Kara za brak OC i egzekucja z UFG – jak się bronić

Niespełnienie obowiązku zawarcia umowy OC – skąd bierze się kara

Obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych wynika z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Zgodnie z tym przepisem posiadacz pojazdu mechanicznego jest obowiązany zawrzeć umowę ubezpieczenia OC za szkody powstałe w związku z ruchem tego pojazdu.

Jeżeli obowiązek ten nie został spełniony, zastosowanie ma art. 88 ust. 1 tej ustawy – osoba, która nie zawarła wymaganej umowy ubezpieczenia obowiązkowego, jest obowiązana wnieść opłatę. Wysokość opłaty zależy od rodzaju pojazdu i długości okresu pozostawania bez ochrony ubezpieczeniowej, a dla samochodów osobowych podstawą jest wielokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę wskazana w art. 88 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy.

W praktyce UFG ustala brak OC na podstawie własnych danych, informacji od zakładów ubezpieczeń, organów rejestrujących albo innych zawiadomień, o których mowa w art. 87 ust. 1 tej ustawy.

Wezwanie do zapłaty – co UFG musi zrobić przed egzekucją

Kluczowy jest art. 90 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK. Przepis ten stanowi, że po przeprowadzeniu kontroli albo po otrzymaniu zawiadomienia UFG wzywa osobę obowiązaną do:

• uiszczenia opłaty w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania, albo
• przedstawienia dokumentów potwierdzających spełnienie obowiązku ubezpieczenia w roku kontroli, albo
• wykazania nieistnienia tego obowiązku w roku kontroli.

To oznacza, że samo ustalenie przez UFG braku OC nie powinno od razu prowadzić do egzekucji. Najpierw musi istnieć wezwanie, a zobowiązany powinien mieć realną możliwość obrony. W sprawach takich jak opisana przez Pana najważniejsze jest więc ustalenie, czy wezwanie zostało skutecznie doręczone.

Jeżeli korespondencja była wysyłana na nieaktualny adres albo doszło do innych wad doręczenia, może to mieć zasadnicze znaczenie dla legalności dalszej egzekucji.

Kiedy UFG może skierować sprawę do egzekucji administracyjnej

Zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK do egzekucji opłaty za brak obowiązkowego ubezpieczenia OC stosuje się przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przy czym tytuł wykonawczy wystawia sam UFG.

Nie oznacza to jednak, że Fundusz może od razu uruchomić egzekucję. Art. 91 ust. 2 tej ustawy wskazuje dwa warunki dopuszczalności egzekucji. Egzekucja jest możliwa, gdy:

1. należność wynika z wezwania do zapłaty z art. 90 ust. 1, a zobowiązany nie wystąpił z powództwem do sądu powszechnego w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania do zapłaty – zgodnie z art. 10 ust. 2 tej ustawy, albo
2. sąd prawomocnym orzeczeniem ustalił istnienie obowiązku ubezpieczenia.

Z punktu widzenia obrony najistotniejsze jest więc pytanie, czy termin 30 dni w ogóle zaczął biec. Jeżeli wezwanie nie zostało skutecznie doręczone, trudno przyjąć, że zobowiązany utracił możliwość wystąpienia do sądu powszechnego.

Jak wygląda wszczęcie egzekucji i dlaczego dłużnik dowiaduje się o niej tak późno

Na podstawie art. 26 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. W sprawach opłat za brak OC wierzycielem jest UFG.

Z kolei zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1 tej ustawy wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego albo doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli przepisy szczególne tak stanowią. Dlatego w praktyce wiele osób dopiero na tym etapie orientuje się, że sprawa weszła w fazę egzekucji.

To nie musi jeszcze oznaczać, że UFG działał prawidłowo. Późne powzięcie informacji o sprawie często wynika z tego, że wcześniejsze pismo zostało wysłane na adres nieaktualny, było awizowane albo zostało uznane za doręczone zastępczo. Właśnie te okoliczności trzeba zweryfikować w pierwszej kolejności.

Czy można się bronić przed egzekucją opłaty za brak OC

Tak, ale sposób obrony zależy od tego, co dokładnie jest wadliwe.

Po pierwsze, można kwestionować sam obowiązek zapłaty, jeżeli:

• pojazd był objęty OC,
• nie był Pan posiadaczem pojazdu w okresie wskazanym przez UFG,
• obowiązek ubezpieczenia nie istniał z innych przyczyn,
• UFG błędnie ustalił długość przerwy w ochronie.

Po drugie, można kwestionować dopuszczalność egzekucji, jeżeli nie doręczono skutecznie wezwania z art. 90 ust. 1 ustawy albo jeżeli tytuł wykonawczy zawiera błędy formalne.

Po trzecie, w toku egzekucji administracyjnej zobowiązanemu przysługują zarzuty przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W szczególności znaczenie może mieć art. 33 § 1 tej ustawy, który pozwala wnosić zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zakres możliwych zarzutów zależy od aktualnej podstawy prawnej i treści tytułu wykonawczego, dlatego pismo powinno być przygotowane pod konkretny stan faktyczny i po analizie dokumentów doręczeniowych.

W odniesieniu do postanowień wydanych przez Zarząd UFG w toku postępowania egzekucyjnego zastosowanie ma art. 91 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK – od takich postanowień służy odwołanie do Rady UFG.

Czy można iść do sądu

Tak. Art. 10 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK przewiduje, że w razie sporu co do istnienia obowiązku ubezpieczenia przysługuje droga przed sądem powszechnym. Właśnie do tego przepisu odwołuje się art. 91 ust. 2 pkt 1 ustawy, uzależniając dopuszczalność egzekucji od niewniesienia powództwa w terminie 30 dni od otrzymania wezwania.

Jeżeli jednak wezwanie nie zostało skutecznie doręczone, można argumentować, że termin do wystąpienia do sądu nie rozpoczął biegu. W takiej sytuacji zasadność skierowania sprawy do egzekucji jest co najmniej wątpliwa.

To, czy w danej sprawie właściwsze będzie powództwo do sądu powszechnego, zarzuty egzekucyjne, odwołanie w toku postępowania egzekucyjnego czy równoległe działania, zależy już od dokumentów z akt i od tego, na jakim etapie sprawa się znajduje.

Na co zwrócić uwagę w Pana sytuacji

W opisanym stanie faktycznym nie podważa Pan samego faktu braku OC, ale sposób działania UFG. To rozróżnienie jest bardzo ważne. Jeżeli rzeczywiście doszło do przerwy w OC, sama opłata może być zasadna, ale nadal można badać, czy egzekucję wszczęto zgodnie z prawem.

W szczególności należy ustalić:

• na jaki adres UFG wysłał wezwanie do zapłaty,
• czy istnieje dowód jego doręczenia albo prawidłowego awizowania,
• kiedy – według akt – wezwanie zostało uznane za doręczone,
• czy od tej daty rzeczywiście upłynęło 30 dni przed wystawieniem tytułu wykonawczego,
• czy tytuł wykonawczy odpowiada wymaganiom formalnym ustawy egzekucyjnej.

Jeżeli UFG nie wykaże skutecznego doręczenia wezwania, istnieją argumenty do podważania dalszych czynności egzekucyjnych.

Jakie dokumenty warto zebrać od razu

Przed sporządzeniem środka zaskarżenia lub zarzutów warto zgromadzić:

• umowę kupna pojazdu albo umowę sprzedaży,
• polisę OC albo potwierdzenia zawarcia umowy ubezpieczenia,
• historię ubezpieczenia z UFG,
• korespondencję elektroniczną od UFG,
• odpis tytułu wykonawczego,
• potwierdzenia adresu zamieszkania z okresu, w którym wysyłano wezwanie,
• ewentualne dowody przerejestrowania, zbycia lub wyrejestrowania pojazdu.

Bez tych dokumentów trudno ocenić, czy problem dotyczy samej opłaty, błędnego ustalenia posiadacza pojazdu, czy tylko wadliwego doręczenia.

Tabela – co sprawdzić po otrzymaniu informacji o egzekucji z UFG

FAQ

Czy UFG może skierować sprawę od razu do komornika?

UFG prowadzi dochodzenie opłaty w trybie egzekucji administracyjnej, a nie klasycznego postępowania cywilnego z wyrokiem i komornikiem sądowym. Podstawą jest art. 91 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK oraz ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Ile mam czasu na reakcję po otrzymaniu wezwania z UFG?

Zgodnie z art. 90 ust. 1 ustawy ma Pan 30 dni od dnia doręczenia wezwania na zapłatę, przedstawienie dokumentów potwierdzających OC albo wykazanie, że obowiązek ubezpieczenia nie istniał.

Czy brak wcześniejszej wiedzy o sprawie oznacza automatycznie, że egzekucja jest bezprawna?

Nie zawsze. Trzeba sprawdzić, czy wezwanie zostało skutecznie doręczone, w tym czy nie doszło do doręczenia zastępczego. Dopiero analiza akt pozwala ocenić, czy egzekucję wszczęto prawidłowo.

Czy mogę kwestionować tylko sposób egzekucji, jeśli sama kara jest zasadna?

Tak. Można nie podważać samego braku OC, a jednocześnie badać, czy UFG dochował warunków z art. 90 i art. 91 ustawy oraz wymogów formalnych egzekucji administracyjnej.

Czy od postanowienia UFG w toku egzekucji przysługuje środek odwoławczy?

Tak. Zgodnie z art. 91 ust. 3 ustawy od postanowień wydanych przez Zarząd UFG w toku postępowania egzekucyjnego w administracji służy odwołanie do Rady UFG.

Podsumowanie

UFG ma ustawową podstawę do nakładania opłat za brak OC i do prowadzenia ich egzekucji, ale nie zwalnia to Funduszu z obowiązku prawidłowego doręczenia wezwania oraz zachowania warunków z art. 90 i art. 91 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK. Jeżeli dowiedział się Pan o sprawie dopiero na etapie tytułu wykonawczego, najważniejsze jest ustalenie, czy wezwanie zostało doręczone skutecznie oraz czy rzeczywiście miał Pan możliwość obrony przed skierowaniem sprawy do egzekucji.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych – Dz.U. 2003 nr 124 poz. 1152

2. Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – Dz.U. 1966 nr 24 poz. 151

3. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny – informacje o opłatach za brak OC i zasadach kontroli: strona UFG