Odpis aktu małżeństwa w sprawie spadkowej – czy trzeba go dostarczyć?

Po co akt małżeństwa w sprawie spadkowej?

W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku sąd musi ustalić, kto jest spadkobiercą ustawowym i testamentowym. Akty stanu cywilnego są podstawowym dowodem pokrewieństwa, małżeństwa, zgonu oraz zmiany nazwiska. Dlatego do wniosku zwykle dołącza się odpis aktu zgonu spadkodawcy, odpisy aktów urodzenia spadkobierców oraz odpisy aktów małżeństwa osób, które po ślubie zmieniły nazwisko.

Jeżeli córka spadkodawczyni występuje dziś pod nazwiskiem po mężu, odpis aktu małżeństwa pozwala sądowi połączyć aktualne nazwisko z nazwiskiem wynikającym z aktu urodzenia. Nie chodzi więc o ingerencję w prywatne życie małżeńskie, lecz o formalne wykazanie tożsamości uczestnika postępowania i jego relacji rodzinnej ze zmarłą.

Odpisy aktów stanu cywilnego nie mają w przepisach ogólnego, sztywnego terminu ważności typu 3 miesiące. W praktyce sąd może jednak zażądać aktualnego odpisu albo samodzielnie pozyskać dane z rejestru, jeżeli uzna to za potrzebne do prawidłowego rozpoznania sprawy.

Czy trzeba przekazać siostrze odpis aktu małżeństwa?

Nie istnieje ogólny przepis nakazujący przekazanie członkowi rodziny prywatnie swojego odpisu aktu małżeństwa. Może Pani odmówić wydania dokumentu siostrze, zwłaszcza jeżeli nie ma jeszcze żadnego wezwania z sądu. Taka odmowa nie zatrzyma jednak sprawy spadkowej.

Po pierwsze, odpis aktu stanu cywilnego może otrzymać osoba, której akt dotyczy, jej małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, przedstawiciel ustawowy, opiekun, a także osoba, która wykaże interes prawny. W sprawie spadkowej interes prawny może wynikać z konieczności wykazania kręgu spadkobierców. Po drugie, sąd prowadzący sprawę może zwrócić się do USC o potrzebny odpis albo zobowiązać uczestnika do przedstawienia dokumentu.

Najbardziej praktyczne rozwiązanie jest więc proste: jeżeli sprawa rzeczywiście ma trafić do sądu, można przekazać siostrze odpis albo poczekać na oficjalne wezwanie sądu. Jeżeli między spadkobiercami jest konflikt, bezpieczniej jest odpowiadać na pisma sądowe i składać dokumenty bezpośrednio do sądu, a nie prowadzić nieformalną wymianę dokumentów z rodziną.

Co zrobić po odnalezieniu testamentu?

Osoba, u której znajduje się testament, ma obowiązek złożyć go w sądzie spadku, gdy dowie się o śmierci spadkodawcy, chyba że złoży testament u notariusza. Bezzasadne uchylanie się od tego obowiązku może skutkować odpowiedzialnością za szkodę, a sąd spadku może nałożyć grzywnę. Testament odnaleziony po upływie półtora roku od śmierci nadal powinien zostać złożony i może mieć znaczenie dla dziedziczenia.

Jeżeli testament był napisany odręcznie, sąd będzie badał jego formę. Testament własnoręczny powinien być w całości napisany pismem ręcznym spadkodawcy, podpisany i opatrzony datą. Brak daty nie zawsze powoduje nieważność, ale może mieć znaczenie, gdy pojawiają się wątpliwości co do zdolności testowania, treści testamentu albo relacji między kilkoma testamentami.

W opisanej sprawie ważne jest także, co dokładnie wynika z testamentu. Jeżeli mama napisała, że wszystkie nieruchomości przypadają wnuczce, sąd będzie oceniał, czy chodzi o powołanie jej do spadku, zapis zwykły czy inne rozrządzenie. Zapis windykacyjny, który powoduje nabycie konkretnego przedmiotu z chwilą śmierci, wymaga testamentu notarialnego. W testamencie własnoręcznym samo użycie słowa „zapisuję” nie zawsze oznacza więc automatyczne przeniesienie własności konkretnej nieruchomości.

Stwierdzenie nabycia spadku w sądzie

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć osoba mająca w tym interes, w praktyce przede wszystkim spadkobierca ustawowy, spadkobierca testamentowy, zapisobierca windykacyjny, wierzyciel albo inna osoba, której prawa zależą od ustalenia spadkobierców. Właściwy jest co do zasady sąd rejonowy ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy.

Sąd po przeprowadzeniu rozprawy wydaje postanowienie, w którym wskazuje, kto i w jakich udziałach nabył spadek. Na tym etapie sąd nie dzieli jeszcze konkretnych składników majątku, np. domu, mieszkania czy działki. Dział spadku, czyli przyznanie konkretnych rzeczy określonym osobom, jest osobnym etapem, chyba że uczestnicy składają także wniosek o dział spadku.

W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku sąd bada z urzędu, kto jest spadkobiercą ustawowym i testamentowym, czy istnieje testament, czy testament został złożony oraz czy zachowano wymaganą formę. Dlatego nawet jeżeli siostra wskazuje testament jako rozstrzygający, pozostali spadkobiercy ustawowi powinni zostać wskazani jako uczestnicy postępowania.

Czy zamiast sądu można iść do notariusza?

Sprawę spadkową można niekiedy załatwić u notariusza przez akt poświadczenia dziedziczenia. Jest to możliwe, gdy wszyscy wymagani uczestnicy stawią się u notariusza, są zgodni co do kręgu spadkobierców i nie ma przeszkód do sporządzenia aktu. Jeżeli istnieje testament, notariusz może sporządzić protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu, ale przy sporze między spadkobiercami sprawa zwykle trafia do sądu.

W opisanej sytuacji, jeżeli część rodziny kwestionuje testament, nie chce współpracować albo nie ma zgody co do skutków testamentu dla nieruchomości, bezpieczniejszą drogą będzie sądowe stwierdzenie nabycia spadku. Sąd może wtedy rozstrzygnąć sporne kwestie, wezwać uczestników i pozyskać potrzebne dokumenty.

Czy obecność w sądzie jest konieczna?

To zależy od treści wezwania. Jeżeli sąd zawiadamia Panią jedynie jako uczestnika postępowania, stawiennictwo może być nieobowiązkowe. Jeżeli jednak sąd wzywa do osobistego stawiennictwa, należy się stawić albo odpowiednio wcześniej usprawiedliwić nieobecność i przedstawić swoje stanowisko na piśmie.

W praktyce w sprawach spadkowych sąd często potrzebuje przynajmniej jednej osoby, która złoży zapewnienie spadkowe, czyli oświadczenie o znanych spadkobiercach i testamentach. Takie zapewnienie ma poważne znaczenie, bo pod względem skutków karnych jest traktowane jak zeznanie pod przyrzeczeniem. Jeżeli mieszka Pani daleko albo za granicą, można rozważyć pełnomocnika, złożenie pisemnego stanowiska i przesłanie dokumentów bezpośrednio do sądu.

Jakie dokumenty i opłaty są aktualnie potrzebne?

Do typowego wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po osobie zmarłej dołącza się przede wszystkim:

• odpis aktu zgonu spadkodawcy,
• odpisy aktów urodzenia spadkobierców,
• odpisy aktów małżeństwa osób, które zmieniły nazwisko albo których małżeństwo ma znaczenie dla dziedziczenia,
• oryginał testamentu, jeżeli testament istnieje,
• odpisy wniosku i załączników dla uczestników postępowania, o ile sąd tego wymaga w danej sprawie,
• dowód uiszczenia opłaty sądowej.

Opłata sądowa od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi obecnie 100 zł. Dodatkowo uiszcza się 5 zł za wpis w Rejestrze Spadkowym. Jeżeli w tym samym piśmie składany jest także wniosek o odebranie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku, pobiera się odrębną opłatę 100 zł za taki wniosek.

Stwierdzenie nabycia spadku ani poświadczenie dziedziczenia nie może co do zasady nastąpić przed upływem 6 miesięcy od otwarcia spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. W opisanej sprawie od śmierci mamy minęło półtora roku, więc ta przeszkoda czasowa zasadniczo nie występuje.

FAQ

Czy muszę dać siostrze swój odpis aktu małżeństwa?

Nie ma ogólnego obowiązku przekazania dokumentu siostrze prywatnie. Jeżeli dokument jest potrzebny do sprawy spadkowej, można przekazać go bezpośrednio do sądu albo poczekać na oficjalne wezwanie. Odmowa przekazania dokumentu rodzinie nie oznacza, że sprawa spadkowa nie będzie mogła się odbyć.

Czy siostra może sama uzyskać mój akt małżeństwa z USC?

Może być to możliwe, ponieważ odpis aktu stanu cywilnego wydaje się m.in. rodzeństwu osoby, której akt dotyczy, oraz osobie wykazującej interes prawny. W sprawie spadkowej taki interes może polegać na potrzebie wykazania kręgu spadkobierców. Ostatecznie oceny dokonuje kierownik USC.

Czy sąd może sam zażądać aktu z USC?

Tak. Sąd prowadzący postępowanie spadkowe może pozyskać potrzebny odpis aktu stanu cywilnego do prowadzonej sprawy. Może też zobowiązać uczestnika do przedstawienia dokumentu, jeżeli uzna, że jest to potrzebne.

Czy testament znaleziony po półtora roku jest nieważny?

Nie. Sam fakt późnego odnalezienia testamentu nie powoduje jego nieważności. Osoba, która testament posiada, powinna go jednak złożyć w sądzie spadku albo u notariusza po dowiedzeniu się o śmierci spadkodawcy. Sąd oceni następnie formę i treść testamentu.

Czy testament odręczny może przekazać nieruchomość wnuczce?

Może doprowadzić do dziedziczenia testamentowego albo do powstania zapisu zwykłego, zależnie od treści testamentu i wartości majątku. Jeżeli rozrządzenie dotyczy przedmiotów wyczerpujących prawie cały spadek, wskazana osoba może być uznana za spadkobiercę. Natomiast zapis windykacyjny wymaga testamentu notarialnego.

Czy muszę iść na rozprawę spadkową?

Trzeba sprawdzić treść pisma z sądu. Jeżeli jest to tylko zawiadomienie, obecność może nie być obowiązkowa. Jeżeli sąd wzywa do osobistego stawiennictwa, należy się stawić albo usprawiedliwić nieobecność i złożyć stanowisko w innej formie.

Ile kosztuje sądowe stwierdzenie nabycia spadku?

Opłata od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł. Do tego dochodzi 5 zł za wpis w Rejestrze Spadkowym. Jeżeli w tym samym postępowaniu składane są dodatkowe wnioski, np. o odebranie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku, mogą pojawić się dalsze opłaty.

Źródła

• Kodeks cywilny, w szczególności art. 949, art. 961, art. 981¹, art. 1025 i art. 1026 – tekst aktu w ELI.
• Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 646 oraz art. 669–679 – tekst aktu w ELI.
• Ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego, w szczególności art. 44 i art. 45 – tekst aktu w ELI.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 49 – tekst aktu w ELI.