Dzień wolny za pracę w święto – kiedy przysługuje pracownikowi

Kiedy za pracę w święto przysługuje dzień wolny

Zasadę rekompensaty za pracę w święto reguluje art. 151¹¹ § 1 pkt 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Przepis stanowi, że pracownikowi wykonującemu pracę w święto, w przypadkach dopuszczalnych na podstawie art. 151¹⁰ Kodeksu pracy, pracodawca jest obowiązany zapewnić inny dzień wolny od pracy w ciągu okresu rozliczeniowego.

Dotyczy to więc sytuacji, w których praca w święto jest w ogóle dopuszczalna, np. przy pracy zmianowej, w ruchu ciągłym, przy pilnowaniu mienia, w zakładach świadczących usługi użyteczności społecznej czy w placówkach zapewniających całodobową opiekę. Podstawą jest art. 151¹⁰ pkt 1–9 i 11 Kodeksu pracy.

W praktyce oznacza to, że nocny portier w internacie lub innej placówce działającej również w święta może być zgodnie z prawem zaplanowany do pracy w taki dzień. Jeżeli rzeczywiście tę pracę wykonał, powinien dostać inny dzień wolny.

Święto a dodatkowy dzień wolny – nie zawsze działa ta sama zasada

Trzeba odróżnić dwie różne sytuacje.

Pierwsza to praca w święto. Wtedy stosuje się art. 151¹¹ § 1 pkt 2 Kodeksu pracy – należy oddać dzień wolny, a jeśli to niemożliwe, wypłacić dodatek 100% na podstawie art. 151¹¹ § 3 w zw. z art. 151¹ § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

Druga to święto przypadające w dniu, który dla pracownika miał być normalnym dniem pracy według przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. Wtedy obniża się wymiar czasu pracy w okresie rozliczeniowym o 8 godzin – zgodnie z art. 130 § 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. To właśnie z tej zasady wynika potoczne pojęcie „oddawania dnia wolnego za święto w sobotę”. Jeżeli chcesz porównać tę sytuację z rozliczaniem pracy w dniu wolnym z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, zobacz także materiał o tym, jak liczyć sobotę w tygodniowym wymiarze.

W systemach zmianowych nie można więc automatycznie przenosić zasady „święto w sobotę = dodatkowy dzień wolny” na każdą osobę. Najpierw trzeba sprawdzić harmonogram, wymiar czasu pracy i to, czy pracownik rzeczywiście wykonywał pracę w święto.

Zobacz również: dzień wolny za pracę w niedzielę

Co jeśli święto wypada w niedzielę

Jeżeli święto przypada w niedzielę, stosuje się zasady dotyczące pracy w niedzielę. Wynika to z art. 151¹¹ § 4 Kodeksu pracy. Oznacza to, że za pracę w takie święto pracodawca powinien zapewnić dzień wolny w terminach właściwych dla niedzieli, czyli co do zasady w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po tej niedzieli, a jeśli to niemożliwe – do końca okresu rozliczeniowego, zgodnie z art. 151¹¹ § 1 pkt 1 i § 2 Kodeksu pracy.

To ważne np. przy Bożym Narodzeniu czy Wielkanocy, gdy część świąt może przypadać w niedzielę. Wtedy nie stosuje się reguły z art. 151¹¹ § 1 pkt 2 Kodeksu pracy dotyczącej „zwykłego” święta, lecz zasady właściwe dla niedzieli.

W placówkach działających całodobowo, w tym opiekuńczych, wychowawczych czy internatach, takie planowanie pracy jest częste. Podobne zagadnienie omawia też materiał o pracy w święta w placówkach.

Czy urlop, zwolnienie lekarskie albo zmiana grafiku dają prawo do dnia wolnego

Nie. Prawo do rekompensaty z art. 151¹¹ Kodeksu pracy jest związane z faktycznym wykonywaniem pracy w niedzielę lub święto. Jeżeli pracownik w święto nie pracował, bo:

• korzystał z urlopu wypoczynkowego,
• miał w harmonogramie dzień wolny,
• pracodawca prawidłowo zmienił grafik i wyznaczył mu na ten dzień wolne,

to co do zasady nie powstaje obowiązek oddawania mu jeszcze jednego dnia wolnego „za święto”.

Inaczej trzeba ocenić sytuację, gdy dokumentacja czasu pracy jest nieprawidłowa albo niespójna. Zgodnie z art. 94 pkt 9a i 9b Kodeksu pracy pracodawca ma obowiązek prowadzić i przechowywać dokumentację pracowniczą, w tym dokumentację w sprawach związanych ze stosunkiem pracy, a ewidencję czasu pracy prowadzi się na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 10 grudnia 2018 r. w sprawie dokumentacji pracowniczej. Jeżeli więc z ewidencji i harmonogramu nie wynika jasno, że pracownik w święto nie pracował, w razie sporu pracodawca może mieć problem z wykazaniem swojego stanowiska.

Co do zwolnienia lekarskiego sytuacja zależy od stanu faktycznego. Jeżeli pracownik był zaplanowany do pracy w święto, ale z powodu choroby tej pracy nie świadczył, nie można automatycznie utożsamiać tego z faktyczną pracą w święto. Jednocześnie sposób rozliczenia czasu pracy i wynagrodzenia za taki dzień wymaga sprawdzenia harmonogramu, ewidencji oraz zasad obowiązujących w danym okresie rozliczeniowym.

Do kiedy trzeba oddać dzień wolny za pracę w święto

Termin jest inny niż przy pracy w niedzielę. Za pracę w święto dzień wolny trzeba oddać w ciągu okresu rozliczeniowego – tak wynika wprost z art. 151¹¹ § 1 pkt 2 Kodeksu pracy.

Jeżeli okres rozliczeniowy trwa miesiąc, dzień wolny powinien zostać udzielony do końca tego miesiąca. Jeżeli okres rozliczeniowy jest dłuższy, np. 3-miesięczny lub 4-miesięczny, termin biegnie do końca tego właśnie okresu.

Jeżeli nie jest możliwe udzielenie dnia wolnego do końca okresu rozliczeniowego, pracownikowi przysługuje dodatek do wynagrodzenia w wysokości 100% za każdą godzinę pracy w święto – zgodnie z art. 151¹¹ § 3 w zw. z art. 151¹ § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

Praca na 4/5 etatu lub innym niepełnym etacie

Sam niepełny etat nie pozbawia prawa do dnia wolnego za pracę w święto. Przepisy art. 151¹¹ Kodeksu pracy stosuje się również do pracownika zatrudnionego na część etatu. Znaczenie ma to, czy pracownik faktycznie wykonywał pracę w święto oraz jak ułożono harmonogram.

Niepełny etat wpływa natomiast na planowanie wymiaru czasu pracy i na to, które dni są dla pracownika robocze, a które wolne. Dlatego przy ocenie konkretnej sytuacji trzeba sprawdzić:

• wymiar etatu,
• okres rozliczeniowy,
• harmonogram czasu pracy,
• czy praca w święto była zaplanowana, czy nadzwyczajna.

Jeżeli pracownik na 4/5 etatu pracował w święto zgodnie z harmonogramem, przysługuje mu taki sam rodzaj rekompensaty jak pracownikowi pełnoetatowemu: najpierw dzień wolny, a gdy to niemożliwe – dodatek 100% za godziny pracy w święto.

Co grozi pracodawcy za błędne rozliczenie pracy w święta

Nieprawidłowe rozliczenie może prowadzić do roszczeń pracownika o wypłatę należnego wynagrodzenia i dodatków oraz do zarzutów podczas kontroli Państwowej Inspekcji Pracy. Zgodnie z art. 281 § 1 pkt 5 Kodeksu pracy, kto narusza przepisy o czasie pracy lub przepisy o uprawnieniach pracowników związanych z rodzicielstwem i zatrudnianiu młodocianych, podlega karze grzywny od 1000 zł do 30 000 zł.

Jeżeli więc pracodawca nie oddał dnia wolnego za pracę w święto i nie wypłacił należnego dodatku, pracownik może dochodzić roszczeń przed sądem pracy. W praktyce istotne są też terminy przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy – co do zasady 3 lata, zgodnie z art. 291 § 1 Kodeksu pracy.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak te same przepisy działają w różnych układach czasu pracy.

FAQ

Czy za każde święto pracownik dostaje dodatkowy dzień wolny?

Nie. Dodatkowy dzień wolny z art. 151¹¹ Kodeksu pracy przysługuje za faktycznie wykonaną pracę w święto. Samo wystąpienie święta w kalendarzu nie zawsze daje prawo do odrębnego dnia wolnego.

Czy za pracę w święto można od razu wypłacić dodatek zamiast dnia wolnego?

Co do zasady najpierw należy udzielić dnia wolnego. Dodatek 100% pojawia się wtedy, gdy udzielenie dnia wolnego do końca okresu rozliczeniowego nie było możliwe – art. 151¹¹ § 3 Kodeksu pracy.

Czy pracownik na część etatu ma takie samo prawo do rekompensaty?

Tak. Niepełny etat nie wyłącza prawa do dnia wolnego albo dodatku za pracę w święto. Trzeba jednak sprawdzić harmonogram i liczbę faktycznie przepracowanych godzin.

Czy święto w niedzielę rozlicza się tak samo jak inne święto?

Nie. Do święta przypadającego w niedzielę stosuje się przepisy o pracy w niedzielę – art. 151¹¹ § 4 Kodeksu pracy.

Czy brak poprawnej ewidencji czasu pracy może zaszkodzić pracodawcy?

Tak. Przy sporze to pracodawca powinien wykazać, jak pracownik był zaplanowany i czy faktycznie pracował. Braki w harmonogramie lub ewidencji mogą działać na niekorzyść pracodawcy.

Źródła

• Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 130 § 2, art. 94 pkt 9a i 9b, art. 151¹ § 1 pkt 1, art. 151¹⁰, art. 151¹¹, art. 281 § 1 pkt 5, art. 291 § 1.
• Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 10 grudnia 2018 r. w sprawie dokumentacji pracowniczej.