kończy się wiza?

Obecnie kwestie te reguluje przede wszystkim ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. Dawna ustawa z 2003 r., na której oparto starszą wersję artykułu, już nie obowiązuje.

Jeżeli obywatel państwa trzeciego, np. Kazachstanu, przebywa w Polsce na podstawie wizy i termin jej ważności zbliża się do końca, trzeba odróżnić dwie różne sprawy:

• przedłużenie wizy – rozwiązanie wyjątkowe, stosowane tylko przy spełnieniu ustawowych przesłanek,
• zezwolenie na pobyt czasowy – podstawowa droga do dalszego legalnego pobytu w Polsce przez okres dłuższy niż wynikający z wizy.

Nie da się więc zakładać, że sam fakt pozostawania w związku, wspólnego zamieszkania albo planowania ślubu pozwoli po prostu „przedłużyć wizę cudzoziemcowi”. To zależy od konkretnego stanu faktycznego i od tego, czy istnieje właściwa podstawa prawna.

Kiedy można przedłużyć wizę w Polsce?

Przedłużenie wizy krajowej w Polsce jest możliwe tylko wyjątkowo. Zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, wizę krajową można przedłużyć, jeżeli łącznie są spełnione następujące warunki:

1. przemawia za tym ważny interes zawodowy lub osobisty albo względy humanitarne, które uniemożliwiają opuszczenie Polski przed upływem terminu ważności wizy lub dozwolonego okresu pobytu,
2. zdarzenia będące przyczyną ubiegania się o przedłużenie wystąpiły niezależnie od woli cudzoziemca i nie były możliwe do przewidzenia w dniu składania wniosku o wizę,
3. okoliczności sprawy nie wskazują, że cel pobytu będzie inny niż deklarowany,
4. nie zachodzą okoliczności uzasadniające odmowę wydania wizy.

Dodatkowo, zgodnie z art. 82 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, wizę krajową co do zasady można przedłużyć tylko jeden raz.

To oznacza, że chęć dalszego pobytu z partnerką w Polsce, planowanie wspólnej przyszłości albo zamiar zawarcia małżeństwa zwykle nie wystarczą, jeżeli te okoliczności były znane już w chwili ubiegania się o wizę.

Wniosek o przedłużenie wizy – gdzie i kiedy go złożyć?

Zgodnie z art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, wniosek o przedłużenie wizy krajowej składa się do wojewody właściwego ze względu na miejsce pobytu cudzoziemca, najpóźniej w ostatnim dniu legalnego pobytu na podstawie tej wizy.

W praktyce nie warto czekać do ostatniej chwili. Im wcześniej zostanie złożony kompletny wniosek, tym mniejsze ryzyko problemów formalnych.

Najczęściej potrzebne są:

• wypełniony formularz wniosku,
• ważny dokument podróży,
• aktualna fotografia,
• dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające przedłużenie,
• potwierdzenie posiadania środków finansowych – jeżeli jest wymagane dla danego celu pobytu,
• dokument potwierdzający ubezpieczenie zdrowotne lub pokrycie kosztów leczenia,
• dowód uiszczenia opłaty skarbowej.

Zakres załączników może się różnić zależnie od sytuacji i praktyki konkretnego urzędu wojewódzkiego.

Czy lepiej składać wniosek o pobyt czasowy zamiast przedłużać wizę?

W wielu sprawach tak. Jeżeli cudzoziemiec chce zostać w Polsce na rok lub dłużej, podstawowym rozwiązaniem jest zwykle zezwolenie na pobyt czasowy, a nie próba przedłużenia wizy.

Zgodnie z art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, zezwolenia na pobyt czasowy udziela się, gdy okoliczności uzasadniają pobyt na terytorium Polski przez okres dłuższy niż 3 miesiące.

Taką podstawą może być m.in.:

• praca,
• prowadzenie działalności gospodarczej,
• studia,
• połączenie z rodziną,
• małżeństwo z obywatelem polskim,
• inne okoliczności wymagające pobytu dłuższego niż 3 miesiące, jeżeli są odpowiednio udokumentowane.

Jeżeli sprawa dotyczy także zatrudnienia, trzeba równolegle sprawdzić podstawę legalności pracy. Nie każdy legalny pobyt automatycznie daje prawo do pracy.

Co daje złożenie wniosku o pobyt czasowy przed końcem wizy?

To jedna z najważniejszych praktycznych kwestii. Zgodnie z art. 108 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, jeżeli wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy został złożony w czasie legalnego pobytu i nie ma braków formalnych albo zostały one uzupełnione w terminie, wojewoda zamieszcza w dokumencie podróży odcisk stempla potwierdzający złożenie wniosku.

Wtedy – zgodnie z art. 108 ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach – pobyt cudzoziemca na terytorium Polski uważa się za legalny od dnia złożenia wniosku do dnia, w którym decyzja w sprawie stanie się ostateczna.

To jednak nie zawsze oznacza prawo do podróżowania po strefie Schengen ani automatyczną możliwość powrotu do Polski po wyjeździe. Stempel zabezpiecza przede wszystkim legalność pobytu w Polsce w toku postępowania.

Jakie podstawy pobytu czasowego najczęściej wchodzą w grę?

W opisanym typie sprawy najczęściej analizuje się trzy ścieżki:

Jeżeli chodzi o przedłużenie pobytu cudzoziemca w związku partnerskim bez małżeństwa, sama relacja zwykle nie daje tak silnej i samodzielnej podstawy jak małżeństwo. Wtedy trzeba szukać innej podstawy, np. pracy lub studiów.

Czy małżeństwo z obywatelem polskim legalizuje pobyt automatycznie?

Nie. Sam ślub nie powoduje automatycznej legalizacji pobytu. Po zawarciu małżeństwa cudzoziemiec może jednak ubiegać się o zezwolenie na pobyt czasowy dla członka rodziny obywatela polskiego.

Podstawę prawną stanowi art. 158 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, zgodnie z którym zezwolenia na pobyt czasowy udziela się cudzoziemcowi będącemu małżonkiem obywatela polskiego, jeżeli zamierza z nim pozostawać we wspólnym pożyciu na terytorium Polski.

Jednocześnie urząd bada, czy małżeństwo nie zostało zawarte w celu obejścia przepisów. Wynika to z art. 169 ustawy o cudzoziemcach. W praktyce organ może analizować wspólne zamieszkanie, historię relacji, wspólne gospodarstwo domowe, znajomość podstawowych informacji o sobie czy wiarygodność dokumentów.

Jeżeli małżeństwo jest rzeczywiste, jest to jedna z najczęściej stosowanych i najbezpieczniejszych podstaw pobytowych. Nie oznacza to jednak, że urząd musi pominąć inne przeszkody, np. względy obronności, bezpieczeństwa państwa lub ochrony porządku publicznego.

Co grozi za pozostanie w Polsce po upływie wizy?

Jeżeli cudzoziemiec pozostanie w Polsce po upływie ważności wizy bez innej podstawy legalnego pobytu, jego pobyt staje się nielegalny. Konsekwencją może być wydanie decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.

W takiej decyzji organ może także orzec zakaz ponownego wjazdu na terytorium Polski lub innych państw obszaru Schengen – zgodnie z art. 318 ustawy o cudzoziemcach. Długość zakazu zależy od okoliczności sprawy.

Nielegalny pobyt może też utrudnić późniejsze uzyskanie wizy, pobytu czasowego albo stałego. Dlatego nie warto dopuszczać do przerwy w legalności pobytu.

Opłaty i terminy – na co się przygotować?

Wysokość opłat bywa zmieniana, dlatego przed złożeniem wniosku trzeba sprawdzić aktualną tabelę opłat w urzędzie wojewódzkim. W praktyce należy liczyć się co najmniej z:

• opłatą skarbową za złożenie niektórych wniosków pobytowych,
• opłatą za wydanie karty pobytu,
• kosztami tłumaczeń przysięgłych, fotografii, ewentualnych pełnomocnictw i dokumentów zagranicznych.

Nie warto opierać decyzji wyłącznie na starych stawkach z archiwalnych publikacji, bo mogą być już nieaktualne.

Jaka ścieżka jest najbezpieczniejsza w opisanej sytuacji?

Jeżeli partnerowi kończy się wiza za kilka tygodni, najpierw trzeba ustalić:

1. czy istnieją realne przesłanki do przedłużenia wizy z art. 82 ustawy o cudzoziemcach,
2. czy można jeszcze złożyć wniosek o pobyt czasowy w czasie legalnego pobytu,
3. czy istnieje konkretna podstawa pobytowa – praca, studia, małżeństwo lub inna przewidziana ustawą,
4. czy równolegle nie trzeba uregulować prawa do pracy.

W praktyce w podobnych sprawach najczęściej lepszym rozwiązaniem jest przygotowanie poprawnego wniosku o pobyt czasowy niż składanie słabo uzasadnionego wniosku o przedłużenie wizy.

FAQ

Czy można przedłużyć wizę tylko dlatego, że cudzoziemiec chce zostać z partnerem w Polsce?

Co do zasady nie. Potrzebne są szczególne przesłanki z art. 82 ustawy o cudzoziemcach, a sama chęć dalszego wspólnego pobytu zwykle nie wystarcza.

Czy wniosek o kartę pobytu trzeba złożyć przed końcem wizy?

Tak, jeżeli ma zabezpieczyć legalność pobytu w Polsce. Wniosek powinien być złożony w czasie legalnego pobytu, a braki formalne muszą zostać uzupełnione w terminie.

Czy po złożeniu wniosku o pobyt czasowy można swobodnie wyjeżdżać i wracać do Polski?

Nie zawsze. Stempel w paszporcie potwierdza legalność pobytu w Polsce w toku postępowania, ale nie zastępuje wizy ani dokumentu uprawniającego do ponownego wjazdu.

Czy ślub z obywatelem polskim wystarczy do otrzymania karty pobytu?

Ślub daje ważną podstawę do ubiegania się o pobyt czasowy, ale urząd nadal prowadzi postępowanie i może badać, czy małżeństwo nie zostało zawarte dla pozoru.

Co zrobić, jeżeli urząd długo nie wydaje decyzji?

W takiej sytuacji warto przeanalizować ponaglenie, a w dalszej kolejności skargę na bezczynność lub przewlekłość postępowania. Dużo zależy od tego, na jakim etapie jest sprawa i czy urząd wzywał do uzupełnienia dokumentów.

Źródła

• Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.
• Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.
• Informacje urzędowe publikowane przez Urząd do Spraw Cudzoziemców oraz urzędy wojewódzkie dotyczące procedur pobytowych.