Szkody wyrządzone przez złamane drzewo na granicy działki

Drzewo na granicy działek a wspólne koszty sąsiadów

Podstawową regulacją jest art. 154 Kodeksu cywilnego. Przepis ten wprowadza domniemanie, że mury, płoty, miedze, rowy i inne podobne urządzenia znajdujące się na granicy gruntów sąsiadujących służą do wspólnego użytku sąsiadów. To samo dotyczy drzew i krzewów na granicy. Z kolei korzystający z takich urządzeń obowiązani są ponosić wspólnie koszty ich utrzymania.

W praktyce oznacza to, że jeżeli pień drzewa rzeczywiście znajdował się na granicy dwóch nieruchomości, nie należy automatycznie traktować drzewa jako wyłącznej sprawy jednego właściciela. Sąsiedzi powinni współdziałać przy usunięciu skutków zdarzenia, podzielić koszty uprzątnięcia pnia i konarów oraz rozliczyć drewno albo inne pożytki, chyba że z dokumentów, przebiegu granicy lub uzgodnień wynika co innego.

W sporach tego rodzaju bardzo ważne jest ustalenie, czy drzewo rosło dokładnie na granicy, czy tylko blisko granicy. Jeżeli pień znajduje się w całości na jednej działce, sytuacja może wyglądać inaczej niż wtedy, gdy linia graniczna przechodzi przez pień. W razie sporu pomocne mogą być mapa, protokół geodety, dokumentacja fotograficzna oraz ewentualne wcześniejsze pisma między sąsiadami.

Czy sąsiad odpowiada za szkody po złamaniu drzewa przez wiatr?

Odpowiedzialność odszkodowawcza w typowej sprawie cywilnej opiera się przede wszystkim na art. 415 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem ten, kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Poszkodowany musi więc wykazać nie tylko wysokość szkody, ale także zawinione działanie albo zaniechanie osoby, od której żąda zapłaty, oraz normalny związek przyczynowy między tym zachowaniem a szkodą.

Jeżeli drzewo było zdrowe, prawidłowo utrzymywane, nie dawało widocznych oznak zagrożenia, a przewróciło się wskutek nagłej, silnej wichury, zwykle będzie to zdarzenie losowe. W takiej sytuacji trudno przypisać sąsiadowi winę tylko dlatego, że drzewo rosło przy granicy albo na granicy. Sam fakt powstania szkody nie wystarcza do obciążenia drugiej osoby obowiązkiem zapłaty odszkodowania.

Inaczej należy ocenić sytuację, gdy drzewo od dawna było spróchniałe, chore, przechylone, miało suche konary, było naruszone po wcześniejszych wichurach albo sąsiad był wcześniej informowany o zagrożeniu. Wtedy można rozważać odpowiedzialność za zaniechanie utrzymania drzewa w należytym stanie. W przypadku drzewa rosnącego na granicy odpowiedzialność może dotyczyć obu sąsiadów, jeżeli obaj mieli realny wpływ na jego utrzymanie i obaj zignorowali znane zagrożenie.

Jakie dowody mają znaczenie przy dochodzeniu odszkodowania?

Przy sporze o szkody wyrządzone przez złamane drzewo największe znaczenie mają dowody pokazujące stan drzewa przed zdarzeniem oraz przebieg samego zdarzenia. Warto zabezpieczyć zdjęcia pnia, korzeni, konarów, uszkodzeń budynku, nagrania z monitoringu, zgłoszenia do straży pożarnej, protokoły interwencji, korespondencję z sąsiadem i dokumenty od ubezpieczyciela.

Jeżeli szkoda jest większa, pomocna może być opinia rzeczoznawcy budowlanego albo dendrologa. Rzeczoznawca budowlany oceni zakres i koszt naprawy budynku, a specjalista od drzew może wskazać, czy drzewo było zdrowe, czy jego zły stan można było wcześniej zauważyć. Takie ustalenia często decydują o tym, czy sprawa kończy się uznaniem szkody za skutek siły wyższej, czy przypisaniem komuś winy.

Ubezpieczenie budynku i roszczenie regresowe ubezpieczyciela

Jeżeli uszkodzony budynek był objęty ubezpieczeniem majątkowym, szkodę należy zgłosić do swojego ubezpieczyciela. Zakład ubezpieczeń zbada, czy polisa obejmuje dane ryzyko, np. silny wiatr, huragan, upadek drzewa, grad albo inne zdarzenie losowe. Jeżeli ochrona obejmuje takie zdarzenie, odszkodowanie może zostać wypłacone z polisy właściciela uszkodzonego budynku.

Brak dobrowolnego ubezpieczenia nieruchomości może oznaczać konieczność pokrycia kosztów naprawy z własnych środków, jeżeli nie da się wykazać winy innej osoby. Nie każde uszkodzenie spowodowane przez drzewo daje podstawę do roszczeń wobec sąsiada. Odpowiedzialność sąsiada wymaga wykazania przesłanek odpowiedzialności cywilnej, a nie tylko samego faktu upadku drzewa.

Inaczej może wyglądać sprawa budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych przewiduje m.in. obowiązkowe ubezpieczenie OC rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego oraz obowiązkowe ubezpieczenie budynków rolniczych od ognia i innych zdarzeń losowych. Trzeba jednak odróżniać szkodę we własnym mieniu od odpowiedzialności cywilnej za szkodę wyrządzoną osobie trzeciej.

Jeżeli ubezpieczyciel wypłaci odszkodowanie, może następnie analizować, czy istnieje osoba odpowiedzialna za szkodę. Gdy szkoda była skutkiem zaniedbania utrzymania drzewa, w grę może wejść roszczenie regresowe ubezpieczyciela. Jeżeli jednak przyczyną była wyłącznie siła wyższa, podstawy do regresu mogą nie istnieć.

Usunięcie złamanego lub przewróconego drzewa

Po wichurze trzeba działać praktycznie, ale ostrożnie. Jeżeli drzewo zagraża ludziom, blokuje przejazd, opiera się o budynek albo grozi dalszym uszkodzeniem mienia, w pierwszej kolejności należy zadbać o bezpieczeństwo i wezwać właściwe służby, np. straż pożarną. Równocześnie warto wykonać dokumentację fotograficzną przed pocięciem i uprzątnięciem drzewa.

Na gruncie ustawy o ochronie przyrody znaczenie ma to, czy mamy do czynienia ze złomem albo wywrotem. Przepisy przewidują sytuacje, w których zezwolenie na usunięcie drzewa nie jest wymagane, ale w wielu przypadkach konieczne są oględziny właściwego organu i potwierdzenie, że drzewo stanowi złom lub wywrot. Dlatego przed samodzielnym usunięciem drzewa z prywatnej działki warto skontaktować się z urzędem gminy albo miasta i ustalić właściwy tryb.

Jeżeli drzewo było tylko uszkodzone, ale nadal żyje, może być potrzebne zwykłe zezwolenie albo zgłoszenie zamiaru usunięcia drzewa, zależnie od rodzaju właściciela, celu usunięcia, obwodu pnia, gatunku i miejsca, w którym rośnie. Nie należy zakładać, że każda szkoda po wichurze automatycznie zwalnia z procedur administracyjnych.

Drzewo jako pomnik przyrody

Szczególnej ostrożności wymaga drzewo uznane za pomnik przyrody. Zgodnie z art. 40 ustawy o ochronie przyrody pomnikami przyrody mogą być m.in. okazałych rozmiarów drzewa odznaczające się szczególną wartością przyrodniczą, naukową, kulturową, historyczną lub krajobrazową. Na terenach niezabudowanych, jeżeli nie stanowi to zagrożenia dla ludzi lub mienia, drzewa stanowiące pomniki przyrody podlegają ochronie aż do samoistnego, całkowitego rozpadu.

Jeżeli pomnik przyrody stwarza zagrożenie dla ludzi lub mienia, sprawy nie należy załatwiać samowolną wycinką. Właściwa jest ścieżka urzędowa, najczęściej z udziałem gminy, a w praktyce także oględzin i ustalenia zakresu dopuszczalnych prac. W niektórych przypadkach konieczne może być formalne zniesienie ochrony pomnikowej albo określenie dopuszczalnych zabiegów zabezpieczających.

Jeżeli problem dotyczy nie tylko upadku drzewa, lecz także wcześniejszej wycinki dokonanej przez sąsiada, znaczenie mogą mieć osobne przepisy i roszczenia cywilne. Szerzej omawiają to materiały dotyczące konsekwencji wycięcia drzew sąsiada.

Co zrobić krok po kroku po szkodzie?

Po pierwsze, należy zabezpieczyć miejsce zdarzenia i zapobiec dalszym szkodom, o ile można to zrobić bez ryzyka dla ludzi. Po drugie, warto zrobić zdjęcia i nagrania pokazujące położenie drzewa, miejsce złamania, uszkodzenia budynku i warunki po zdarzeniu. Po trzecie, trzeba zgłosić szkodę do ubezpieczyciela, jeżeli budynek był objęty polisą.

Po czwarte, należy ustalić, czy drzewo rosło na granicy, czy na jednej z działek, oraz czy wcześniej istniały oznaki choroby, próchnicy albo zagrożenia. Po piąte, przed wywiezieniem pnia i konarów dobrze jest ustalić z sąsiadem sposób podziału kosztów i drewna, najlepiej pisemnie. Jeżeli nie ma porozumienia, dalsze działania powinny zależeć od wartości szkody i dostępnych dowodów.

Warto również pamiętać, że spory o drzewa przy granicy często nie kończą się na jednej szkodzie. Jeżeli na granicy lub tuż przy niej rosną inne wysokie drzewa, które mogą zagrażać budynkom, warto zawczasu wezwać sąsiada do współdziałania i udokumentować problem. Dzięki temu łatwiej wykazać, że zagrożenie było znane, jeśli w przyszłości dojdzie do szkody.

FAQ

Podsumowanie

Szkody wyrządzone przez złamane drzewo wymagają rozróżnienia między zwykłym zdarzeniem losowym a zaniedbaniem po stronie właściciela lub współkorzystających sąsiadów. Drzewo rosnące na granicy działek co do zasady służy do wspólnego użytku, dlatego koszty jego utrzymania i uprzątnięcia powinny być rozliczane wspólnie. Odszkodowania od sąsiada można skutecznie dochodzić przede wszystkim wtedy, gdy da się wykazać winę, np. zignorowanie oczywistego zagrożenia. W pozostałych przypadkach kluczowe znaczenie ma ubezpieczenie majątkowe oraz prawidłowe udokumentowanie szkody i procedury usunięcia drzewa.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 154, art. 415, art. 361 i art. 363 - tekst aktu
2. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, w szczególności art. 40, art. 83f i art. 86 - tekst jednolity
3. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK, w szczególności art. 2 i art. 4 - tekst aktu
4. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, w szczególności art. 3 pkt 2 - tekst aktu