Orzeczenie lekarskie a zawodowe prawo jazdy i kod 95

Czy lekarz może „cofnąć” zawodowe prawo jazdy?

Nie wprost. Lekarz medycyny pracy nie wydaje decyzji o cofnięciu prawa jazdy. Może natomiast wydać orzeczenie o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na stanowisku kierowcy. W takiej sytuacji pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy, ponieważ zakazuje tego art. 229 § 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

Co innego samo uprawnienie do kierowania pojazdami. Prawo jazdy jest uprawnieniem administracyjnym, a o jego cofnięciu albo ograniczeniu rozstrzyga organ administracji w przypadkach przewidzianych ustawą z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Dlatego trzeba odróżnić trzy kwestie: zdolność do pracy na stanowisku kierowcy, brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami oraz kwalifikację zawodową kierowcy.

W praktyce kierowca może mieć formalnie ważny dokument prawa jazdy, a jednocześnie nie może wykonywać pracy kierowcy zawodowego z powodu negatywnego orzeczenia lekarskiego albo psychologicznego.

Jakie badania mają znaczenie dla kierowcy zawodowego?

Dla kierowcy wykonującego przewóz drogowy znaczenie mają zwykle trzy grupy badań:

• badania profilaktyczne pracownicze – na podstawie art. 229 Kodeksu pracy,
• badania lekarskie kierowców wykonujących przewóz drogowy – na podstawie art. 39j ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym,
• badania psychologiczne kierowców wykonujących przewóz drogowy – na podstawie art. 39k ust. 1 ustawy o transporcie drogowym.

Zgodnie z art. 39j ust. 3 ustawy o transporcie drogowym badania lekarskie przeprowadza się co do zasady:

• co 5 lat – do ukończenia 60 lat,
• co 30 miesięcy – po ukończeniu 60 lat.

Analogiczne okresy przewiduje art. 39k ust. 3 ustawy o transporcie drogowym dla badań psychologicznych.

Jeżeli temat dotyczy dodatkowo ograniczeń zdrowotnych, warto zobaczyć także materiał o tym, jak stan zdrowia wpływa na możliwość dalszego prowadzenia pojazdów.

Co oznacza negatywne orzeczenie z medycyny pracy?

Jeżeli lekarz medycyny pracy wyda orzeczenie o przeciwwskazaniach do pracy na stanowisku kierowcy, pracodawca ma obowiązek odsunąć pracownika od pracy wymagającej takich predyspozycji. Wynika to bezpośrednio z art. 229 § 4 Kodeksu pracy.

Nie oznacza to jeszcze automatycznego cofnięcia prawa jazdy kategorii C, C+E, D czy wpisu kodu 95. Oznacza jednak bardzo realny skutek zawodowy: bez ważnego orzeczenia pracownik nie może legalnie wykonywać pracy kierowcy, a pracodawca nie może go wysłać w trasę.

Jeżeli badanie zostało wykonane jako kontrolne po chorobie trwającej dłużej niż 30 dni, podstawą jest art. 229 § 2 Kodeksu pracy. Wtedy celem badania jest ustalenie, czy pracownik odzyskał zdolność do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.

Czy negatywne orzeczenie może wpłynąć na kod 95?

Tak, bo uzyskanie i utrzymywanie kwalifikacji zawodowej kierowcy jest powiązane z badaniami lekarskimi i psychologicznymi. Zgodnie z art. 39a ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o transporcie drogowym kierowca wykonujący przewóz drogowy musi nie mieć przeciwwskazań zdrowotnych i psychologicznych do pracy na stanowisku kierowcy.

Wpis kodu 95 w prawie jazdy potwierdza spełnienie wymogu kwalifikacji zawodowej, ale w praktyce jego utrzymanie zależy także od aktualności wymaganych badań i szkoleń. Jeżeli badania utracą ważność albo zakończą się negatywnym wynikiem, kierowca może nie spełniać warunków do dalszego wykonywania przewozu drogowego, mimo że sam dokument prawa jazdy nie został jeszcze formalnie cofnięty.

Przy sprawach dotyczących uprawnień zawodowych kierowcy pomocny może być też materiał o kosztach i wymogach związanych z kwalifikacje.

Kiedy sprawa może dotyczyć już samego prawa jazdy?

Jeżeli pojawią się wątpliwości co do stanu zdrowia osoby posiadającej prawo jazdy, starosta może skierować ją na badanie lekarskie na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami. Przesłanką jest istnienie uzasadnionych i poważnych zastrzeżeń co do stanu zdrowia.

Po przeprowadzeniu badania orzeczenie lekarskie może stać się podstawą do dalszych czynności administracyjnych dotyczących uprawnienia do kierowania pojazdami. W zależności od treści orzeczenia może chodzić o pozostawienie uprawnień bez zmian, wprowadzenie ograniczeń albo cofnięcie uprawnienia w ustawowym trybie.

To odrębna procedura od medycyny pracy. Dlatego odpowiedź na pytanie, czy „lekarz może cofnąć uprawnienia”, brzmi: lekarz sam ich nie cofa, ale jego orzeczenie może wywołać skutki pracownicze lub stać się podstawą działań organu.

Jak odwołać się od orzeczenia?

Tryb odwołania zależy od rodzaju orzeczenia.

Przed złożeniem odwołania warto sprawdzić dokładnie pouczenie na samym orzeczeniu. To ono pokazuje, jaki tryb ma zastosowanie w konkretnej sprawie.

Co powinien zrobić kierowca po negatywnym orzeczeniu?

1. Ustalić, jakiego badania dotyczy orzeczenie: medycyny pracy, badania kierowców czy badania psychologicznego.
2. Sprawdzić pouczenie o odwołaniu i terminie.
3. Zebrać dokumentację medyczną, wyniki konsultacji specjalistycznych i wypisy ze szpitala.
4. Nie wykonywać przewozu drogowego, jeżeli orzeczenie wyklucza pracę na stanowisku kierowcy.
5. Jeżeli pracodawca naciska na dalszą jazdę mimo braku ważnego orzeczenia, odmówić wykonywania pracy niezgodnie z przepisami.

W niektórych sprawach potrzebne są także dodatkowe badania, np. psychotechniczne, jeśli problem dotyczy nie tylko zdrowia somatycznego, ale również sprawności psychomotorycznej i oceny psychologicznej.

Niepełnosprawność a zawodowe prowadzenie pojazdów

Sama niepełnosprawność nie oznacza automatycznie braku możliwości kierowania pojazdami ani pracy kierowcy. Decyduje konkretna ocena funkcjonalna i medyczna, a nie samo posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności. W praktyce lekarz ocenia, czy dane schorzenie powoduje przeciwwskazania bezwzględne, czasowe albo pozwala na kierowanie z określonymi ograniczeniami.

Dlatego dwie osoby z podobnym rozpoznaniem mogą otrzymać różne orzeczenia, jeżeli różni się przebieg choroby, leczenie, ryzyko nagłego pogorszenia i faktyczna sprawność.

Czy pracodawca może rozwiązać umowę?

To zależy od okoliczności. Jeżeli pracownik utracił zdolność do pracy na zajmowanym stanowisku i nie ma możliwości powierzenia mu innej pracy zgodnej z kwalifikacjami oraz stanem zdrowia, negatywne orzeczenie może prowadzić do rozwiązania stosunku pracy. Sama podstawa i tryb rozwiązania umowy zależą jednak od rodzaju umowy, treści orzeczenia, możliwości przeniesienia na inne stanowisko i wewnętrznej organizacji pracodawcy.

Nie zawsze więc skutek będzie taki sam. Czasem kończy się na czasowym odsunięciu od pracy i ponownych badaniach po leczeniu, a czasem na trwałej utracie możliwości pracy jako kierowca zawodowy.

FAQ

Czy lekarz medycyny pracy może unieważnić moje prawo jazdy?

Nie. Może wydać orzeczenie o przeciwwskazaniach do pracy na stanowisku kierowcy. Samo cofnięcie uprawnienia do kierowania następuje w odrębnym trybie administracyjnym.

Czy przy ważnym prawie jazdy mogę stracić możliwość pracy jako kierowca zawodowy?

Tak. Wystarczy negatywne orzeczenie z medycyny pracy albo brak aktualnych badań wymaganych dla przewozu drogowego, aby pracodawca nie mógł dopuścić do pracy.

Ile mam czasu na odwołanie od orzeczenia?

Najczęściej 7 dni od otrzymania orzeczenia lekarskiego, a przy orzeczeniu psychologicznym co do zasady 14 dni. Zawsze trzeba sprawdzić pouczenie i podstawę prawną konkretnego orzeczenia.

Czy po 60. roku życia badania wykonuje się częściej?

Tak. Dla kierowców wykonujących przewóz drogowy badania lekarskie i psychologiczne przeprowadza się co do zasady co 30 miesięcy po ukończeniu 60 lat.

Czy każde schorzenie wyklucza pracę kierowcy zawodowego?

Nie. Znaczenie ma rodzaj choroby, jej przebieg, ryzyko nagłych incydentów oraz wpływ na bezpieczne kierowanie pojazdem i wykonywanie pracy.

Źródła

• art. 229 § 1, § 2 i § 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• art. 39a ust. 1 pkt 3 i 4, art. 39j ust. 1 i 3, art. 39k ust. 1 i 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym
• art. 82 ust. 1-3, art. 84 ust. 1-4, art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami
• § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy