Niewywiązanie się z ugody

Na czym polega ugoda sądowa?

Ugoda sądowa jest jednocześnie czynnością procesową i umową między stronami. Jej materialnoprawną podstawą jest art. 917 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego, aby uchylić niepewność co do roszczeń, zapewnić ich wykonanie albo zakończyć spór lub zapobiec sporowi.

W sprawie o podział majątku wspólnego ugoda może więc obejmować na przykład obowiązek zapłaty określonej kwoty byłemu małżonkowi, przejęcie ekonomicznego ciężaru spłaty kredytu, obowiązek wydania lokalu, wyprowadzenia się albo pozostawienia określonych ruchomości w mieszkaniu. To, które postanowienia można egzekwować, zależy od tego, czy są dostatecznie konkretne: kto, komu, co, w jakim terminie i w jaki sposób ma wykonać.

Jeżeli ugoda została zawarta przed sądem, sąd co do zasady umarza postępowanie, ponieważ dalsze rozpoznawanie sprawy staje się zbędne. Podstawą jest art. 355 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Praktyczne znaczenie ma to, że po prawomocnym umorzeniu postępowania spór objęty ugodą nie jest dalej rozstrzygany wyrokiem lub postanowieniem co do istoty.

Jeżeli chcesz szerzej sprawdzić, czym jest umorzenie postępowania po zakończeniu sprawy ugodą, znaczenie ma zwłaszcza treść postanowienia sądu oraz to, czy ugoda została skutecznie zawarta i podpisana przez strony.

Czy ugoda sądowa może być podstawą egzekucji komorniczej?

Tak, ale nie każda część ugody automatycznie nadaje się do egzekucji. Zgodnie z art. 777 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego tytułem egzekucyjnym jest między innymi ugoda zawarta przed sądem. Zgodnie natomiast z art. 776 Kodeksu postępowania cywilnego podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, czyli tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności.

W praktyce oznacza to, że były mąż nie może od razu pójść do komornika z samym protokołem ugody. Najpierw powinien wystąpić o nadanie ugodzie klauzuli wykonalności w zakresie obowiązku, który nie został wykonany. Jeżeli tytuł pochodzi od sądu, klauzulę wykonalności nadaje sąd pierwszej instancji, w którym sprawa się toczyła, co wynika z art. 781 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Po uzyskaniu tytułu wykonawczego wierzyciel może złożyć wniosek egzekucyjny do komornika. Podstawę wszczęcia egzekucji na wniosek stanowi art. 796 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. W przypadku obowiązku zapłaty komornik może prowadzić egzekucję z rachunku bankowego, wynagrodzenia, ruchomości albo innych składników majątku dłużnika, oczywiście w granicach wskazanych we wniosku i przepisach o egzekucji.

Co grozi za niewywiązanie się z ugody w terminie?

Jeżeli ugoda przewiduje, że partnerka ma zapłacić byłemu mężowi 20 000 zł w terminie miesiąca, a termin upłynie bez zapłaty, były mąż może żądać wykonania tego obowiązku. Jeżeli ugoda jest wystarczająco konkretna, może po uzyskaniu klauzuli wykonalności skierować sprawę do komornika.

Opóźnienie może także powodować odpowiedzialność finansową. Zgodnie z art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności. Jeżeli ugoda nie określa własnych odsetek, zastosowanie mogą mieć odsetki ustawowe za opóźnienie na podstawie art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego.

Dodatkowo, jeżeli przez niewykonanie lub nienależyte wykonanie ugody druga strona poniesie szkodę, może powoływać się na art. 471 Kodeksu cywilnego. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność dłużnika za szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie albo nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Samo przeciąganie się procedury bankowej nie zawsze zwalnia z odpowiedzialności. Zgodnie z art. 476 Kodeksu cywilnego dłużnik dopuszcza się zwłoki, gdy nie spełnia świadczenia w terminie, chyba że opóźnienie jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Ocena zależy więc od tego, czy partnerka mogła przewidzieć czas trwania formalności bankowych, czy dochowała należytej staranności oraz czy termin w ugodzie był realny.

Czy były mąż może ponownie wprowadzić się do mieszkania?

Co do zasady niewykonanie przez jedną stronę ugody w terminie nie oznacza, że druga strona może samodzielnie przywrócić stan sprzed ugody. Jeżeli ugoda nadal obowiązuje, to jej postanowienia powinny być wykonywane w przewidzianym trybie, a nie przez samowolne działania.

Znaczenie ma jednak dokładna treść ugody. Jeżeli ugoda przewiduje warunek, że były mąż wyprowadzi się dopiero po zapłacie określonej kwoty lub po skutecznym przejęciu kredytu, jego sytuacja może być inna niż wtedy, gdy obowiązek wyprowadzki był niezależny i miał nastąpić w tym samym terminie. W razie sporu trzeba odczytać ugodę zgodnie z art. 65 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego, czyli z uwzględnieniem okoliczności, zasad współżycia społecznego, ustalonych zwyczajów oraz zgodnego zamiaru stron i celu umowy.

Jeżeli były mąż już się wyprowadził i nie ma aktualnego tytułu do korzystania z mieszkania, nie powinien samowolnie wchodzić do lokalu. Zgodnie z art. 342 Kodeksu cywilnego nie wolno naruszać samowolnie posiadania, chociażby posiadacz był w złej wierze. Spory o wykonanie ugody powinny być rozwiązywane przez egzekucję, roszczenia cywilne albo nowe porozumienie, a nie przez samopomoc.

Jeżeli problem dotyczy odwrócenia skutków uzgodnionego podziału majątku, pomocne może być omówienie sytuacji, w której jedna ze stron żąda powrotu do stanu sprzed podziału. Takie sprawy wymagają szczególnej analizy treści ugody, prawomocności orzeczeń oraz tego, czy istnieją podstawy do podważenia oświadczeń woli.

Czy można zmienić termin wykonania ugody?

Strony mogą porozumieć się co do innego sposobu lub terminu wykonania swoich zobowiązań, ponieważ zgodnie z art. 353¹ Kodeksu cywilnego strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. W praktyce najlepiej zrobić to pisemnie, z jednoznacznym wskazaniem nowego terminu i skutków jego dochowania.

Jeżeli ugoda została zawarta przed sądem, samo prywatne porozumienie o przesunięciu terminu nie zawsze usunie ryzyko, że druga strona będzie próbowała wykorzystać pierwotną treść ugody. Dlatego porozumienie powinno być precyzyjne i podpisane przez obie strony. W razie poważnego sporu warto rozważyć zawarcie kolejnej ugody albo złożenie zgodnych oświadczeń w sprawie wykonania dotychczasowej ugody.

Jeżeli ugoda dotyczy także innych spraw rodzinnych, na przykład alimentów, trzeba pamiętać, że niektóre obowiązki mogą być później zmieniane przez sąd, gdy zmienią się okoliczności. Przykładem może być sytuacja, w której żona zażądała wyższych alimentów mimo wcześniejszej ugody. W podziale majątku zmiana jest zwykle trudniejsza, bo dotyczy rozliczeń majątkowych między byłymi małżonkami.

Czy można uchylić się od skutków ugody?

Uchylenie się od skutków ugody jest możliwe tylko w szczególnych przypadkach. Zgodnie z art. 918 § 1 Kodeksu cywilnego uchylenie się od skutków prawnych ugody zawartej pod wpływem błędu jest dopuszczalne, gdy błąd dotyczy stanu faktycznego, który według treści ugody obie strony uważały za niewątpliwy, a spór albo niepewność nie powstałyby, gdyby strony znały prawdziwy stan rzeczy.

Poza art. 918 Kodeksu cywilnego mogą mieć znaczenie ogólne przepisy o wadach oświadczenia woli, w szczególności art. 82-88 Kodeksu cywilnego. Dotyczą one między innymi braku świadomości lub swobody, pozorności, błędu, podstępu i groźby. Nie są to jednak przepisy służące do prostego przesunięcia terminu zapłaty, gdy jedna ze stron ma problem z wykonaniem zobowiązania.

W opisanej sytuacji, jeżeli ugoda została zawarta świadomie i dobrowolnie, a problem polega wyłącznie na opóźnieniu formalności bankowych, podstawowym rozwiązaniem jest negocjowanie terminu albo wykonanie ugody możliwie najszybciej, a nie jej podważanie.

FAQ

Co zrobić praktycznie przed upływem terminu?

Partnerka powinna jak najszybciej poinformować byłego męża o przyczynach opóźnienia i przedstawić konkretne dokumenty z banku, na przykład potwierdzenie złożenia wniosku, korespondencję z doradcą albo przewidywany termin decyzji. Warto zaproponować nową datę wykonania ugody oraz, jeżeli to możliwe, częściową zapłatę albo inne zabezpieczenie.

Jeżeli druga strona odmawia rozmowy, partnerka powinna co najmniej wysłać propozycję porozumienia w formie pozwalającej wykazać jej treść i datę, na przykład listem poleconym lub wiadomością e-mail, jeśli strony wcześniej korzystały z takiej formy kontaktu. Nie zastąpi to zgody drugiej strony, ale może pomóc wykazać dobrą wolę i staranność.

Najgorszym rozwiązaniem jest bierne czekanie do upływu terminu. Zgodnie z art. 354 § 1 Kodeksu cywilnego dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią oraz w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu, zasadom współżycia społecznego i ustalonym zwyczajom. Aktywne działania zmierzające do wykonania ugody mogą mieć znaczenie, jeżeli później powstanie spór o przyczyny opóźnienia.

Źródła

• Art. 65 § 1 i § 2, art. 82-88, art. 342, art. 353¹, art. 354 § 1, art. 471, art. 476, art. 481 § 1 i § 2, art. 917, art. 918 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 355 § 1, art. 776, art. 777 § 1 pkt 1, art. 781 § 1, art. 796 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z 14 czerwca 2005 r., sygn. V CK 691/04.