Obraźliwe komentarze na stronie internetowej

W opisanej sytuacji możliwe są równolegle dwie drogi działania: cywilna, czyli ochrona dóbr osobistych, oraz karna, czyli prywatny akt oskarżenia o zniesławienie lub zniewagę. Wybór zależy od treści komentarza, zasięgu publikacji, możliwości ustalenia autora i tego, jaki efekt chce Pani osiągnąć: usunięcie wpisu, przeprosiny, pieniądze, ukaranie sprawcy albo szybkie zakończenie sporu.

Obraźliwy komentarz jako naruszenie dóbr osobistych

Podstawą cywilnej ochrony jest art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, który wymienia przykładowe dobra osobiste człowieka, w tym cześć, nazwisko, wizerunek, tajemnicę korespondencji, nietykalność mieszkania i prywatność. Katalog ten jest otwarty, dlatego ochronie podlegają także godność, dobre imię, reputacja zawodowa czy życie prywatne.

Jeżeli komentarz zawiera nieprawdziwe informacje o Pani życiu prywatnym, sugeruje niewłaściwe zachowanie albo używa słów poniżających, może naruszać dobra osobiste. Na podstawie art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego można żądać zaniechania naruszeń, usunięcia skutków naruszenia, w szczególności złożenia przeprosin w odpowiedniej treści i formie, a także zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny. Jeżeli powstała szkoda majątkowa, art. 24 § 2 Kodeksu cywilnego pozwala żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych.

Zadośćuczynienie za naruszenie dobra osobistego wynika z art. 448 § 1 Kodeksu cywilnego. Odszkodowanie za konkretną szkodę majątkową może być dochodzone przede wszystkim na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego w związku z art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Przykładowo szkodą majątkową mogą być utracone zlecenia, koszty wyjaśnień, koszty działań naprawczych albo inne wymierne straty, ale trzeba je udowodnić.

Co można żądać od autora komentarza?

W pozwie o ochronę dóbr osobistych można domagać się jednego albo kilku roszczeń. Ich zakres powinien odpowiadać skali naruszenia. Inaczej formułuje się żądania przy jednorazowym komentarzu, który szybko usunięto, a inaczej przy długotrwałej kampanii pomówień.

W sprawach o naruszenie dóbr osobistych istotne jest, aby żądanie przeprosin było konkretne: trzeba wskazać treść oświadczenia, miejsce publikacji, czas publikacji i format. Zbyt szerokie lub nieprecyzyjne żądanie może zostać ograniczone przez sąd.

Jaki sąd rozpoznaje sprawę o dobra osobiste?

Zgodnie z art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego sprawy o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe należą co do zasady do właściwości sądu okręgowego. W praktyce pozew o przeprosiny i zadośćuczynienie za obraźliwy wpis zwykle składa się do sądu okręgowego.

Jeżeli naruszenia dokonano przy wykorzystaniu środków masowego przekazu, w tym portalu internetowego o charakterze medialnym, znaczenie ma art. 35¹ Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten pozwala wytoczyć powództwo o ochronę dóbr osobistych przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania albo siedziby powoda. To ułatwia działanie osobie pokrzywdzonej, zwłaszcza gdy sprawca albo wydawca portalu działa w innej miejscowości.

Jeżeli komentarz dotyczy nauczyciela, wychowawcy, pracownika szkoły albo osoby wykonującej zawód zaufania publicznego, znaczenie może mieć także naruszenie reputacji zawodowej. W podobnym kontekście omawiamy naruszenie dóbr nauczyciela.

Czy można pozwać portal lub administratora strony?

W pierwszej kolejności warto wysłać do administratora portalu zgłoszenie naruszenia i zażądać usunięcia komentarza. Obecnie przy ocenie odpowiedzialności podmiotów świadczących usługi hostingu znaczenie ma art. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych, czyli aktu o usługach cyfrowych. Przepis ten przewiduje wyłączenie odpowiedzialności dostawcy hostingu za cudze informacje, jeżeli dostawca nie ma faktycznej wiedzy o bezprawnej treści albo po uzyskaniu takiej wiedzy działa szybko w celu usunięcia lub uniemożliwienia dostępu do treści.

Procedura zgłaszania nielegalnych treści wynika także z art. 16 rozporządzenia 2022/2065. Zgłoszenie powinno możliwie dokładnie wskazywać, gdzie znajduje się wpis, dlaczego jest bezprawny, kto zgłasza naruszenie oraz zawierać oświadczenie o dobrej wierze zgłaszającego. W praktyce warto zachować potwierdzenie wysłania zgłoszenia i odpowiedź portalu.

Sam fakt, że portal usunął komentarz, nie oznacza automatycznie, że uznał odpowiedzialność za naruszenie. Może jednak pomóc wykazać, że wpis miał charakter problematyczny i że administrator został poinformowany o naruszeniu.

Jak zabezpieczyć dowody obraźliwego komentarza?

Dowody należy zabezpieczyć od razu, najlepiej zanim komentarz zostanie usunięty. W sprawie cywilnej ciężar udowodnienia faktów spoczywa na osobie, która wywodzi z nich skutki prawne, co wynika z art. 6 Kodeksu cywilnego oraz art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego.

• wykonaj zrzuty ekranu całej strony, nie tylko fragmentu komentarza,
• zapisz adres URL, datę i godzinę widocznej publikacji,
• zabezpiecz dane profilu, nick, numer komentarza, link do artykułu i nazwę portalu,
• poproś osoby, które widziały wpis, aby zachowały wiadomości lub mogły potwierdzić ten fakt jako świadkowie,
• rozważ protokół notarialny z oględzin strony, jeżeli sprawa jest poważna albo wpis miał duży zasięg.

Jeżeli wpis dotyczy spraw prywatnych, relacji rodzinnych, rzekomego romansu albo innych informacji obyczajowych, szczególnie ważne jest szybkie zabezpieczenie dowodów, ponieważ tego typu treści bywają udostępniane dalej poza pierwotnym portalem. Zbliżone problemy opisujemy w materiale o tym, co zrobić w razie pomówienia o romans.

Jak ustalić autora anonimowego wpisu?

Najtrudniejszym elementem sprawy bywa ustalenie autora komentarza. Administrator strony zwykle nie przekaże prywatnej osobie danych użytkownika tylko na podstawie wiadomości e-mail, ponieważ musi uwzględniać przepisy o ochronie danych osobowych oraz tajemnicę komunikacji. Dane mogą jednak zostać zabezpieczone i ujawnione w odpowiednim trybie prawnym.

W sprawie karnej pomocny jest art. 488 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Zgodnie z tym przepisem Policja przyjmuje ustną albo pisemną skargę pokrzywdzonego w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego i w razie potrzeby zabezpiecza dowody, po czym przesyła skargę do właściwego sądu. W praktyce można więc złożyć skargę na Policji i wnosić o zabezpieczenie danych technicznych, takich jak adres IP, logi i dane konta.

W sprawie cywilnej można rozważyć wniosek o zabezpieczenie dowodu na podstawie art. 310 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli zachodzi obawa, że przeprowadzenie dowodu stanie się niewykonalne lub zbyt utrudnione. Po wniesieniu pozwu sąd może także zobowiązać określony podmiot do przedstawienia dokumentu na podstawie art. 248 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli dokument znajduje się w jego posiadaniu i ma znaczenie dla sprawy.

Zniesławienie i zniewaga w internecie

Obraźliwy komentarz może być nie tylko naruszeniem dóbr osobistych, ale także przestępstwem. Trzeba jednak odróżnić zniesławienie od zniewagi.

Zniesławienie zostało uregulowane w art. 212 § 1 Kodeksu karnego. Polega na pomówieniu osoby, grupy osób, instytucji, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Jeżeli sprawca dopuszcza się tego za pomocą środków masowego komunikowania, zastosowanie ma art. 212 § 2 Kodeksu karnego, który przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Zniewaga została uregulowana w art. 216 § 1 Kodeksu karnego. Chodzi o zachowanie ubliżające, poniżające lub obrażające inną osobę, także bez stawiania konkretnego zarzutu. Jeżeli zniewagi dokonano za pomocą środków masowego komunikowania, art. 216 § 2 Kodeksu karnego przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Zniesławienie i zniewaga są zasadniczo przestępstwami prywatnoskargowymi. Wynika to odpowiednio z art. 212 § 4 Kodeksu karnego oraz art. 216 § 5 Kodeksu karnego. Oznacza to, że pokrzywdzony zwykle sam wnosi i popiera prywatny akt oskarżenia przed sądem, chyba że prokurator obejmie sprawę z urzędu ze względu na interes społeczny na podstawie art. 60 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Terminy: kiedy trzeba działać?

W sprawie karnej kluczowy jest art. 101 § 2 Kodeksu karnego. Karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu popełnienia czynu. Jeżeli nie wiadomo, kto jest autorem komentarza, nadal warto działać szybko, aby zabezpieczyć dowody i dane techniczne.

W sprawie cywilnej roszczenia niemajątkowe, takie jak żądanie zaniechania naruszeń lub przeprosin, ocenia się przede wszystkim przez pryzmat aktualności naruszenia i zasad współżycia społecznego. Roszczenia majątkowe z czynu niedozwolonego, w tym zadośćuczynienie i odszkodowanie, przedawniają się na zasadach z art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego: co do zasady po 3 latach od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie później jednak niż po 10 latach od zdarzenia. Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, art. 442¹ § 2 Kodeksu cywilnego przewiduje termin 20 lat od popełnienia przestępstwa.

Czy warto żądać przeprosin po dłuższym czasie?

To zależy od skutków naruszenia. Jeżeli komentarz był krótko dostępny, został szybko usunięty i nie wywołał dalszych konsekwencji, spór sądowy może niekiedy ponownie nagłośnić sprawę. Jeżeli jednak wpis dotarł do wielu osób, wywołał telefony, utratę zaufania, problemy zawodowe albo krążył dalej wśród lokalnej społeczności, żądanie przeprosin może być uzasadnione.

Warto rozważyć także rozwiązanie ugodowe. Ugoda cywilna jest uregulowana w art. 917 Kodeksu cywilnego, a możliwość uchylenia się od skutków ugody zawartej pod wpływem błędu określa art. 918 Kodeksu cywilnego. Przed procesem można złożyć do sądu wniosek o zawezwanie do próby ugodowej na podstawie art. 184–186 Kodeksu postępowania cywilnego. W praktyce ugoda może obejmować przeprosiny, usunięcie dalszych kopii wpisu, zobowiązanie do niepublikowania podobnych treści i zapłatę określonej kwoty.

Co zrobić krok po kroku?

1. Zabezpiecz dowody komentarza: zrzuty ekranu, URL, datę, godzinę, dane portalu i świadków.
2. Zgłoś naruszenie administratorowi portalu, powołując się na bezprawność wpisu i żądając usunięcia treści.
3. Jeżeli wpis już usunięto, poproś o zachowanie danych technicznych związanych z publikacją komentarza.
4. Oceń, czy komentarz narusza dobra osobiste, czy może także stanowi zniesławienie albo zniewagę.
5. Jeżeli sprawca jest anonimowy, rozważ skargę na Policji w trybie art. 488 § 1 Kodeksu postępowania karnego albo działania dowodowe w postępowaniu cywilnym.
6. Przed pozwem wyślij wezwanie do autora, jeżeli jest znany, z żądaniem przeprosin, zaniechania naruszeń i ewentualnej zapłaty.
7. Jeżeli sprawa nie zostanie rozwiązana polubownie, przygotuj pozew o ochronę dóbr osobistych albo prywatny akt oskarżenia.

FAQ

Źródła

• art. 23, art. 24, art. 415, art. 448, art. 917, art. 918 i art. 442¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 17 pkt 1, art. 35¹, art. 184–186, art. 232, art. 248 § 1 oraz art. 310 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 212, art. 216 i art. 101 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 60 § 1 i art. 488 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
• art. 6 i art. 16 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych