Fikcyjne dane ojca w akcie urodzenia dziecka

Fikcyjne dane ojca w akcie urodzenia - co oznaczają?

W polskim prawie nie używa się formalnie pojęcia „fikcyjny ojciec”. W praktyce chodzi o sytuację, w której ojcostwo dziecka nie zostało ustalone, ale w akcie urodzenia nie pozostawia się pustej rubryki dotyczącej ojca. Wpisuje się wówczas tzw. dane kryjące ojca.

Podstawą jest art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli nie zachodzi domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż matki, dane ojca wpisuje się do aktu urodzenia tylko wtedy, gdy nastąpiło uznanie ojcostwa albo sądowe ustalenie ojcostwa.

Jeżeli do uznania ojcostwa ani do sądowego ustalenia ojcostwa nie doszło, stosuje się art. 61 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. W takim przypadku jako imię ojca wpisuje się imię wskazane przez osobę zgłaszającą urodzenie, a gdy takiego wskazania nie ma - imię wybrane przez kierownika urzędu stanu cywilnego. Jako nazwisko i nazwisko rodowe ojca wpisuje się nazwisko matki z chwili urodzenia dziecka, a w akcie zamieszcza się odpowiednią adnotację.

Oznacza to, że taki wpis nie potwierdza pochodzenia dziecka od konkretnego mężczyzny. Jest to wpis techniczny wynikający z ustawy, a nie ustalenie ojcostwa. W sprawach zagranicznych bywa to jednak niezrozumiałe dla urzędów, które oczekują danych rzeczywistego ojca albo dokumentu potwierdzającego brak ustalonego ojcostwa.

Odpis skrócony czy zupełny aktu urodzenia?

Jeżeli problem pojawia się przy legalizacji pobytu dziecka za granicą, przy rejestracji dziecka w systemie zagranicznym albo przy składaniu dokumentów do szkoły czy urzędu migracyjnego, w pierwszej kolejności warto uzyskać odpis zupełny aktu urodzenia.

Odpis skrócony aktu urodzenia pokazuje tylko podstawowe dane. Odpis zupełny zawiera szerszą treść aktu, w tym informacje i adnotacje pozwalające wykazać, że dane ojca zostały wpisane na podstawie art. 61 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, czyli jako dane kryjące, a nie jako dane ustalonego prawnie ojca.

Jeżeli dziecko urodziło się za granicą albo dokumenty mają być używane w innym państwie, znaczenie może mieć także sposób przedstawienia dokumentu. W sprawach dotyczących dokumentów z Ukrainy przydatne może być omówienie zasad uzyskania i wykorzystania dokumentu, jakim jest akt urodzenia.

Dokumenty do urzędu za granicą

Jeżeli dokument ma być przedstawiony w państwie Unii Europejskiej, należy sprawdzić, czy wystarczy polski odpis aktu stanu cywilnego wraz z wielojęzycznym formularzem standardowym. Wynika to z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1191 z dnia 6 lipca 2016 r., które upraszcza obrót wybranymi dokumentami urzędowymi w Unii Europejskiej. Rozporządzenie to znosi obowiązek legalizacji i apostille dla dokumentów objętych jego zakresem, w tym dokumentów dotyczących urodzenia.

Jeżeli dokument ma być użyty poza Unią Europejską, właściwy tryb zależy od państwa, w którym dokument zostanie przedstawiony. Często konieczna jest apostille, a w państwach nieobjętych Konwencją haską z 5 października 1961 r. - legalizacja dokumentu. Zazwyczaj potrzebne jest też tłumaczenie przysięgłe albo tłumaczenie wykonane zgodnie z wymogami państwa przyjmującego.

Czy można usunąć fikcyjne dane ojca z aktu urodzenia?

Jeżeli dane ojca zostały wpisane jako dane kryjące na podstawie art. 61 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, to samo twierdzenie, że są to dane fikcyjne, nie wystarcza do ich usunięcia. Nie jest to błąd urzędnika, lecz mechanizm przewidziany przez ustawę.

Sprostowanie aktu stanu cywilnego jest możliwe na podstawie art. 35 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, gdy akt zawiera dane niezgodne z aktami zbiorowymi rejestracji stanu cywilnego albo z innymi aktami stanu cywilnego stwierdzającymi zdarzenie wcześniejsze. Uzupełnienie aktu następuje na podstawie art. 37 tej ustawy, gdy akt nie zawiera wszystkich wymaganych danych. Te tryby nie służą jednak do „wymazania” prawidłowo wpisanych danych kryjących ojca.

Zmiana treści aktu urodzenia może nastąpić przede wszystkim wtedy, gdy ojcostwo zostanie prawnie ustalone. Może to nastąpić przez uznanie ojcostwa na podstawie art. 73-83 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy albo przez sądowe ustalenie ojcostwa na podstawie art. 84 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Uznanie ojcostwa albo sądowe ustalenie ojcostwa

Uznanie ojcostwa wymaga oświadczenia mężczyzny, od którego dziecko pochodzi, oraz potwierdzenia matki dziecka. Wynika to z art. 73 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Oświadczenia można złożyć przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, a w sytuacjach przewidzianych ustawą również przed sądem opiekuńczym albo konsulem.

Jeżeli biologiczny ojciec odmawia uznania dziecka, możliwe jest sądowe ustalenie ojcostwa. Zgodnie z art. 84 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sądowego ustalenia ojcostwa może żądać dziecko, matka oraz domniemany ojciec dziecka. W procesie sądowym najczęściej kluczowe znaczenie mają dowody biologiczne, w szczególności badanie DNA.

Po prawomocnym ustaleniu ojcostwa akt urodzenia dziecka zostaje odpowiednio zmieniony przez urząd stanu cywilnego na podstawie orzeczenia sądu albo protokołu uznania ojcostwa. Wtedy dane kryjące ojca są zastępowane danymi prawnego ojca dziecka.

Przysposobienie dziecka przez męża matki

Jeżeli celem jest to, aby obecny mąż matki stał się prawnym ojcem dziecka, właściwą drogą może być przysposobienie. Podstawową zasadę wyraża art. 114 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: przysposobić można osobę małoletnią, tylko dla jej dobra.

Przysposabiający musi mieć pełną zdolność do czynności prawnych i kwalifikacje osobiste uzasadniające przekonanie, że będzie należycie wywiązywał się z obowiązków przysposabiającego. Wynika to z art. 114(1) § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Między przysposabiającym a dzieckiem powinna istnieć odpowiednia różnica wieku, o czym stanowi art. 114(1) § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli dziecko ukończyło 13 lat, potrzebna jest jego zgoda na przysposobienie. Wynika to z art. 118 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Co do zasady potrzebna jest również zgoda rodziców dziecka, zgodnie z art. 119 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli ojcostwo nie zostało ustalone, zgoda nieustalonego ojca nie jest wymagana, ponieważ nie jest on prawnym rodzicem dziecka.

Skutki przysposobienia określa art. 121 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi. Przy przysposobieniu dziecka przez małżonka rodzica więź prawna dziecka z tym rodzicem, czyli z matką, pozostaje zachowana.

Nowy akt urodzenia po przysposobieniu

Po przysposobieniu możliwe są zmiany w akcie urodzenia dziecka. Szczegółowe zasady wynikają z ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, w szczególności z przepisów dotyczących wpisów po przysposobieniu. W praktyce sąd opiekuńczy może rozstrzygnąć o sporządzeniu nowego aktu urodzenia, w którym jako rodzice zostaną wpisani matka i przysposabiający mąż matki.

Trzeba jednak pamiętać, że przysposobienie nie jest prostą czynnością administracyjną w urzędzie stanu cywilnego. Jest to postępowanie przed sądem rodzinnym, w którym sąd bada przede wszystkim dobro dziecka, relację dziecka z przysposabiającym, sytuację rodzinną oraz trwałość więzi.

Jeżeli rodzina mieszka za granicą, trzeba dodatkowo sprawdzić jurysdykcję i uznawalność orzeczenia. W niektórych sytuacjach przysposobienie może być orzeczone za granicą, a następnie konieczne będzie ustalenie, czy i w jakim trybie orzeczenie wywoła skutki w Polsce.

FAQ

Co zrobić krok po kroku?

1. Uzyskaj w urzędzie stanu cywilnego odpis zupełny aktu urodzenia dziecka.
2. Sprawdź, czy w akcie widnieje adnotacja wskazująca na zastosowanie art. 61 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.
3. Ustal wymagania urzędu zagranicznego: czy potrzebne jest tłumaczenie, formularz wielojęzyczny, apostille albo legalizacja.
4. Jeżeli problem dotyczy faktycznego pochodzenia dziecka, rozważ uznanie ojcostwa albo sądowe ustalenie ojcostwa.
5. Jeżeli mąż matki chce zostać prawnym ojcem dziecka, rozważ wniosek o przysposobienie do sądu rodzinnego.

Źródła

• Art. 35, art. 37, art. 61 ust. 1-2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego.
• Art. 73-83, art. 84, art. 114, art. 114(1), art. 118, art. 119, art. 121 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1191 z dnia 6 lipca 2016 r. w sprawie promowania swobodnego przepływu obywateli poprzez uproszczenie wymogów dotyczących przedkładania określonych dokumentów urzędowych w Unii Europejskiej.
• Konwencja znosząca wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych, sporządzona w Hadze dnia 5 października 1961 r.