Wycofanie anonimowego donosu do urzędu skarbowego

Anonimowy donos do urzędu skarbowego – jaki ma status prawny?

W praktyce anonimowy donos do urzędu skarbowego nie jest odrębną instytucją uregulowaną w przepisach. Trzeba go oceniać według ogólnych zasad dotyczących podań kierowanych do organu podatkowego.

Zgodnie z art. 168 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, podanie wnosi się na piśmie, ustnie do protokołu albo elektronicznie, a podanie powinno zawierać co najmniej treść żądania, wskazanie osoby, od której pochodzi, oraz jej adres i identyfikator podatkowy, jeżeli jest wymagany. Anonim nie zawiera danych osoby wnoszącej, więc nie spełnia ustawowych wymogów formalnych.

Skutek takiego braku określa art. 169 § 1d ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa: jeżeli podanie nie zawiera adresu, organ pozostawia je bez rozpatrzenia i nie wzywa do usunięcia tego braku. W praktyce oznacza to, że anonimowy donos nie wywołuje normalnego toku postępowania na wniosek autora.

Nie należy jednak utożsamiać pozostawienia anonimu bez rozpatrzenia z obowiązkiem całkowitego zignorowania jego treści. Organ podatkowy może potraktować takie informacje jako sygnał do własnych ustaleń.

Czy anonimowy donos można skutecznie wycofać?

Co do zasady nie ma procedury „cofnięcia anonimu”, która wiązałaby urząd skarbowy. Skoro anonim nie wywołuje skutków podania spełniającego wymogi z art. 168 § 2 Ordynacji podatkowej, to jego późniejsze odwołanie albo wycofanie również nie wywołuje samodzielnego skutku procesowego.

Jeżeli ktoś po wysłaniu anonimu prześle do urzędu kolejne pismo, w którym napisze, że chciałby tamto zgłoszenie wycofać, organ może odnotować taką informację, ale nie ma obowiązku „anulowania sprawy”. Jeżeli urząd zdążył już podjąć czynności z urzędu, będzie je oceniał według stanu faktycznego i zgromadzonych dowodów, a nie według woli osoby, która wcześniej przekazała informację.

W tym zakresie nadal aktualny pozostaje pogląd z wyroku NSA z 12.01.2001 r., sygn. akt I SAB/Łd 7/00, zgodnie z którym nie ma normatywnego związku przyczynowego między doniesieniem a wszczęciem z urzędu postępowania kontrolnego. Doniesienie samo w sobie nie wszczyna postępowania i nie zobowiązuje organu do działania, ale może dostarczyć informacji, które urząd samodzielnie oceni.

Czy urząd skarbowy może wszcząć kontrolę mimo anonimu?

Tak, może – ale nie dlatego, że anonim „nakazuje” wszczęcie kontroli. Organ działa z urzędu na podstawie własnej oceny przesłanek ustawowych.

Jeżeli z anonimu wynikają informacje, które da się zweryfikować, urząd może podjąć czynności sprawdzające na podstawie art. 272–280 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, a w razie potrzeby także kontrolę podatkową na podstawie art. 281 i nast. tej ustawy. Jeżeli ujawnią się przesłanki do rozstrzygnięcia sprawy podatkowej, możliwe jest także wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu zgodnie z art. 165 § 1 i § 5 Ordynacji podatkowej.

To oznacza, że anonim może być jedynie impulsem informacyjnym. Decyzja o dalszych działaniach zawsze należy do organu. Dlatego późniejsze wycofanie donosu nie blokuje urzędowi możliwości prowadzenia sprawy.

Zobacz również:

• wycofanie oświadczenia złożonego w urzędzie skarbowym
• czy urząd może żądać umów z klientami

Czy urząd musi poinformować osobę wskazaną w donosie?

Nie ma przepisu, który nakazywałby doręczenie osobie „opisanej” w anonimie samego donosu. Jeżeli anonim wpłynął przed wszczęciem postępowania lub kontroli, może w ogóle nie stać się elementem akt konkretnej sprawy.

Na taki kierunek wskazano m.in. w wyroku NSA w Katowicach z 8.09.1997 r., sygn. akt I SA/Ka 298/96, gdzie przyjęto, że donos, który wpłynął przed wszczęciem z urzędu postępowania kontrolnego, może nie stanowić elementu akt sprawy, a wówczas strona nie ma prawa zapoznania się z jego treścią.

Jeżeli jednak organ oprze rozstrzygnięcie na określonych dowodach zebranych już w toku formalnego postępowania, to strona korzysta z gwarancji procesowych, w szczególności z prawa czynnego udziału w postępowaniu i wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, wynikających z art. 123 § 1 oraz art. 200 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.

Czy za wycofanie anonimowego donosu grozi kara?

Samo wycofanie anonimowego donosu nie jest odrębnie penalizowane ani przez Ordynację podatkową, ani przez ustawę z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy. Nie ma przepisu, który przewidywałby karę tylko za to, że ktoś wcześniej wysłał anonim, a potem próbował go cofnąć.

Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje:

Jeżeli więc pytanie dotyczy wyłącznie tego, czy urząd może ukarać autora anonimu za samo wycofanie donosu – odpowiedź brzmi: nie. Jeżeli jednak ktoś zidentyfikuje się jako nadawca i okaże się, że celowo pomówił inną osobę o czyn zabroniony lub postępowanie mogące ją poniżyć albo narazić na utratę zaufania, ryzyko odpowiedzialności może powstać już na gruncie prawa karnego lub cywilnego, niezależnie od procedury podatkowej.

Co zrobić, jeśli donos został wysłany pod wpływem emocji?

Najbezpieczniej nie składać kolejnych chaotycznych pism. Jeżeli anonim rzeczywiście został wysłany bez danych nadawcy, urząd i tak nie potraktuje go jak zwykłego podania. Można oczywiście przekazać do urzędu uzupełniające wyjaśnienie, ale nie daje to gwarancji, że organ zaniecha dalszych działań.

Jeżeli obawiasz się, że złożyłeś pismo już podpisane lub w sposób umożliwiający identyfikację, warto przeanalizować jego treść pod kątem ewentualnego ryzyka odpowiedzialności za pomówienie albo złożenie nieprawdziwych informacji. Znaczenie mają wtedy konkretne słowa, forma zgłoszenia i to, czy zarzuty były świadomie nieprawdziwe.

Zobacz również:

• nielegalna działalność i kontrola skarbowa
• fikcyjna faktura a kontrola urzędu skarbowego

FAQ

Czy anonim do urzędu skarbowego jest zawsze ignorowany?

Nie. Anonim co do zasady pozostawia się bez rozpatrzenia jako podanie niespełniające wymogów z art. 168 § 2 i art. 169 § 1d Ordynacji podatkowej, ale urząd może wykorzystać zawarte w nim informacje jako sygnał do działań z urzędu.

Czy po wycofaniu anonimu urząd musi umorzyć kontrolę?

Nie. Jeżeli organ już prowadzi czynności sprawdzające, kontrolę podatkową albo postępowanie podatkowe, ich dalszy bieg zależy od ustaleń organu i dowodów, a nie od woli autora zgłoszenia.

Czy autor anonimowego donosu może dostać karę z Kodeksu karnego skarbowego?

Samo wysłanie i późniejsze wycofanie anonimu nie jest odrębnie penalizowane przez Kodeks karny skarbowy. Inaczej może być wtedy, gdy zgłoszenie nie było anonimowe i zawierało świadomie fałszywe oskarżenia – wtedy trzeba badać przepisy Kodeksu karnego i okoliczności sprawy.

Czy osoba, której dotyczy donos, może poznać jego treść?

Niekoniecznie. Jeżeli anonim wpłynął przed wszczęciem postępowania i nie został włączony do akt sprawy, osoba kontrolowana może nie uzyskać do niego dostępu. Jeżeli jednak organ oprze swoje rozstrzygnięcie na dowodach zgromadzonych już formalnie w sprawie, strona ma prawa procesowe wynikające z Ordynacji podatkowej.

Czy warto wysyłać do urzędu pismo z przeprosinami?

To zależy od stanu faktycznego. Przy prawdziwie anonimowym zgłoszeniu takie pismo zwykle nie cofnie skutków informacyjnych anonimu. Jeżeli jednak nadawca jest możliwy do ustalenia i obawia się szerszych konsekwencji, warto wcześniej skonsultować treść pisma z prawnikiem.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa – Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
2. Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
4. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2001 r., sygn. akt I SAB/Łd 7/00
5. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Katowicach z dnia 8 września 1997 r., sygn. akt I SA/Ka 298/96